Phan Huy Lê

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Phan Huy Lê
Sinh 23 tháng 2, 1934 (81 tuổi)
Quốc gia Việt Nam
Công việc Nhà nghiên cứu sử học

Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân Phan Huy Lê (sinh ngày 23 tháng 2 năm 1934) là một trong những chuyên gia hàng đầu về lịch sử Việt Nam[1], Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam: Khóa II (1990–1995), khóa III (1995–2000), khóa IV (2000–2005, khóa V (2005–2010) và khóa VI (2010-2015).

Ông sinh ngày 23 tháng 2 năm 1934 tại xã Thạch Châu, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh, Việt Nam. Ông là họ hàng của Thượng thư, nhà ngoại giao Phan Huy Ích, nhà bác học Phan Huy Chú, Thượng thư - nhà văn hóa Phan Huy Vịnh[2]. Thân sinh là Phan Huy Tùng (1878- ?) (đỗ Hội nguyên và Tam giáp đồng tiến sĩ khoa Quý Sửu - năm 1913), Lang trung Bộ Hình triều Nguyễn. Mẹ ông là người dòng họ Cao Xuân giàu truyền thống khoa bảng với các danh nhân như Cao Xuân Dục, Cao Xuân Tiếu, Cao Xuân Huy.

Tiểu sử và quá trình công tác[sửa | sửa mã nguồn]

Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân Phan Huy Lê sinh ngày 23 tháng 2 năm 1934 tại xã Thạch Châu, huyện Lộc Hà, tỉnh Hà Tĩnh, Việt Nam

  • Năm 1952, ông học Dự bị Đại học ở Thanh Hóa [3]
  • Năm 1956, ông tốt nghiệp cử nhân Sử- Địa trường Đại học sư phạm Hà Nội, sau đó ông được nhận chức danh Trợ lý giảng dạy Bộ môn Lịch sử Việt Nam cổ trung đại, Khoa Lịch sử trường Đại học Tổng hợp Hà Nội.
  • Năm 1958, ông là chủ nhiệm Bộ môn Lịch sử Việt Nam cổ trung đại khi mới 24 tuổi.
  • Năm 1988 đến nay ông giữ chức Chủ tịch hội Sử học Việt Nam.
  • 2004-2009: Giữ chức Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo cho Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam và Giao lưu văn hóa đã phát triển thành Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển.[2]

Nhận thức về Chúa Nguyễn, Triều đại nhà Nguyễn[sửa | sửa mã nguồn]

Trong bài báo "Đột phá trong nhận thức về Chúa Nguyễn, Triều Nguyễn"[4] của nhà báo Khánh Linh, giáo sư Phan Huy Lê đã cho rằng:

  • "Việc nhìn nhận, đánh giá lại một thời kỳ lịch sử đã bị ứng xử không công bằng"[5] là muộn.
  • "Hình thức thừa nhận quan điểm phê phán và phủ định[6] trước đây là không khách quan"
  • "Hành động của Nguyễn Ánh cần phân tích và đánh giá một cách công minh"[7]
  • "Sử học là quá trình nhận thức lại lịch sử, vấn đề này chưa xong thì vấn đề khác đặt ra, thời gian vừa qua, không chỉ thời kỳ chúa Nguyễn và triều Nguyễn mà cả thời kỳ nhà Hồ, thời nhà Mạc.. đều được nhìn nhận và đánh giá lại một cách khách quan hơn. Đối với thời kỳ chúa Nguyễn và triều Nguyễn, ngoài mổt số vấn đề cơ bản liên quan đến định hướng nhận thức chung, còn rất nhiều vần đề cần tiếp tục đặt ra và tiếp tục công việc nghiên cứu, thảo luận."[7]

Tranh luận với ông Lê Mạnh Chiến về chủ đề Nạn cống vải[sửa | sửa mã nguồn]

  • Báo Đại biểu nhân dânsố 13 (2492) ngày 13.1.2011 đã đăng bài viết "Đôi điều về “Nạn cống vải”" của tác giả Lê Mạnh Chiến [8]. Bài báo phân tích về những sai lầm của sách giáo khoa lịch sử hiện nay về nguyên nhân của cuộc khởi nghĩa Mai Thúc Loan, tác giả cho rằng nạn cống vải không có thực. Không có tài liệu lịch sử nào nói về người dân nước Việt thời ấy phải gánh quả vải tươi sang kinh đô Tràng An, và các nhà sử học biên soạn đã bịa đặt ra các cứ liệu lịch sử, theo như tác giả Lê Mạnh Chiến: các giáo sư này chưa từng biết Đường thư, Tân Đường thư, Cựu Đường thư là những sách gì. Họ chỉ biết vài đoạn của các sách đó qua bản dịch chép tay của các cụ nhà nho làm việc ở Viện Sử học hồi những năm 1960.[9]
  • Ngày 6/4/2011, Giáo sư Phan Huy Lê đã có bài viết trên báo Đại biểu nhân dân " Trả lời Lê Mạnh Chiến về nạn cống vải" [10]

Trong bài viết này giáo sư Phan Huy Lê viết rằng đã thừa nhận trách nhiệm của mình, nhưng không có nghĩa rằng ông là người trách nhiệm cho toàn bộ sai lầm:tôi không phủ nhận trách nhiệm liên đới trong một công trình chung, nhưng ông Chiến quy kết “là người “cao giá” nhất trong số tám nhà sử học viết Lịch sử Hà Tĩnh tập I, ông Phan Huy Lê không thể chối bỏ trách nhiệm trong vụ sáng tác sử liệu này” thì thật là áp đặt vô căn cứ.[11].

Nhầm lẫn của truyền thông Việt Nam về danh hiệu Thông tín viên nước ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

[12][13]

  • Tháng 5/2011, ông được bầu làm thông tín viên nước ngoài[12] (Correspondant étranger) của Viện Hàn lâm Văn khắc và Mỹ văn - Học viện Pháp quốc[14].Tuy nhiên nhiều tờ báo đã dịch sai và đưa tin rằng Giáo sư Phan Huy Lê được bầu làm Viện sĩ thông tấn [15][16]
  • Giáo sư Phan Huy Lê cũng đã nhầm lẫn chức danh này, khi ông không bao giờ phản đối chức danh "viện sĩ thông tấn" mà truyền thông đã viết. Ngày 25/07, ông đã đến dự lễ chúc mừng về việc ông được phong "viện sĩ thông tấn nước ngoài"[17], do trường ĐHKHXH&NV, Viện Việt Nam học và Khoa học Phát triển, Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam tổ chức.[18]

Phong tặng[sửa | sửa mã nguồn]

  • Ông được Nhà nước phong hàm giáo sư đợt đầu tiên (năm 1980) (nhưng không phải là lần phong hàm giáo sư theo Quyết định 162/CP do Thủ tướng Phạm Văn Đồng ký ngày 11 tháng 9 năm 1956 về việc phong hàm giáo sư cho 29 nhà giáo, nhà khoa học tiêu biểu); danh hiệu Nhà giáo Nhân dân (năm 1994); Giải thưởng Nhà nước (năm 2000).
  • Ông là người Việt Nam đầu tiên được Nhật Bản trao tặng Giải thưởng quốc tế văn hóa châu Á Fukuoka (năm 1996).
  • Năm 2002, ông được Chính phủ Pháp trao tặng Huân chương Cành cọ Hàn lâm[19].
  • Tháng 5/2011, ông được bầu làm thông tín viên nước ngoài (Correspondant étranger) của Viện Hàn lâm Văn khắc và Mỹ văn - Học viện Pháp quốc.

Tác phẩm[sửa | sửa mã nguồn]

  • Lịch sử chế độ phong kiến Việt Nam. Tập II, Nhà xuất bản Giáo dục, 1960; tái bản 1962.
  • Tìm hiểu thêm về phong trào nông dân Tây Sơn. Nhà xuất bản Giáo dục, 1961.
  • Lịch sử chế độ phong kiến Việt Nam (chủ biên). Tập III. Nhà xuất bản Giáo dục, 1960; tái bản 1965.
  • Nguyễn Trãi, Quân trung từ mệnh tập (Chú thích về lịch sử và địa lí). Sử học, 1961.
  • Khởi nghĩa Lam Sơn và phong trào đấu tranh giải phóng đất nước vào đầu thế kỉ XV (viết chung). Nhà xuất bản Khoa học Xã hội,1965, tái bản: 1969.
  • Nguyễn Trãi toàn tập (Chú thích, bổ sung và sắp xếp lại phần“Quân trung từ mệnh tập và chiếu biểu triều Lê”). Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, 1976.
  • Một số trận quyết chiến chiến lược trong lịch sử dân tộc (viết chung). Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân, 1976.
  • Khởi nghĩa Lam Sơn (In lần thứ ba, có bổ sung và sửa chữa) (viết chung). Nhà xuất bản Khoa học Xã hội, 1977.
  • Lịch sử Việt Nam (14-6-1958), Tập 2 (Giáo trình Lịch sử Việt Nam), Đại học Tổng hợp Tp. Hồ Chí Minh, 1978.
  • Nguyễn Trãi (1380-1442) (viết chung). 1980.
  • L’itinéraire d’un historien britanique (viết chung). Le courier du Vietnam 1/1982.
  • Lịch sử Việt Nam,Tập I (viết chung). Đại học và Trung học chuyên nghiệp, 1983; tái bản: 1985 và 1991.
  • Nghệ Tĩnh hôm qua và hôm nay (chủ biên). Nhà xuất bản Sự thật, 1985.
  • Chiến thắng Bạch Đằng năm 938 và 1288 (viết chung).Nhà xuất bản Quân đội Nhân dân, 1988.
  • Văn hoá Việt Nam tổng hợp: những bước đi của lịch sử Đại thắng Thăng Long xuân Kỉ Dậu (1789) (viết chung). VHVN, 1989.
  • Phan Huy Chú: Hải Trình chí lược / Récit sommaire d’un voyage en mer (1933) (do Phan Huy Lê, Claudine Salmon & Tạ Trọng Hiệp dịch và giới thiệu). Cahier d’Archipel 25, Paris, 1994.
  • Địa bạ Hà Đông(Chủ trì). Trung tâm Hợp tác Nghiên cứu Việt Nam xuất bản, 1995.
  • Thăng Long – Hà Nội (viết chung). Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, 1995.
  • Gia tộc và gia phổ Việt Nam (tiếng Nhật) do S. Tsuboi biên tập, Nhật Bản, 1995.[20]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Nhà sử học của nhân dân, Báo ảnh Việt Nam
  2. ^ a ă [1] Mừng Giáo sư, Viện sĩ Thông tấn-Nhà giáo nhân dân Phan Huy Lê
  3. ^ “:: Lich su Viet Nam ::”. Truy cập 16 tháng 5 năm 2015. 
  4. ^ [2] ĐỘT PHÁ TRONG NHẬN THỨC VỀ CHÚA NGUYỄN, TRIỀU NGUYỄN
  5. ^ lời của nhà báo Khánh Linh
  6. ^ tức đang nói đến Chúa Nguyễn, vương triều nhà Nguyễn
  7. ^ a ă lời giáo sư
  8. ^ “Đôi điều về "Nạn cống vải"”. Truy cập 16 tháng 5 năm 2015. 
  9. ^ Trích dẫn từ bài Đôi điều về nạn cống vải
  10. ^ “Trả lời Lê Mạnh Chiến về Nạn cống vải”. Truy cập 16 tháng 5 năm 2015. 
  11. ^ Trích dẫn từ bài viết Trả lời Lê Mạnh Chiến về nạn cống vải
  12. ^ a ă [3] Lược khảo về các tên gọi Viện Hàn Lâm và Viện sĩ cùng những nhầm lẫn tai hại-Tạp chí Nghiên cứu và phát triển của Sở KHCN tỉnh Thừa Thiên-Huế số 7(96)-2012
  13. ^ [4] LƯỢC KHẢO VỀ CÁC TÊN GỌI Viện hàn lâm và Viện sĩ (phần 2)
  14. ^ Đây không phải là Viện Hàn Lâm Pháp
  15. ^ “GS Phan Huy Lê được vinh danh là viện sĩ Pháp - VnExpress”. VnExpress - Tin nhanh Việt Nam. Truy cập 16 tháng 5 năm 2015. 
  16. ^ “Pháp bầu nhà sử học hàng đầu VN là viện sĩ - VietNamNet”. VietNamNet. Truy cập 16 tháng 5 năm 2015. 
  17. ^ Tên buổi lễ
  18. ^ [5] Chúc mừng GS.NGND Phan Huy Lê - Viện sĩ Thông tấn nước ngoài
  19. ^ Huy chương Văn hóa- Giáo dục hạng 3, hạng thấp nhất tặng cho giáo sư trên 15 năm tuổi nghề
  20. ^ “GS. Phan Huy Lê Trường ĐHKHXH&NV”. ussh.vnu.edu.vn. Truy cập 16 tháng 5 năm 2015. 

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]