Đăng đàn cung
| Đăng Đàn Cung | |
| Nhạc sĩ | Jean-Baptiste Chaigneau |
| Thơ/lời | Ưng Thiều |
Đăng đàn cung là tên của Quốc thiều thời nhà Nguyễn, có tiết tấu dựa trên ngũ cung.
Mục lục |
[sửa] Lịch sử
Khi vua Gia Long lên ngôi, ông đã tổ chức ngay một nghi lễ triều chính cho công việc nhận tước vị này. Có một chuyên gia người Pháp tên là J.B. Chaigneau được lệnh nhà vua soạn thảo bản quốc thiều để sử dụng trong các đại lễ của triều đình. Ông đã dựa theo hình thức bản Marche Militaire để dựng lên bản "Đăng đàn cung" quốc thiều nhà Nguyễn.[cần dẫn nguồn]
Từ thời vua Gia Long trở đi, Đăng đàn cung còn được dùng mỗi khi vua du xuân hoặc khi xa giá từ Đại Nội lên đàn Nam Giao.
Sang thế kỷ 20 triều Khải Định, người trưởng ban nhạc trong Đại Nội bấy giờ là ông J. Tịnh (tức bác sĩ Nguyễn Đương Tinh) cho soạn lại Đăng đàn cung theo ký âm pháp của nhạc phương Tây để dễ sử dụng trong quân nhạc của Đại Nội. Theo Nguyễn Khoa Toàn, việc ký âm điệu Đăng đàn cung theo lối Tây phương làm cho bài hát nghe không còn hồn nhạc Việt Nam thuần túy.[cần dẫn nguồn]
Khi vua Bảo Đại hồi loan năm 1932, bản nhạc này đã được sử dụng để nghênh đón, đặc biệt lần này có thêm cả lời. Lời bài hát do Ưng Thiều soạn. Mấy câu mở đầu bài là:
-
- Dậy, dậy, dậy mở mắt xem toàn châu
- Đèn khai hóa rọi khắp toàn cầu
- Ngọn đường thông thương ngàn dặm
- Xe tàu điện, tàu nước, tàu bay...
Vào năm 1945, khi Trần Trọng Kim lên làm thủ tướng của Đế quốc Việt Nam thì bài Đăng đàn cung vẫn được dùng làm quốc thiều và có dự định đặt lời mới nhưng chưa kịp thì chính phủ bị giải thể.
Kể từ sau thời gian trên thì bài Đăng Đàn Cung chỉ còn xuất hiện trong các đám tế lễ cổ truyền và ngày nay chúng ta còn được nghe mỗi khi có biểu diễn nhã nhạc Cung đình Huế hay trong Festival Huế 2004. Trong cuộc sống đời thường, trẻ em Huế thường hát theo điệu Đăng đàn cung nhưng với lời dân gian khác.
[sửa] Dàn nhạc
Để thể hiện bài này, dàn nhạc triều Nguyễn phải dùng cả trống đại, trống con, xập xoã (cymbale), kèn, sáo và đàn hoà nhịp với nhau. Tiếng kèn và sáo là nổi trội nhất.
[sửa] Phần ký âm
Phần ký âm bao gồm các nốt nhạc được đọc theo cách của người xưa như sau :
-
- Họ phạn họ, xàng xê cống cống xê xàng xê
- Cồng xàng xê cống, họ cống liu cống xê xàng
- Xự xàng cống xê xàng xự, xê xàng xự xàng cống xàng xê
- Cồng xàng xê cống, họ cống liu cống xê xàng
- Xự xàng cống xê xàng xự, xê xàng xự họ phạn, họ
- Xự họ phạn họ xự, xê xàng họ, phạn, họ
- Xự họ phạn xự, xê xàng xự xàng cống xàng xê.
[sửa] Phần lời
Phần lời bài hát dưới đây lấy từ trong cuốn "Hymnes et Pavillon d'Indochine".
- Kìa, núi vàng bể bạc,
- Có sách trời định phận.
- Một dòng ta gầy non sông vững chặt,
- Đã ba ngàn mấy trăm năm.
- Bắc Nam cùng một nhà,
- Con Hồng cháu Lạc văn minh đào tạo.
- Màu gấm hoa càng sẵn, cố yêu nhau, với nhau một niềm:
- Nguyện nhà Việt Nam muôn đời thạnh trị
- 看，金山銀海前，
- 手持天朝冊封之詔。
- 我們一同祈禱，已有三千多年歷史。
- 南北統一，
- 龍子孫在文明陶冶之下。
- 錦上添花，保持相愛，同心同德：
- 願越南國萬代盛世。
- Kìa, núi vàng bể bạc,
- Có sách trời định phận.
- Một dòng ta gầy non sông vững đượm.
- Rạng vẻ dòng giống Tiên Long.
- Ấy công gây dựng.
- Từ xưa đã khó nhọc, nhờ công dày nặng.
- Lòng trung quân đã sẵn, cố yêu nhau, với nhau một niềm:
- Nguyện nhà Việt Nam muôn đời thịnh trị.
- 箕, 𡶀黄𣷭鉑, 固冊𡗶定分.
- 𠬠𣳔些𤷍嫩滝凭㷋.
- 𤎔𨤔𣳔種仙龍.
- 𧘇公㧡𥩯自𠸗㐌𧁷𤹘𢘾公𠫅𥘀.
- 𢚸忠君㐌産,
- 固𢞅饒,
- 貝饒𠬠念:
- 願茹越南𨷈𠁀盛治.
(Theo sách tiếng Pháp, cuối bài hát có ghi câu: Pour honneur au Drapeau les 5 mesures au début at al.)
[sửa] Lời sửa đổi
Lời bài hát do ông Nguyễn Phúc Ưng Thiều viết, dùng trong thập niên 40 :
1.
- Dậy dậy dậy mở mắt xem toàn châu,
- Đèn khai hóa rạng khắp hoàn cầu.
- Ngọn đường thông thương ngàn dặm, xe tàu điện, tàu nước, tàu bay.
- Nghề khôn khéo chạy khắp phương trời,
- Càng ngày văn minh càng rộng, tranh cạnh lợi quyền.
- Đất càng ngày càng rộng, dân giàu nước mạnh.
- Nước càng ngày càng thịnh, của có thêm người khôn.
2.
- Người Nam Quốc, một giống Tiên Rồng,
- Thiệt giòng giai nhân tài tử, xưa rày gọi là nước tài ba.
- Nền văn hiến, nặn đúc anh hùng,
- Sẵn tài thông minh trời dựng, thêm nghề học hành.
- Học càng ngày càng tiến, nghề nghiệp mở rộng.
- Nước càng giàu càng mạnh, nòi giống thêm vẻ vang.
3.
- Này Âu Á, gặp lúc phong trào,
- Sẵn thấy gia công rèn tập, trăm nghề nghiệp đều biết đều hay.
- Đường tiến hóa chạy suốt Tam Kỳ,
- Càng ngày non sông càng đẹp, cám ơn bù trì.
- Chúc Đại Pháp bình an, nước nhà thịnh trị,
- Chúc Nam Việt vạn tuế, trường thọ vô cương.
[sửa] Tham khảo
- Đôi điều về Đăng đàn cung quốc thiều của triều Nguyễn, Thiện Mộc Lan, Tạp chí Thông tin Khoa học và Công nghệ, số 1(27), 2000.
