Selim I

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Selim I
Sultan Thổ Nhĩ Kỳ
Selim I by John Young.jpg
Chân dung Selim theo minh họa trong sách A Series of Portraits of the Emperors of Turkey (Tập ảnh các Thổ hoàng) của John Young (xb 1815)
Sultan của đế quốc Ottoman
Trị vì 15121520
Tiền nhiệm Bayezid II
Kế nhiệm Suleiman I
Thông tin chung
Thê thiếp Hafsa Hatun Sultan
Hậu duệ
Tên đầy đủ Yavuz Sultan Selim
Triều đại Nhà Ottoman
Thân phụ Bayezid II
Thân mẫu Aysha Hatun
Sinh 10 tháng 10, 1465
Amasya, Thổ Nhĩ Kỳ
Mất 22 tháng 9, 1520
Erdine, Thổ Nhĩ Kỳ
Tôn giáo Hệ phái Sunni của đạo Hồi
Chữ ký của Selim I

Selim I (tiếng Thổ Nhĩ Kỳ: I. Selim; 10 tháng 10, 146522 tháng 9, 1512) là vị vua thứ 9 của đế quốc Ottoman, trị vì từ năm 1512 đến 1520.[1] Ông là một vị vua tài ba trong lịch sử Thổ Nhĩ Kỳ, người đã sát nhập vùng Trung Đông vào đế quốc của mình sau một loạt chinh chiến.

Vì tính khí tàn bạo, ông có ngoại hiệu là Yavuz Sultan Selim, dịch là Selim the Stern trong tiếng Anh, và tạm dịch là 'Selim Hà khắc' trong tiếng Việt.

Tuổi trẻ[sửa | sửa mã nguồn]

Selim chào đời năm 1465 tại Amasya, là con trai của Bayezid II (1481-1512) và là cháu nội của Mehmed II (1444-46 rồi 1451-81). Mẹ của Selim là Aysha Hatun. Selim được mô tả là một con người cao to, và rất giỏi về cưỡi ngựa và đánh kiếm.[2] Thuở nhỏ, ông theo học Mevlana Abdulhalim, một nhà giáo có tiếng ở kinh thành. Dưới triều đại Bayezid II, Selim được vua cha phong làm quan Tổng trấn Trabzon. Tại đây, ông được học hỏi thêm về phương pháp cai trị cũng như hệ thống quân sự của nhà nước phong kiến Ottoman.

Chiến tranh với Gruzia[sửa | sửa mã nguồn]

Thấy nước Gruzia láng giếng có nhiều hoạt động chống lại nhà Ottoman, Selim đã ba lần ra quân đánh nước này. Quân Ottomani toàn thắng, và chiếm giữ Kars, ErzurumArtvin (1508). Hầu hết người Gruzia sống ở các vùng đất này đều cải đạo Hồi.[2]

Sự nghiệp[sửa | sửa mã nguồn]

Lên ngôi[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 1502, Ismail I sáng lập nhà SafavidBa Tư. Ismail I vốn là một người theo hệ phái Shia của đạo Hồi, đã tiến hành xâm lấn lãnh thổ đồng thời truyền bá Shia vào Ottoman thuộc hệ phái Sunni.[2] Hay tin, Bayezid II cho quan quân đi đánh dẹp, nhưng không nổi. Thậm tệ nhất là khi tể tướng của triều đình Ottoman là Ali Pasha chết trong khi dẹp giặc.

Thấy sự yếu kém của nhà vua, các quan quyết định phế Bayezid và thay vào đó là con thứ của vua, Ahmed,[2] người mà họ tin sẽ là một vị vua mạnh mẽ hơn.[3] Tuy nhiên, cuộc chiến tranh giành quyền kế vị bùng nổ giữa Ahmed và Selim. Kết quả là Selim, với sự giúp đỡ của toán Cấm vệ quân Janissary, giành chiến thắng, còn Ahmed bại vong. Sau đó, các quan dự định mời con thứ sáu của vua là Korkut[4] lên ngôi, nhưng toán Janissary từ chối. Ngày 25 tháng 4 năm 1512, Bayezid ban chiếu thoái vị và truyền ngôi cho Selim.[2] Thế là ông lên ngôi, trở thành vua thứ 9 của nhà Ottoman. Ngay lập tức, ông xử tử các anh em của mình, và cả các con của họ.

Mở mang bờ cõi[sửa | sửa mã nguồn]

Cuộc chinh phạt Ba Tư[sửa | sửa mã nguồn]

Sultan Selim I có tham vọng xâm chiếm vùng Trung Đông và tiếp tục những cuộc chinh phạt của ông nội là sultan Mehmed II.[2]

Thoạt đầu, ông cất quân xâm lược Đế quốc Ba Tư, để ngăn chặn sự truyền bá giáo phái Shia vào lãnh thổ Ottoman. Sultan Selim I và vua Ismail I nhà Safavid đã gửi nhau nhiều tối hậu thư.[2]

Ngày 23 tháng 8 năm 1514, hai vua thân chinh đối nhau trong trận Chaldiran nổi tiếng. Selim - với 60.000 - 212.000 quân, đã đại phá 312.000 - 40.000 quân của Ismail. Ismail bị thương, và vợ của vua này bị bắt làm con tin. Sau đó, quân đội Ottoman tạm thời chiếm Tabriz, kinh đô của đế quốc Ba Tư.

Cuộc chinh phạt Ai Cập[sửa | sửa mã nguồn]

Sau chiến thắng Chaldiran, Selim chuyển chú ý của mình sang Ai Cập do nhà Mamluk cai trị. Thế rồi, ông đã cất quân xâm lược Ai Cập, rồi đập tan quân Mamluk trong trận Marj Dabiq gần Aleppo (1516).[5] Vua nhà Mamluk là Al-Ashraf Qansuh al-Ghawri bại vong và quân Ottoman chặt lấy đầu al-Ghawri. Cùng năm ấy, con al-Ghawri là Tuman bay II lên thay vua cha.

Sau chiến thắng Marj Dabiq, quân Ottoman chiếm Syria, Palestine ngày nay.[5]

Sang năm sau (1517) Selim tiến vào Cairo, và thắng quân Mamluk tại Ridanieh, bắt giết Tuman bay. Kinh đô Cairo thất thủ, Ai Cập, cùng với hai thành phố thánh địa Hồi giáo là MeccaMedinah sáp nhập vào đế quốc Ottoman. Selim xưng làm Hakim un Haremeyn (Vua của hai miền đất thánh) hay Khadim un Haremeyn (The Servant of The Two Holy Shrines).[2]

Sau cuộc chinh phạt Ai Cập và các miền đất thánh năm 1517, Selim I đã bắt vua nhà Abbasid của Cairo là Al-Mutawakkil III (lên ngôi năm 1509) phải nhường ngôi khalip,[5] đồng thời phải giao chiếc áo choàng và thanh gươm - của thánh Muhammad đạo Hồi - cho ông. Mutawakkil đồng ý, và kể từ đó, Selim - cũng như các vua nhà Ottoman kế vị, đều xưng làm khalip.

Trong các năm 1515 - 1517 Selim đã biến Ottoman thành đế quốc hùng mạnh nhất của thế giới Hồi giáo.[5]

Qua đời[sửa | sửa mã nguồn]

Selim Yavuz qua đời tại Corlu, Erdine năm 1520, hưởng thọ 55 tuổi, ở ngôi 8 năm. Tương truyền trong thời gian này ông đang chuẩn bị chinh phạt đảo RhodesHy Lạp.[6]

Nghe tin vua cha qua đời, quan Tổng trấn Manisa là Suleiman 25 tuổi lên thay, xây dựng đất nước hùng mạnh. Đó là vua Suleiman I.

Nhận định[sửa | sửa mã nguồn]

Dù chỉ trị vì trong một thời gian ngắn ngủi, Selim là một vị vua có công với đất nước.[2] Theo các sử gia, Selim có tính khí nóng nảy và cường tráng, giống như một anh hùng.

Danh hiệu[sửa | sửa mã nguồn]

Một số danh hiệu của Selim Yavuz:

Chú giải[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Tiểu sử của Yavuz Sultan Selim Được truy cập vào 16-9-2007
  2. ^ a ă â b c d đ e ê Selim I
  3. ^ Khi đó là quan Tổng trấn Amasya.
  4. ^ Khi đó là quan Tổng trấn Manisa
  5. ^ a ă â b Travel Guide to Turkey
  6. ^ History and chronology of Selim I of Turkey

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]