Đồng hồ 12 giờ

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới điều hướng Bước tới tìm kiếm

Đồng hồ 12 giờ là một quy ước thời gian trong đó 24 giờ trong ngày được chia thành hai khoảng thời gian: a.m. (từ tiếng Latin ante meridiem, dịch sang trước giữa trưa) và p.m. (từ bài Latin meridiem dịch sang sau giữa trưa).[1][2] Mỗi giai đoạn bao gồm 12 giờ được đánh số: 12 (đóng vai trò là 0),[3] 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 và 11. Chu kỳ 24 giờ / ngày bắt đầu lúc 12 giờ đêm (thường được chỉ định là 12 giờ sáng), chạy suốt 12 giờ trưa (thường được chỉ định là 12 giờ đêm) và tiếp tục ngay trước nửa đêm vào cuối ngày. Đồng hồ 12 giờ được phát triển từ giữa thiên niên kỷ thứ hai trước Công nguyên đến thế kỷ 16 sau Công nguyên.

Hệ thống đồng hồ
12 giờ 24 giờ
Nửa đêm
12 giờ đêm
12:00 SA[a]
00:00
12:01 SA 00:01
  1:00 SA 01:00
11:00 SA 11:00
11:59 SA 11:59
Trưa
12 giờ trưa
12:00 CH[a]
12:00
12:01 CH 12:01
  1:00 CH 13:00
11:00 CH 23:00
11:59 CH 23:59
Nửa đêm(kết thúc một ngày)
12:00 SA
24:00

Lịch sử và sử dụng[sửa | sửa mã nguồn]

Đồng hồ thiên văn Exeter Cathedral, hiển thị sơ đồ đánh số kép XII

Sự phân chia ngày và đêm tự nhiên của một ngày theo lịch tạo thành cơ sở cơ bản để giải thích tại sao mỗi ngày được chia thành hai chu kỳ. Ban đầu có hai chu kỳ: một chu kỳ có thể được theo dõi bởi vị trí của Mặt trời (ngày), sau đó là một chu kỳ có thể được theo dõi bởi Mặt trăng và các vì sao (đêm). Điều này cuối cùng đã phát triển thành hai khoảng thời gian 12 giờ được sử dụng ngày hôm nay, bắt đầu từ nửa đêm (a.m.) và trưa (p.m.). Bản thân buổi trưa hiếm khi được viết tắt ngày hôm nay, nhưng nếu có, nó được ký hiệu là M.[1]

Đồng hồ 12 giờ có thể được truy nguyên từ tận Mesopotamia và Ai Cập cổ đại.[4] Cả đồng hồ mặt trời của Ai Cập để sử dụng vào ban ngày[5] và đồng hồ nước Ai Cập để sử dụng vào ban đêm đã được tìm thấy trong lăng mộ của Pharaoh Amenhotep I.[6] Khoảng năm 1500 TCN, những chiếc đồng hồ này chia thời gian sử dụng tương ứng của họ thành 12 giờ mỗi chiếc.

Người La Mã cũng sử dụng đồng hồ 12 giờ: ánh sáng ban ngày được chia thành 12 giờ bằng nhau (do đó giờ có độ dài khác nhau trong suốt cả năm) và đêm được chia thành bốn chiếc đồng hồ.

Đồng hồ cơ đầu tiên vào thế kỷ 14, nếu chúng có mặt số hoàn toàn, đã hiển thị tất cả 24 giờ bằng cách sử dụng mặt số tương tự 24 giờ, chịu ảnh hưởng của sự quen thuộc của các nhà thiên văn học với thiên văn và đồng hồ mặt trời và bởi mong muốn mô hình chuyển động rõ ràng của Trái đất xung quanh Mặt trời. Ở Bắc Âu, các mặt số này thường sử dụng sơ đồ đánh số 12 giờ bằng chữ số La Mã, nhưng hiển thị cả a.m. và p.m. giai đoạn theo trình tự. Đây được gọi là hệ thống XII kép, và có thể được nhìn thấy trên nhiều mặt đồng hồ còn sót lại, chẳng hạn như các hệ thống tại Wells và Exeter.

Ở những nơi khác ở Châu Âu, việc đánh số có nhiều khả năng dựa trên hệ thống 24 giờ (I đến XXIV). Đồng hồ 12 giờ đã được sử dụng trên khắp đế chế Anh.

Trong thế kỷ 15 và 16, hệ thống quay số và thời gian tương tự 12 giờ dần dần được thiết lập như một tiêu chuẩn trên khắp Bắc Âu để sử dụng chung. Mặt số tương tự 24 giờ được dành riêng cho các ứng dụng chuyên biệt hơn, chẳng hạn như đồng hồ thiên văn và đồng hồ bấm giờ.

Hầu hết các đồng hồ và đồng hồ analog ngày nay đều sử dụng mặt số 12 giờ, trên đó kim giờ ngắn hơn xoay một lần mỗi 12 giờ và hai lần trong một ngày. Một số mặt đồng hồ analog có vòng số bên trong cùng với vòng số từ 1 đến 12 tiêu chuẩn. Số 12 được ghép nối với 00 hoặc 24, trong khi các số từ 1 đến 11 được ghép nối với các số từ 13 đến 23, tương ứng. Sửa đổi này cho phép đồng hồ cũng được đọc trong ký hiệu 24 giờ. Loại đồng hồ 12 giờ này có thể được tìm thấy ở các quốc gia nơi đồng hồ 24 giờ được ưa thích hơn.

Trên máy tính, định dạng giờ thường đặt tùy vào khu vực được chọn trong hệ thống để hiển thị kiểu giờ là 24 giờ hay 12 giờ. Ví dụ, trên Windows, nếu chọn khu vực là Hoa Kỳ thì giờ sẽ có định dạng 12 giờ hoặc khu vực Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland thì sẽ chuyển sang định dạng 24 giờ.

Viết tắt[sửa | sửa mã nguồn]

Đồng hồ báo thức 12 giờ kỹ thuật số điển hình cho biết buổi chiều với dấu chấm ở bên trái của giờ

Các chữ viết tắt Latinh a.m. và p.m. (thường được viết "am" và "pm", "AM" và "PM" hoặc "A.M." và "P.M.") được sử dụng bằng tiếng Anh và tiếng Tây Ban Nha.[7] Tương đương trong tiếng Hy Lạp là π.μ. và μ.μ., trong tiếng Việt thì được viết tắt là "SA" và "CH". Tuy nhiên, buổi trưa hiếm khi được viết tắt trong bất kỳ ngôn ngữ nào, buổi trưa thường được viết đầy đủ. Trong tiếng Bồ Đào Nha, có hai tùy chọn chính thức và nhiều tùy chọn khác được sử dụng, ví dụ: sử dụng 21:45, 21h45 hoặc 21h45min (chính thức) hoặc 21:45 hoặc 9:45 p.m. Ở Ailen, a.m. và i.n. được sử dụng, đứng cho ar maidin ("vào buổi sáng") và iarnóin ("buổi chiều") tương ứng.

Hầu hết các ngôn ngữ khác thiếu chữ viết tắt chính thức cho "trước buổi trưa" và "sau buổi trưa" và người dùng của họ chỉ sử dụng đồng hồ 12 giờ bằng miệng và không chính thức. Tuy nhiên, trong nhiều ngôn ngữ, như tiếng Nga và tiếng Do Thái, chỉ định không chính thức là được sử dụng, chẳng hạn như "9 giờ sáng" hoặc "3 giờ đêm".

Khi viết tắt và cụm từ được bỏ qua, người ta có thể dựa vào bối cảnh câu và các quy tắc xã hội để giảm sự mơ hồ. Ví dụ: nếu một người đi làm vào lúc "9:00", 9:00 sáng có thể được ngụ ý, nhưng nếu một điệu nhảy xã hội được lên kế hoạch bắt đầu lúc "9:00", thì nó có thể bắt đầu lúc 9:00 tối.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a ă “Time”. The New Encyclopædia Britannica. 28. 1986. tr. 660 2a.
  2. ^ “Times of Day FAQs”. National Institute of Standards and Technology. ngày 21 tháng 9 năm 2016. Bản gốc lưu trữ ngày 21 tháng 9 năm 2018. Truy cập ngày 30 tháng 9 năm 2018.
  3. ^ Susan Addington (ngày 25 tháng 8 năm 2016). “Modular Arithmetic”. Bản gốc lưu trữ ngày 4 tháng 7 năm 2008. Truy cập ngày 28 tháng 11 năm 2008.
  4. ^ “The History of Clocks”. ngày 13 tháng 10 năm 2008. Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 10 năm 2008. Truy cập ngày 12 tháng 11 năm 2017.
  5. ^ “Berlin instruments of the old Eg.time of day destination”. members.aon.at. Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 11 năm 2006. Truy cập ngày 13 tháng 6 năm 2006.
  6. ^ A Walk through Time - Water Clocks Lưu trữ 2008-05-31 tại Wayback Machine
  7. ^ Diccionario panhispánico de dudas, HORA Lưu trữ 2011-07-20 tại Wayback Machine (tiếng Tây Ban Nha)
  1. ^ a ă See §Confusion
    at noon and midnight