Củ ấu

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Trapa
Illustration Trapa natans0.jpg
Củ ấu luộc
Phân loại khoa học
Giới (regnum) Plantae
(không phân hạng) Angiospermae
(không phân hạng) Eudicots
(không phân hạng) Rosids
Bộ (ordo) Myrtales
Họ (familia) Trapaceae
Chi (genus) Trapa
Loài điển hình
Trapa natans
L.
Các loài
  • T. natans
  • T. bicornis
  • T. rossica

Củ ấu gồm vài loài thực vật thuộc chi Trapa. Chúng là cây thủy sinh, bản địa ở miền ôn đới Âu-Á và Phi Châu, thường mọc ở vùng nước đọng không quá 5 m sâu. Ở Việt Nam ghi nhận có ít nhất ba loài: ấu trụi (ấu có hai sừng tù, trồng ở Hải Phòng), ấu gai (ấu có hai sừng nhọn, trồng ở Thái Bình)[1], và ấu sừng trâu (trồng ở Phú Thọ)[2].

Tuy gọi là "củ" đây đúng ra là "quả" vì nó phát triển dưới nước đến khi già thì rụng và vùi xuống bùn nên được gọi là "củ".

Hình dạng[sửa | sửa mã nguồn]

Lá cây ấu có hai dạng. Lá ngầm thì nhọn mũi, thân dài, trông gần giống như rễ. Lá nổi hình gần như vuông, rộng khoảng 5 cm, mép có răng cưa. Mặt trên của lá thì nhẵn, màu lục thẫm. Mặt dưới màu hung đỏ, có lông tơ. Cuống lá xốp ruột, phình ra có tác dụng như cái phao để nổi lên trên mặt nước.

Hoa ấu là loại hoa đơn, sắc trắng.

Trái ấu, tức "củ" có thân hình xoan với hai góc nhọn chìa ra hai bên.

Sử dụng[sửa | sửa mã nguồn]

Củ ấu có 50% tinh bột và 10% đạm nên được dùng làm nguồn lương thực cho con người cùng súc vật. Củ ấu có thể ăn sống cũng như chín[3]. Tùy theo khẩu vị nhưng ấu gai có tiếng là chát. Ấu trụi ăn bở. Được ưa chuộng nhất là ấu sừng trâu[2].

Ẩm thực Việt Nam có một số món dùng củ ấu. Phổ thông nhất là củ ấu luộc, thường dùng làm món quà ăn chơi, nhưng cũng có khi dùng làm lương thực thay cơm vào cuối thu lúc giáp hạt ở Việt Nam[cần dẫn nguồn]. Ngoài ra là các món ba ba hầm củ ấu, giò heo hầm củ ấu, thịt heo quay nấu củ ấu cùng hành gừng. Một số loại chè cũng dùng củ ấu nấu với hạt sen, đường phèn, v.v[4].

Tục ngữ[sửa | sửa mã nguồn]

Việt Nam có câu:

Thương nhau củ ấu cũng tròn
Ghét nhau đến quả bồ hòn cũng vuông

hoặc

Ghét nhau quả bồ hòn cũng ngọt.

Đồng dao Việt Nam cũng có nhắc đến "củ ấu có sừng".

Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]