Thập niên 1390
Thập niên 1390 là thập niên diễn ra từ năm 1390 đến 1399.
| Thiên niên kỷ: | thiên niên kỷ 2 |
| Thế kỷ: | thế kỷ 13 – thế kỷ 14 – thế kỷ 15 |
| Thập niên: | thập niên 1380 – thập niên 1390 – thập niên 1400 |
| Năm: | 1390 1391 1392 1393 1394 1395 1396 1397 1398 1399 |
| Thể loại: | Sinh – Mất – Kiến trúc Thành lập – Phá hủy |
Chính trị và chiến tranh
[sửa | sửa mã nguồn]Chiến tranh
[sửa | sửa mã nguồn]- 1389 — Chế Bồng Nga bị thuộc hạ chỉ điểm cho Trần Khát Chân dùng súng bắn vào thuyền chết.[1]
Tháng 3 năm 1393, quân đội Muzzafarid do Shah Mansur lãnh đạo bị quân của Timur đánh bại. Đế chế Muzzafarid (ở miền trung Iran ngày nay) diệt vong[2]
Tháng 4 năm 1395, Timur đánh bại hoàn toàn Hãn quốc Kim Trướng ở bờ sông Volga. Tokhtamysh trốn sang Litva
Khoảng cuối năm 1398, vương quốc Singapura bị Đế chế Majapahit tiêu diệt. Vua cuối cùng của nước này đã chạy ra bờ tây bán đảo Sumatra, lập vương quốc Malacca
Tháng 12 năm 1398, Timur đánh bại vị vua cuối cùng của Vương quốc Hồi giáo Delhi , vốn đã suy yếu sau bốn năm nội chiến. Sau chiến thắng, quân đội Hồi giáo của Timur đã cướp phá thành phố Delhi và tiến hành thảm sát hàng trăm ngàn cư dân theo đạo Hindu của các tiểu quốc
Xung đột
[sửa | sửa mã nguồn]Tháng 6 năm 1391, hàng nghìn người Do Thái bị thảm sát ở Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha trong nhiều tháng liền
Khoảng cuối năm 1391, cướp biển Ushkuinik từ Novgorod cướp phá các thị trấn Zhukotin và Kazan của Muscovy .
Năm 1392, Maria (nữ hoàng Sicily) đánh bại các nam tước nổi loạn, rồi đồng cai trị với Martin "Trẻ" cho đến khi mất
Năm 1393, bất chấp hiệp ước với vua Ba Lan, Roman I của Moldavia vẫn ủng hộ Fyodor Koriatovych chống lại nhà vua. Thua trận, ông cũng sẽ mất ngai vàng Moldavia vào năm sau.
Năm 1394, sau khi Quốc vương Mahmud II qua đời, nội chiến bùng nổ ở Vương quốc Hồi giáo Delhi , chia cắt đất nước này thành phía đông và phía tây.
Thuộc địa hóa
[sửa | sửa mã nguồn]Năm 1390, người Ottoman chiếm Philadelphia, vùng đất Byzantine cuối cùng có ý nghĩa quan trọng ở Anatolia.
Năm 1391, Henry I Sinclair, Bá tước xứ Orkney, nắm quyền kiểm soát Quần đảo Shetland và Quần đảo Faroe.
Năm 1392, thành phố Afyonkarahisar (ngày nay thuộc miền tây Thổ Nhĩ Kỳ ) bị Sultan Beyazid I của Đế chế Ottoman chinh phục.
Năm 1393, Bosnia chống lại cuộc xâm lược của Đế chế Ottoman.
Ngày 11 tháng 6 năm 1394, người Venice tiếp quản quyền sở hữu Argos từ tay bạo chúa Theodore I Palaiologos[3]
Tháng 6 năm 1395, vua miền đông Bulgaria là Ivan Shishman bị sultan Ottoman chém đầu, sau khi Shishman bị cáo buộc hợp tác với người Wallachians trong Trận Karanovasa năm 1394 .
Các sự kiện chính trị nổi bật
[sửa | sửa mã nguồn]Năm 1390
[sửa | sửa mã nguồn]Tháng 1, La Ngai (còn gọi là Các Thắng) lên ngôi vua Champa sau khi Chế Bồng Nga qua đời, lấy hiệu Jaya Simhavarman VI. Kế nhiệm ông là Indravarman VI.
Tháng 2, Barquq được phục hồi ngôi Mamluk Sultan của Ai Cập sau khi lật đổ Hadji II. Kế vị ông là An-Nasir Faraj
Tháng 3, Manuel III kế vị cha mình, Alexios III, làm Hoàng đế Trebizond (nay là đông bắc Thổ Nhĩ Kỳ). Kế nhiệm là Alexios IV.
Ngày 14 tháng 4, Ioannes VII Palaiologos lật đổ ông nội của mình, Ioannes V Palaiologos , trở thành Hoàng đế Byzantine
Ngày 19 tháng 4, Robert III kế vị cha là Robert II lam vua Scotland. Người kế vị ông là James I
Tháng 8, Muhammad Shah III lên ngôi Sultan thứ 22 của Vương triều Hồi giáo Delhi. Ông là vua thứ 6 của triều đại Tughlaq. Người kế vị ông lần lượt là Sikandar Shah (vài tháng) và Mahmud Shah
Khoảng cuối năm 1390, Minjo thành lập vương quốc Kaffa (nay ở phía nam cao nguyên Ethiopia)
Năm 1391
[sửa | sửa mã nguồn]Tháng 1, Jusuf II lên ngôi vua thứ 11 của triều Nasrid (Granada) thay cho người cha Muhammad V. Kế vị là Muhammad VI
Năm 1392
[sửa | sửa mã nguồn]Ngày 4 tháng 8, theo Hiệp định Ostrów, Vytautas công nhận ngôi công tước tối cao Litva của Jogaila. Nội chiến Litva kết thúc
Ngày 5 tháng 8, tướng Lý Thành Quế lật đổ vua cuối cùng là Cao Ly Thuần Tông, lên ngôi vua đầu tiên của triều Lý Triều Tiên (Joseon) với hiệu là Thái Tổ. Người kế vị ông là Định Tông
Ngày 16 tháng 12, Thiên hoàng Go-Kameyama thoái vị để ủng hộ đối thủ ở Bắc triều đòi ngôi là Thiên hoàng Go-Komatsu, chấm dứt thời kỳ nanboku-cho ở Nhật Bản. Kế vị ông là Thiên hoàng Shoko
Năm 1393
[sửa | sửa mã nguồn]Khoảng cuối năm, George VII kế vị người cha nổi tiếng của mình, Bagrat V, làm Vua của Georgia[4]
Năm 1394
[sửa | sửa mã nguồn]Tháng 11, vua Thái Tổ (nhà Triều Tiên) dời đô từ Hán Thành (Kaesong) về đến Hanseong (nay là Seoul
Năm 1395
[sửa | sửa mã nguồn]Ngày 1 tháng 5, Công quốc Milan được thành lập sau khi chúa Gian Galeazzo Visconti của Milan mua danh hiệu Công tước từ Wenceslaus, Vua của người La Mã
Năm 1396
[sửa | sửa mã nguồn]Cuối năm, người Ottoman chiếm được pháo đài Vidin và Sa hoàng Ivan Sratsimir của Bulgaria , chấm dứt Đế chế Bulgaria thứ hai. Nhà nước Bulgaria được tái lập vào năm 1878 với tên gọi Công quốc Bulgaria[5]
Năm 1398
[sửa | sửa mã nguồn]Tháng 3, vua Trần Thuận Tông buộc phải thoái vị, nhường ngôi cho con trai ba tuổi Trần Thiếu Đế
Tháng 6, sau khi Minh Thái Tổ mất, cháu nội Chu Doãn Văn lên ngôi với niên hiệu Kiến Văn. Kế vị là chú ông, Minh Thành Tổ
Tháng 10, vua Thái Tổ thoái vị, nhường ngôi cho con trai là Định Tông. Kế vị ông này là Thái Tông.
Năm 1399
[sửa | sửa mã nguồn]Tháng 2, Công quốc Piombino được thành lập.
Tháng 9, công tước Henry Bolingbroke chính thức kế vị ngai vàng nước Anh từ Richard II, đăng quang vào ngày 14 tháng 10 cùng năm với hiệu là Henry IV của vương triều Lancaster. Kế vị ông là Henry V.
Thiên tai
[sửa | sửa mã nguồn]Hiệp hội/liên minh
[sửa | sửa mã nguồn]Ngày 19 tháng 1 năm 1390, Vytautas ký Hiệp ước Lyck để liên minh với Hiệp sĩ Teuton chống lại Jogaila.
Năm 1391, Vytautas Vĩ đại, người đòi ngai vàng của Litva, đã thành lập liên minh với Vasilli I (đại công vương Moscow)
Tháng 7 năm 1396, Nữ hoàng Margaret I của Đan Mạch, Na Uy và Thụy Điển công bố Hiệp ước Kalmar, đề xuất liên minh cá nhân của ba vương quốc Đan Mạch, Na Uy (với Iceland, Greenland , Quần đảo Faroe Shetland và Orkney ) và Thụy Điển (bao gồm Phần Lan và Åland). Bà đưa con nuôi là Eric làm đồng cai trị Thụy Điển - Na Uy
Công nghệ
[sửa | sửa mã nguồn]Năm 1394, Nhà máy bia Allgäuer Brauhaus được thành lập tại Đức ngày nay[6]
Khoa học
[sửa | sửa mã nguồn]Năm 1391, người Trung Quốc phát minh ra giấy vệ sinh để dành cho hoàng đế sử dụng.
Tháng 12 năm 1394, đồng hồ thiên văn của Nhà thờ St. Nicholas ở Stralsund đã hoàn thành và được Nikolaus Lilienfeld ký tên .
Tháng 11 năm 1396, sự chuyển động của sao Kim, lần cuối cùng không phải là một phần của cặp, có thể được các nhà thiên văn học Aztec quan sát
Kinh tế
[sửa | sửa mã nguồn]Năm 1394, Hoàng đế Hồng Vũ của triều đại nhà Minh ở Trung Quốc đã ra lệnh cho Bộ Công chính ban hành thông báo công khai rằng cứ 100 hộ gia đình trong hệ thống lijia phải dành ra 2 mẫu (1.390 m 2 ) đất để trồng cây dâu tằm và cây táo tàu
Năm 1396, nông dân ở các tỉnh Hồ Nam và Hồ Bắc ngày nay ở phía đông Trung Quốc trồng 84 triệu cây ăn quả.
Văn hóa đại chúng
[sửa | sửa mã nguồn]Văn học và nghệ thuật
[sửa | sửa mã nguồn]Năm 1397, Gregory xứ Tatev viết Sách Câu hỏi , một tác phẩm bách khoa gồm mười tập, tại Tu viện Tatev, ở Armenia.
Thể thao
[sửa | sửa mã nguồn]Âm nhạc
[sửa | sửa mã nguồn]Kiến trúc
[sửa | sửa mã nguồn]Khoảng giữa năm 1390, ngôi đền thứ hai thuộc khu đền Templo Mayor, đền chính của thủ đô Tenochtitlan của người Aztec (nay là Thành phố Mexico ), được các vua Tenotitlan xây dựng
Khoảng cuối năm 1390, vua Mojopahit đã cho khởi công xây dựng Candi Surawana
Năm 1394, Cung điện Gyeongbokgung và đền thờ tổ tiên hoàng gia Jongmyo được xây dựng ở Hanseong (nay là Seoul)
Năm 1396, Nhà thờ Hồi giáo Ulu Camii được người Ottoman xây dựng ở Bursa .
Khoảng cuối năm 1396, Timur ra lệnh xây dựng một khu vườn trong vương quốc, gọi là House of Flowers (ngôi nhà Hoa)
Năm 1397, công vương Moscow cho xây dựng lần lượt Tu viện Kirillo-Belozersky (phía tây bắc nước Nga), Tu viện Sretensky
Tháng 7 năm 1398, kênh đào Stecknitz nối liền hai con sông Elbe và Trave (tại Lübeck ) ở miền bắc nước Đức ngày nay được hoàn thành, là một trong những kênh đào ngang đỉnh có thể điều hướng sớm nhất trên thế giới.
Khoảng cuối năm 1398, đền Khổng Tử Munmyo và Đại học Sungkyunkwan được thành lập tại Seoul ngày nay .
Thời trang
[sửa | sửa mã nguồn]Khác
[sửa | sửa mã nguồn]Năm 1391, Đại học Ferrara được thành lập trên Bán đảo Ý[7]
Khoảng giữa năm 1392, Đại học Erfurt được thành lập tại Erfurt , miền trung nước Đức.
Khoảng cuối năm 1392, Trường Penistone Grammar, sau này trở thành một trong những trường phổ thông cộng đồng đầu tiên ở Anh, được thành lập gần Barnsley , Anh.
Năm 1395, John Rykener, còn được gọi là Johannes Richer và Eleanor, một gái mại dâm chuyển giới hoạt động chủ yếu ở London (gần Cheapside ), nhưng cũng hoạt động ở Oxford, đã bị bắt vì tội cải trang và bị thẩm vấn. Hồ sơ còn sót lại, là hồ sơ pháp lý duy nhất còn sót lại từ thời đại này có đề cập đến quan hệ tình dục đồng giới.
Tiểu thuyết và phim
[sửa | sửa mã nguồn]Nhân vật
[sửa | sửa mã nguồn]Lãnh tụ thế giới
[sửa | sửa mã nguồn]Tham khảo
[sửa | sửa mã nguồn]- ^ Trần Trọng Kim (1971), , Việt Nam sử lược, quyển 1
- ^ TÜRKLER ANSİKLOPEDİSİ CİLT 8
- ^ East), Manuel II Palaeologus (Emperor of the (1985). Manuel II Palaeologus: Funeral Oration on His Brother Theodore (bằng tiếng Anh). Association for Byzantine Research.
- ^ Rayfield, Donald (2017). Georgia. Crossroads of Empires. A history of three thousand years (in Russian). Moscow: ABC-Atticus. ISBN 978-5-389-12944-3
- ^ Miller-Yianni, Martin (2010). Bulgarian History — A Concise Account. Lulu.com. ISBN 9781445716336. Retrieved 28 January 2025 – via Google Books.
- ^ Adressbuch ... 8960 Kempten, Allgäu: bearb. nach d. amtl. Unterlagen d. Stadtverwaltung u. eigenen Erhebungen d. Verl. 1986 (bằng tiếng Đức). Bleicher.
- ^ Grendler, Paul F. (ngày 29 tháng 9 năm 2004). The Universities of the Italian Renaissance (bằng tiếng Anh). JHU Press. ISBN 978-0-8018-8055-1.
