Mustafa III

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Mustafa III
Mustafa III by John Young.jpg
Minh họa về Mustafa III trong sách của John Young (xb. 1815)
Sultan của Đế quốc Ottoman
Khalip
Tại vị 17571774
Tiền nhiệm Osman III
Kế nhiệm Abdul Hamid I
Thông tin chung
Thê thiếp Mihr-i shah
Hậu duệ
Tên đầy đủ Mustafa han bin Ahmed
Hoàng tộc Nhà Osman
Thân phụ Ahmed III
Thân mẫu Mihrisah Sultana
Sinh 28 tháng 1 năm 1717
Mất 21 tháng 10 năm 1774
Thổ Nhĩ Kỳ
Tôn giáo Hệ phái Sunni của Đạo Hồi
Chữ ký của Mustafa III

Mustafa III (tiếng Thổ Nhĩ Kỳ Ottoman:MuȲȲafā-yi sālis) (17171774) là Sultan thứ 26 của Đế quốc Ottoman, trị vì từ năm 1757 đến 1774.

Tiểu sử[sửa | sửa mã nguồn]

Mustafa III ra đời ngày 28 tháng 1 năm 1717. Là con của sultan Ahmed IIIMihrisah Sultana. Thưở nhỏ, ông được hưởng một nền giáo dục tốt và giỏi về thiên văn học. Ông cũng tìm hiểu về lịch sử Ottomanthế giới Hồi giáo.

Mustafa III được xem là một vị Sultan rất mộ đạo, khoan dung và nhân từ. Trong một trận động đất kéo dài 2 phút tàn phá quá nửa Istanbul, ông bỏ tiền ra để cứu vãn những người gặp nạn. Trong cuộc Chiến tranh Bảy năm (1756 - 1763), nước Phổ phải chống chọi với liên quân Áo - Nga. Nhà vua nước Phổ là Friedrich II Đại Đế (trị vì: 1740 - 1786) đã phải cầu viện người Thổ Nhĩ Kỳ và người Tartar trong vòng nhiều năm, để nhờ họ tấn công nước Áo. Tuy vua Friedrich II Đại Đế hoang tưởng đến chuyện này, nhưng rồi quân Thổ Nhĩ Kỳ lại không đến họp binh với quân Phổ để rồi nhà vua nước Phổ toan tự sát:[1] Tuy Triều đình Mustafa III ký kết Hiệp ước hữu nghị với Triều đình Friedrich II Đại Đế vào 29 tháng 3 năm 1761, Sultan Mustafa III do hiếu hòa nên ông chẳng muốn họp binh với nhà vua nước Phổ - dù đây là ý định của quan Đại Vizia Rāghib Pasha.[2]

Là một vị Sultan năng nổ và có tầm nhận thức, Sultan Mustafa III là một nhà cải cách lớn. Vào năm 1764, ông phái sứ thần Ahmet Resmi Efendi tới Vương quốc Phổ để tìm kiếm liên minh với vua Friedrich II Đại Đế[2] - vị vua vừa giành chiến thắng trong cuộc Chiến tranh Bảy năm,[3] và cũng tìm hiểu về các cải cách của nhà vua nước Phổ. Nhưng nhà vua nước Phổ có đánh giá rất thấp về Triều đình Ottoman.[4]

Mustafa III nhận thấy rằng quan hệ ngoại giao giữa Đế quốc Nga và Ottoman đang rất xấu. Nữ hoàng nước NgaEkaterina II (mới lên ngôi vào năm 1762) có thái độ đe dọa nền hòa bình của châu Âu tại Ba Lan và biên giới Thổ Nhĩ Kỳ.[5] Để chuẩn bị cho cuộc chiến tranh sẽ xảy ra với Nga, ông làm việc cả ngày lẫn đêm. Ông lệnh cho lấy tiền trong ngân khố nhà nước để lo chi phí cho cuộc chiến sắp tới. Nhưng Nữ hoàng nước Nga Ekaterina II đã liên minh được với nhà vua nước Phổ Friedrich II Đại Đế vào năm 1764.[6] Theo Hiệp định Nga - Phổ, nhà vua nước Phổ nhất định phải hỗ trợ cho Nữ hoàng nước Nga chạm trán với Sultan nước Thổ Nhĩ Kỳ.[7] Vào năm 1768, cuộc chiến tranh Nga-Thổ Nhĩ Kỳ bùng nổ, mà quân của Sultan có lợi thế vượt trội về quân số.[8] Tuy nhiên, vào tháng 7 năm 1770, trong trận thủy chiến quyết định tại Chesma (Chesme), Hải quân của Sultan bị thất bại thê thảm.[9] Trên bộ, quân Nga cũng liên tục đánh tan tác quân Thổ Nhĩ Kỳ.[10]

Ông đã lập kế hoạch mở rộng kênh đào Suez nhưng việc này bị hạn chế do trong triều đình thiếu người tài. Trong cuộc chiến tranh Nga-Thổ Nhĩ Kỳ, ông toan ngự giá thân chinh vào Mùa Hè năm 1773, nhưng do bị bệnh nên ông phải ở lại kinh đô.[2] Ông qua đời vào ngày 21 tháng 10 năm 1774 trong cơn đau tim, tại Cung điện Topkapi. Cùng năm đó, cuộc chiến tranh Nga - Thổ Nhĩ Kỳ kết thúc với thắng lợi lớn lao của Nữ hoàng Ekaterina II.[11]

Mustafa đồng thời cũng đề xướng rất nhiều cải cách về nền quân sự. Tử tước Tott là nhân vật có nhiều đóng góp nhất cho các cải cách này. Tử tước Tott hiện đại hóa cấu trúc quân đội.

Là một thi sĩ lừng danh, Mustafa III đã sáng tác nhiều bài thơ nổi tiếng. Trước khi qua đời, ông viết thơ miêu tả về tình trạng suy sụp của đất nước Thổ Nhĩ Kỳ, trong đó ông phê phán bọn quan lại tệ hại, và "Chúng ta không còn cách nào ngoài việc cầu xin Thượng Đế ban phước chp".[12]

Các công trình kiến trúc[sửa | sửa mã nguồn]

Sultan Mustafa III cho xây dựng lại các Thánh đường Hồi giáo Fatih và Eyub Sultan sau trận động đất ở Istanbul năm 1766. Ông hồi phục lại thành phố này. Ông lệnh cho xây dựng Thánh đường Hồi giáo Laleli, và thánh đường này đã được xây trong vòng 4 năm. Dưới triều đại ông, các Thánh đường Hồi giáo Uskudar Ayazma, Mehmed Bey (Cairo), Sultan Mustafa III được khởi công xây dựng.

Gia quyến[sửa | sửa mã nguồn]

Mustafa cưới Valide Sultan (1789) Mihr-i shah, bà sinh cho ông hai người con mang tên Selim và Mehmed. Ngoài ra, ông còn có 5 công chúa.

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Gerhard Ritter, Frederick the Great: a historical profile, trang 124
  2. ^ a ă â M. Th Houtsma, First Encyclopaedia of Islam 1913-1936: E.J.Brill,s, trang 761
  3. ^ Gerhard Ritter, Frederick the Great: a historical profile, trang 126
  4. ^ Gerhard Ritter, Frederick the Great: a historical profile, trang 192
  5. ^ Gerhard Ritter, Frederick the Great: a historical profile, trang 186
  6. ^ Gerhard Ritter, Frederick the Great: a historical profile, trang 199
  7. ^ Hamish M. Scott, The emergence of the Eastern powers, 1756-1775, trang 124
  8. ^ Hamish M. Scott, The emergence of the Eastern powers, 1756-1775, trang 196
  9. ^ Hamish M. Scott, The emergence of the Eastern powers, 1756-1775, trang 199
  10. ^ Hamish M. Scott, The emergence of the Eastern powers, 1756-1775, trang 232
  11. ^ Hamish M. Scott, The emergence of the Eastern powers, 1756-1775, trang 3
  12. ^ M. Şükrü Hanioğlu, A Brief History of the Late Ottoman Empire, trang 6

Tài liệu tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]