Chi Diên vĩ

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Jump to navigation Jump to search
Iris
Iris germanica (Purple bearded Iris), Wakehurst Place, UK - Diliff.jpg
Phân loại khoa học
Giới (regnum) Plantae
(không phân hạng) Angiosperms
(không phân hạng) Monocots
Bộ (ordo) Asparagales
Họ (familia) Iridaceae
Phân họ (subfamilia) Iridoideae
Tông (tribus) Irideae
Chi (genus) Iris
L.
Loài điển hình
Iris germanica
L.
Subgenera
Danh pháp đồng nghĩa

Belamcanda
Hermodactylus
Iridodictyum
Juno
Junopsis
Pardanthopsis
×Pardancanda

Xiphion

Chi Diên vĩ (danh pháp khoa học: Iris) là một chi hoa có vẻ đẹp rất được ưa chuông, được trồng khá phổ thông tại vườn nhà, vườn bách thảo ở nhiều nước. Iris là tên được đặt theo vị nữ thần Hy Lạp cầu vồng Iris, vì có nhiều loài, mỗi loài có một màu sắc riêng biệt.[1] Chi này có khoảng 260-300 loài[2][3].

Mô tả[sửa | sửa mã nguồn]

Diên vĩ là một chi của các thực vật thân thảo, sống nhiều năm. Các loại cây này có thân rễ hay củ. Hai phân chi của nó XiphiumHermodactyloidesthân hành.

Phân loại[sửa | sửa mã nguồn]

Các loài[sửa | sửa mã nguồn]

Iris acutiloba subsp. lineolata
Buchara-Schwertlilie (Iris bucharica)
Danford-Schwertlilie (Iris danfordiae)
Douglas-Iris (Iris douglasiana)
Übelriechende Schwertlilie (Iris foetidissima)
Gras-Schwertlilie (Iris graminea)
Sand-Schwertlilie (Iris humilis)
Regenbogen-Schwertlilie (Iris innominata)
Gefranste Schwertlilie (Iris japonica) in Japan (Fukushima)
Pyrenäen-Schwertlilie (Iris latifolia) in den Pyrenäen
Gelbliche Schwertlilie (Iris lutescens)
Rocky-Mountain-Schwertlilie (Iris missouriensis)
Wasser-Schwertlilie (Iris pseudacorus)
Netzblatt-Schwertlilie (Iris reticulata)
Sibirische Schwertlilie (Iris sibirica)
Sintenis-Schwertlilie (Iris sintenisii)
Kretische Schwertlilie (Iris unguicularis)
Bunte Schwertlilie (Iris variegata)
Winogradow-Schwertlilie (Iris winogradowii)
Spanische Schwertlilie (Iris xiphium)
Holländische Schwertlilie (Iris ×hollandica) Sorte ‘Purple Sensation’
Iris ×robusta

200 tới 285 loài toàn có nguồn gốc ở Bắc bán cầu, đa số ở vùng ôn đới. Trong những vùng ôn đới châu Á có 241, Tây Á 117, Trung Quốc 61, Trung Á 70 và Afghanistan 34 loài.[2]

World Checklist of Selected Plant Families[2] ghi nhận từ 2015 285 loại sau:

Naturhybriden sind:

  • Iris × binata Schur = Iris aphylla × Iris pumila: Sie kommt in Rumänien vor.[2]
  • Iris × brzhezitzky Grossh. = Iris acutiloba × Iris paradoxa: Sie kommt im Kaukasusraum vor.[2]
  • Iris × caeciliae Grossh.=Iris iberica subsp. lycotis × Iris paradoxa: Sie kommt im Kaukasus vor.[2]
  • Iris × flexicaulis Small = Iris brevicaulis × Iris giganticaerulea: Sie kommt in Texas und Mississippi vor.[2]
  • Deutsche Schwertlilie oder Holunder-Schwertlilie (Iris ×germanica L., Syn.: Iris ×alba Savi, Iris ×amoena Redouté, Iris ×atroviolacea Lange, Iris ×australis Tod., Iris ×belouinii Bois & Cornuault, Iris ×biliottii Foster, Iris ×buiana Prodan, Iris ×croatica Prodan, Iris ×cypriana Foster & Baker, Iris ×deflexa Knowles & Westc., Iris ×florentina L., Iris ×florentinoides Prodan ex Nyár., Iris ×humei G.Don, Iris ×laciniata Berg, Iris ×latifolia Gilib., Iris ×lurida Aiton, Iris ×macrantha Simonet, Iris ×mesopotamica Dykes, Iris ×murorum Gaterau, Iris ×neglecta Hornem., Iris ×nepalensis Wall. ex Lindl., Iris ×nostras Garsault, Iris ×nyaradyana Prodan, Iris ×piatrae Prodan, Iris ×redouteana Spach, Iris ×repanda Berg, Iris ×rothschildii Degen, Iris ×sambucina L., Iris ×squalens L., Iris ×superba Berg, Iris ×tardiflora Berg, Iris ×trojana A.Kern. ex Stapf, Iris ×varbossania K.Malý, Iris ×venusta J.Booth ex Berg, Iris ×violacea Savi, Iris ×vulgaris Pohl, = Iris pallida × Iris variegata): Die ursprüngliche Heimat ist die nordwestliche Balkanhalbinsel, als Neophyt kommt sie auch in Mitteleuropa und anderen Ländern vor.[2]
  • Holländische Schwertlilie (Iris ×hollandica Fuld = Iris latifolia × Iris tingitana × Iris xiphium)
  • Iris × kobasensis Prodan = Iris reichenbachii × Iris variegata. Sie kommt auf der Balkanhalbinsel vor.[2]
  • Iris × kochii A. Kern. ex Stapf = Iris pallida subsp. illyrica × Iris variegata: Sie kommt nur in Norditalien vor.
  • Iris × koenigii Sosn. = Iris iberica × Iris paradoxa: Sie kommt im Kaukasusraum vor.[2]
  • Monnier-Schwertlilie (Iris ×monnieri DC.)
  • Iris × nelsonii Randolph=Iris brevicaulis × Iris fulva × Iris hexagona: Sie kommt in Louisiana vor.[2]
  • Iris × neumayeri Janch. ex Holub=Iris graminea × Iris sibirica: Sie kommt in Österreich vor.[2]
  • Iris × robusta E.S.Anderson = Iris versicolor × Iris virginica: Sie kommt im südöstlichen Kanada und in den nordöstlichen Vereinigten Staaten vor.[2]
  • Iris × sancti-cyri J.Rousseau = Iris hookeri × Iris versicolor: Sie kommt im östlichen Kanada vor.[2]
  • Iris × setosothungbergii H.Koidz. ex T.Shimizu = Iris sanguinea × Iris setosa: Sie kommt in Japan vor.[2]
  • Iris × sinistra Sosn. = Iris acutiloba subsp. lineolata × Iris iberica: Sie kommt im Kaukasus vor.[2]
  • Iris × thompsonii R.C.Foster = Iris douglasiana × Iris innominata: Sie kommt in Oregon und Kalifornien vor.[2]
  • Iris × vinicolor Small = Iris fulva × Iris giganticaerulea: Sie kommt in den südöstlichen Vereinigten Staaten vor.[2]
  • Iris × violipurpurea Small = Iris fulva × Iris brevicaulis × Iris giganticaerulea: Sie kommt in den südöstlichen Vereinigten Staaten vor.[2]

Aus der Gattung Iris auszuschließen ist:

Iris-Hybride ‘Katharine Hodgkin’ (Iris histrioides × Iris winogradowii), nach Howard Hodgkins Mutter benannt[7]

Hoa diên vĩ trong văn hóa[sửa | sửa mã nguồn]

Bức tranh sơn dầu Hoa diên vĩ của họa sĩ Vincent van Gogh vẽ năm 1889

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Manning, John; Goldblatt, Peter (2008). The Iris Family: Natural History & Classification. Portland, Oregon: Timber Press. tr. 200–204. ISBN 0-88192-897-6. 
  2. ^ a ă â b c d đ e ê g h i k l m n o ô ơ p q r s t u ư v x y aa ab ac ad ae ag ah ai ak al am an ao ap aq ar as at au av ax ay ăa ăă ăâ ăb ăc ăd ăđ ăe ăê ăg ăh ăi ăk ăl ăm ăn ăo ăô ăơ ăp ăq ăr ăs ăt ău ăư ăv ăx ăy âa âă ââ âb âc âd âđ âe âê âg âh âi âk âl âm ân âo âô âơ âp âq âr âs ât âu âư âv âx ây ba bb bc bd be bg bh bi bk bl bm bn bo bp bq br bs bt bu bv bx by ca cb cc cd ce cg ch ci ck cl cm cn co cp cq cr cs ct cu cv cx cy da db dc dd de dg dh di dk dl dm dn do dp dq dr ds dt du dv dx dy đa đă đâ đb đc đd đđ đe đê đg đh đi đk đl đm đn đo đô đơ đp đq đr đs đt đu đư đv đx đy ea eb ec ed ee eg “WCSP: Iris”. World Checklist of Selected Plant Families. Truy cập ngày 2 tháng 6 năm 2014. 
  3. ^ “Iris”. Pacific Bulb Society. Ngày 26 tháng 11 năm 2011. Truy cập ngày 3 tháng 3 năm 2012. 
  4. ^ a ă â b c d đ e ê g h i k l m n o ô ơ p q r s t u ư v x y aa ab ac ad ae ag ah ai ak al am an Lỗi chú thích: Thẻ <ref> sai; không có nội dung trong thẻ ref có tên FoC
  5. ^ Lỗi chú thích: Thẻ <ref> sai; không có nội dung trong thẻ ref có tên Christensen
  6. ^ Lỗi chú thích: Thẻ <ref> sai; không có nội dung trong thẻ ref có tên iOrjenii2007
  7. ^ Lỗi chú thích: Thẻ <ref> sai; không có nội dung trong thẻ ref có tên pacific

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]