Bệnh do vi rút Ebola

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ Bệnh virus Ebola)
Bước tới: menu, tìm kiếm
Bệnh do vi rút Ebola
Phân loại và tư liệu bên ngoài
Bức ảnh 2 y tá đứng trước Mayinga N., người bị mắc bệnh vi rút Ebola; cô đã chết chỉ vài ngày sau đó do xuất huyết nội nặng vào năm 1976.
ICD-10 A98.4
ICD-9 065.8
DiseasesDB 18043
MedlinePlus 001339
eMedicine med/626
MeSH D019142

Bệnh do vi rút Ebola (EVD) hay sốt xuất huyết Ebola (EHF) là bệnh do vi rút Ebola gây ra ở người. Các triệu chứng thường khởi phát sau khi bị nhiễm vi rút từ 2 ngày đến 3 tuần như: Sốt, đau họng, đau bắp cơ, và nhức đầu. Sau đó thường xuất hiện các triệu chứng buồn nôn, nôn ói, và tiêu chảy, kèm theo các chức năng ganthận cũng bị suy giảm. Ở giai đoạn này, một số người bắt đầu có các triệu chứng xuất huyết.[1]

Con người có thể nhiễm vi rút Ebola do tiếp xúc với máu hoặc chất dịch cơ thể của động vật bị nhiễm (thường là khỉ hoặc loài dơi ăn trái).[1] Sự lây truyền qua không khí trong môi trường tự nhiên vẫn chưa được chứng minh.[2] Loài dơi ăn trái được cho là mang truyền vi rút Ebola mà không hề bị bệnh. Một khi con người bị nhiễm bệnh, thì bệnh cũng có thể lây truyền từ người này sang người khác. Nam giới sống sót sau khi nhiễm bệnh Ebola có thể truyền bệnh qua tinh dịch trong gần 2 tháng. Để chẩn đoán bệnh, trước tiên cần phân biệt loại trừ các bệnh khác có triệu chứng tương tự chẳng hạn sốt rét, dịch tả và các bệnh sốt xuất huyết do vi rút khác. Để xác định bệnh, mẫu máu được xét nghiệm để tìm kháng thể vi rút, ARN của vi rút, hoặc chính con vi rút Ebola.[1]

Phòng bệnh bao gồm làm giảm sự lây lan bệnh từ heo và khỉ bị nhiễm sang con người. Việc này được thực hiện bằng cách kiểm tra bệnh các loài động vật này và bằng cách giết chết và tiêu hủy đúng cách xác động vật chết nếu phát hiện chúng bị bệnh. Thịt được nấu chín kỹ và mặc quần áo bảo hộ khi xử lý thịt cũng giúp phòng bệnh, cũng như mặc quần áo bảo hộ và rửa tay khi ở gần người mắc bệnh để phòng bệnh. Các mẫu mô và chất dịch cơ thể của người mắc bệnh cần được xử lý đặc biệt thận trọng.[1]

Không có phác đồ điều trị đặc hiệu; các nỗ lực nhằm giúp người bệnh bao gồm hoặc là cho điều trị mất nước bằng đường uống (nước uống hơi ngọt hơi mặn) hoặc là cho dịch truyền bằng đường tĩnh mạch.[1] Bệnh có tỉ lệ tử vong cao: Thường từ 50% đến 90% số người nhiễm vi rút Ebola bị tử vong.[1][3] EVD được phát hiện đầu tiên ở SudanCộng hòa Dân chủ Congo. Bệnh thường bộc phát thành dịch ở những vùng nhiệt đới của châu Phi cận Sahara.[1] Từ 1976 (khi lần đầu được phát hiện) cho đến 2013, chưa tới 1000 người bị nhiễm bệnh mỗi năm.[1][4] Dịch bệnh lớn nhất cho đến nay là dịch Ebola Tây Phi 2014 đang hoành hành ở Guinea, Sierra Leone, Liberia và có thể Nigeria.[5][6] Tính tới ngày 3 tháng 10 năm 2014, 7.497 trường hợp bị nghi ngờ mắc bệnh trong số đó đã có 3.439 người đã chết.[7] Hiện người ta đang nỗ lực chế tạo vắc xin; tuy nhiên, vẫn chưa có vắc xin nào.[1]

Nguyên nhân[sửa | sửa mã nguồn]

Bài chi tiết: Ebola
Chu kỳ cuộc sống của Ebola virus

Bệnh virus Ebola bị gây ra bởi bốn trong nhóm năm loài virus Ebola, họ Filoviridae, bộ Mononegavirales. Những loại virus đó là Bundibugyo (BDBV), Ebola (EBOV), Sudan (SUDV), và virus rừng Taï (TAFV, tên trước đây và tên thường gọi cũng là virus Ebola Bờ Biển Ngà (CIEBOV)). Loại thứ năm, Reston virus (RESTV), được cho là không gây ra bệnh trên con người. Khi bệnh bộc phát ra, những người có nguy cơ mắc bệnh nhất là những người chăm sóc bệnh nhân, hoặc có tiếp xúc gần gũi với bệnh nhân.[8]

Dấu hiệu và triệu chứng[sửa | sửa mã nguồn]

Các triệu chứng của bệnh Ebola

Bệnh này thường bắt đầu với dấu hiệu và các triệu chứng giống bệnh cúm như sốt, đau đầu, mệt mỏi, đau cơ, khớp và cơ bụng.[9] Nôn mửa, tiêu chảy và chán ăn cũng là các triệu chứng phổ biến.

EVD / EHF về mặt lâm sàng không thể phân biệt được với bệnh virus Marburg (MVD), và nó cũng có thể dễ dàng bị nhầm lẫn với nhiều bệnh phổ biến khác ở vùng xích đạo châu Phi, chẳng hạn như các virus sốt xuất huyết, sốt rét falciparum, sốt thương hàn, bệnh vi khuẩn Shigella, bệnh rickettsial, bệnh tả, nhiễm trùng huyết hoặc EHEC ruột Gram âm. Các nghiên cứu chi tiết nhất về tần suất, bắt đầu thời gian, và các dấu hiệu và triệu chứng lâm sàng EVD đã được thực hiện trong sự bùng phát bệnh năm 1995 tại Kikwit, Zaire (EBOV)[10][11][12] và đợt bùng phát bệnh giai đoạn 2007-2008 ở Bundibugyo, Uganda (BDBV).[13][14] thời gian ủ bệnh trung bình của dịch EVD do EBOV là 12,7 ngày (độ lệch chuẩn = 4.3 ngày), nhưng có thể dài đến 25 ngày[15]. giai đoạn đầu giống như cúm đặc trưng bởi sốt, khó chịu nói chung với ớn lạnh, đau khớp,đau cơ và đau ngực. Buồn nôn kèm theo đau bụng, chán ăn, tiêu chảy và nôn mửa,viêm họng với đau họng, ho, khó thở, và nấc cụt.

Hệ thống thần kinh trung ương bị ảnh hưởng được đánh giá bởi sự phát triển của đau đầu nghiêm trọng, tình trạng kích động, lú lẫn, mệt mỏi, trầm cảm, co giật, và đôi khi hôn mê. Hệ thống tuần hoàn cũng thường xuyên tham gia, với các dấu hiệu nổi bật nhất là phù nề và viêm kết mạc. Các triệu chứng xuất huyết là không thường xuyên (ít hơn 10% trường hợp cho hầu hết các type huyết thanh), (lý do tại sao bệnh sốt xuất huyết Ebola (EHF) là một cái tên nhầm lẫn) và bao gồm nôn ra máu, ho ra máu, phân đen, và chảy máu từ màng nhầy (gastroinestinal đường, mũi, âm đạo và nướu).[cần dẫn nguồn]

Biểu hiện trên da có thể bao gồm: phát ban đốm diện rộng, đốm xuất huyết, xuất huyết ban, các vết bầm máu, và máu tụ (đặc biệt là xung quanh các trang điểm kim tiêm). Tiến triển các triệu chứng xuất huyết là dấu hiệu của một tiên lượng tiêu cực. Tuy nhiên, trái với niềm tin phổ biến, xuất huyết không dẫn đến hypovolemia và không phải là nguyên nhân cái chết (mất máu tổng số thấp, ngoại trừ trong quá trình lao động). Thay vào đó, cái chết xảy ra do hội chứng rối loạn chức năng đa cơ quan (MODS) do tái phân phối chất lỏng, hạ huyết áp, phổ biến, đông máu nội mạch, và hoại tử mô trung tâm[10][11][12][13][14][16][17][18][19][20][21][22][23][24][25]. Hiện nay, bệnh Sốt xuất huyết do virus Ebola chưa có vaccine dự phòng[26]

Dịch bệnh Virus Ebola 1976[sửa | sửa mã nguồn]

Dịch bệnh Ebola từng xảy ra năm 1976 ở Tây Phi hầu hết các trường hợp được ghi nhận trong vòng bán kính 70 km của làng Yambuku. Ở Công-gô đã có 318 người bị nhiễm bệnh trong đó có 280 trường hợp tử vong. Và ở Sudan 284 trường hợp nhiễm, 151 người chết. Đối với làng Yambuku, họ đã phải đóng cửa bệnh viện sau khi trận dịch quét qua vì có 11 trong số 17 nhân viên y tế đã chết.[27]

Dịch bệnh Virus Ebola 2014 ở Châu Phi[sửa | sửa mã nguồn]

Trong tháng 2 2014 tại các nước Tây Phi, Guinea, Sierra LeoneLiberia đã có những ca bệnh bị nghi ngờ là xuất phát từ bệnh Virus Ebola.[28][29][30]

Tính đến ngày 1 tháng 8 năm 2014, theo Tổ chức Y tế Thế giới (W.H.O) có 729 người chết ở Tây Phi trong tổng số 1.300 người mắc bệnh virus Ebola.[31]. Tổng thống Nigeria cảnh báo nước này có hơn 30.000 người có nguy cơ mắc virus Ebola[32]. Cùng trong ngày 3 quốc gia Tây Phi bị ảnh hưởng đã nhất trí thiết lập một vùng cách ly xuyên biên giới ở khu vực bùng phát dịch này.

Tính tới ngày 3 tháng 10 2014, 7.497 trường hợp bị nghi ngờ mắc bệnh trong số đó đã có 3.439 người đã chết.[7]

Phòng tránh[sửa | sửa mã nguồn]

Virus Ebola lây sang người thông qua tiếp xúc với máu, chất tiết, bộ phận cơ thể hoặc dịch thể khác của người, động vật bị nhiễm bệnh. Để phòng bệnh, cần thực hiện vệ sinh cá nhân (rửa tay bằng xà phòng, chất sát khuẩn,...), tránh tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch tiết của người, động vật nhiễm bệnh; không cầm, nắm các vật có thể đã tiếp xúc với máu, dịch tiết của người, động vật nhiễm bệnh trước đó.[33]

Những người chăm sóc cho người bị nhiễm Ebola nên mặc quần áo bảo hộ bao gồm cả mặt nạ, găng tay, áo và kính bảo hộ. CDC khuyến cáo nên nhân viên y tế được đào tạo về các hợp phù hợp-up và loại bỏ các thiết bị bảo hộ cá nhân (PPE); Ngoài ra, một người được chỉ định (người này đã được đào tạo bài bản về an toàn sinh học) để xem xét từng bước thực hiện việc sử dụng Thiết bị bảo hộ cá nhân này để đảm bảo chúng được thực hiện một cách chính xác. Những người bị bệnh phải được cô lập với những người khác. Tất cả các thiết bị, chất thải y tế, chất thải của bệnh nhân và các bề mặt có tiếp xúc với chất dịch cơ thể cần phải được khử trùng. Cần đào tạo cho những nhân viên chăm sóc về kỹ thuật khử trùng này, và tách riêng khu bệnh nhân với các nhân viên y tế. Ebola viruses có thể được loại bỏ ở nhiệt độ 60 °C trong khoảng 30 đến 60 phút (hoặc đun sôi trong 5 phút). Để khử trùng bề mặt, một số dung môi chất lỏng như các sản phẩm có chứa cồn, chất tẩy rửa, sodium hypochlorite (thuốc tẩy) hoặc calcium hypochlorite (bột tẩy trắng), và chất khử trùng thích hợp khác có thể được sử dụng ở nồng độ thích hợp. Cần giáo dục công chúng về các yếu tố nguy cơ lây nhiễm Ebola và các biện pháp bảo vệ cá nhân có thể làm để ngăn ngừa nhiễm trùng là khuyến cáo của Tổ chức y tế Thế giới. Những biện pháp này bao gồm việc tránh tiếp xúc trực tiếp với người bị nhiễm và rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước. Nếu một người có bệnh Ebola chết, cần tránh tiếp xúc trực tiếp với cơ thể người chết. Một số nghi lễ chôn cất, mà có thể đã bao gồm việc tiếp xúc trực tiếp nhiều với một xác chết, phải sửa lại để luôn duy trì một hàng rào bảo vệ phù hợp giữa các cơ thể đã chết và người sống.

Tài liệu tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a ă â b c d đ e ê “Ebola virus disease Fact sheet N°103”. World Health Organization. Tháng 3 năm 2014. Truy cập ngày 12 tháng 4 năm 2014. 
  2. ^ “2014 Ebola Virus Disease (EVD) outbreak in West Africa”. WHO. 21 tháng 4 năm 2014. Truy cập ngày 3 tháng 8 năm 2014. 
  3. ^ C.M. Fauquet (2005). Virus taxonomy classification and nomenclature of viruses; 8th report of the International Committee on Taxonomy of Viruses. Oxford: Elsevier/Academic Press. tr. 648. ISBN 9780080575483. 
  4. ^ “Ebola Viral Disease Outbreak — West Africa, 2014”. CDC. Ngày 27 tháng 6 năm 2014. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2014. 
  5. ^ “CDC urges all US residents to avoid nonessential travel to Liberia, Guinea, and Sierra Leone because of an unprecedented outbreak of Ebola.”. CDC. Ngày 31 tháng 7 năm 2014. Truy cập ngày 2 tháng 8 năm 2014. 
  6. ^ “Outbreak of Ebola in Guinea, Liberia, and Sierra Leone”. CDC. Ngày 4 tháng 8 năm 2014. Truy cập ngày 5 tháng 8 năm 2014. 
  7. ^ a ă “2014 Ebola Outbreak in West Africa - Case Counts”. 2014 Ebola Outbreak in West Africa. CDC (Centers for Disease Control and Prevention). 7 tháng 10 năm 2014. Truy cập ngày 8 tháng 10 năm 2014. 
  8. ^ “Ebola Hemorrhagic Fever Risk of Exposure”. CDC. Ngày 1 tháng 8 năm 2014. Truy cập ngày 2 tháng 8 năm 2014. 
  9. ^ Gatherer D (2014). “The 2014 Ebola virus disease outbreak in West Africa”. J. Gen. Virol. 95 (Pt 8): 1619–1624. doi:10.1099/vir.0.067199-0. PMID 24795448. 
  10. ^ a ă PMID 9988155 (PubMed)
    Citation will be completed automatically in a few minutes. Jump the queue or expand by hand
  11. ^ a ă PMID 9988156 (PubMed)
    Citation will be completed automatically in a few minutes. Jump the queue or expand by hand
  12. ^ a ă PMID 9988157 (PubMed)
    Citation will be completed automatically in a few minutes. Jump the queue or expand by hand
  13. ^ a ă PMID 21122234 (PubMed)
    Citation will be completed automatically in a few minutes. Jump the queue or expand by hand
  14. ^ a ă PMID 20587179 (PubMed)
    Citation will be completed automatically in a few minutes. Jump the queue or expand by hand
  15. ^ Eichner, Martin; Dowell, Scott F.; Firese, Nina (2011). “Incubation Period of Ebola Hemorrhagic Virus Subtype Zaire OH AND BRETT”. Osong Public Health and Research Perspectives 2 (1): 3–7. doi:10.1016/j.phrp.2011.04.001. 
  16. ^ Isaäcson, M.; Sureau, P.; Courteille, G.; Pattyn, S. R. (1978), “Clinical Aspects of Ebola virus disease at the Ngaliema Hospital, Kinshasa, Zaire”, trong Pattyn, S. R., Ebola Virus Haemorrhagic Fever, Amsterdam, Netherlands: Elsevier/North-Holland Biomedical Press, tr. 15–20, ISBN 0-444-80060-3 
  17. ^ Piot, P.; Sureau, P.; Breman, G.; Heymann, D.; Kintoki, V.; Masamba, M.; Mbuyi, M.; Miatudila, M.; Ruppol, F.; van Nieuwenhove, S.; White, M. K.; van der Groen, G.; Webb, P.; Wulff, H.; Johnson, K. M. (1978), “Clinical Aspects of Ebola virus Infection in Yambuku Area, Zaire, 1976”, trong Pattyn, S. R., Ebola Virus Haemorrhagic Fever, Amsterdam, Netherlands: Elsevier/North-Holland Biomedical Press, tr. 7–14, ISBN 0-444-80060-3 
  18. ^ Dietrich, M.; Schumacher, H. H.; Peters, D.; Knobloch, J. (1978), “Human Pathology of Ebola (Maridi) Virus Infection in the Sudan”, trong Pattyn, S. R., Ebola Virus Haemorrhagic Fever, Amsterdam, Netherlands: Elsevier/North-Holland Biomedical Press, tr. 37–41, ISBN 0-444-80060-3 
  19. ^ Smith, D. H.; Francis, F.; Simpson, D. I. H. (1978), “African Haemorrhagic Fever in the Southern Sudan, 1976: the Clinical Manifestations”, trong Pattyn, S. R., Ebola Virus Haemorrhagic Fever, Amsterdam, Netherlands: Elsevier/North-Holland Biomedical Press, tr. 21–26, ISBN 0-444-80060-3 
  20. ^ PMID 2749110 (PubMed)
    Citation will be completed automatically in a few minutes. Jump the queue or expand by hand
  21. ^ PMID 9988164 (PubMed)
    Citation will be completed automatically in a few minutes. Jump the queue or expand by hand
  22. ^ PMID 10667531 (PubMed)
    Citation will be completed automatically in a few minutes. Jump the queue or expand by hand
  23. ^ PMID 12789118 (PubMed)
    Citation will be completed automatically in a few minutes. Jump the queue or expand by hand
  24. ^ PMID 16548488 (PubMed)
    Citation will be completed automatically in a few minutes. Jump the queue or expand by hand
  25. ^ Akinfeeva, L. A.; Aksyonova, O. I.; Vasilevich, I. V.; Ginko, Z. I.; Zarkov, K. A.; Zubavichene, L. R.; Kuzovlev, O. P.; Kuzubov, V. I. và đồng nghiệp (2005). “A case of Ebola hemorrhagic fever”. Infektsionnye Bolezni (3): 85–88. 
  26. ^ Deadliest outbreak of Ebola virus: What you need to know, CNN, 31.07.2014
  27. ^ “Ebola sốt xuất huyết ở Zaire, 1976”. Trung tâm thông tin Công nghệ sinh học, Thư viện Y khoa Quốc gia Mỹ. 
  28. ^ Jonas Schmidt-Chanasit: Deutschland. Ebola-Notfallpläne liegen bereit. Từ dw.de ngày 14 tháng 7 2014.
  29. ^ Das Robert-Koch-Institut über die Epidemie.
  30. ^ Westafrikanische Staaten schotten Grenzgebiet wegen Ebola ab, SZ, 02.08.2014
  31. ^ 729 người chết ở Tây Phi vì mắc virut Ebola. 1 tháng 8 năm 2014.
  32. ^ Thế giới phát hoảng vì Ebola. 31 tháng 8 năm 2014.
  33. ^ Phòng tránh virus Ebola bằng cách nào?, giaoduc, 01.08.2014
Bibliography

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]