Beryl

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Beryl
Ba biến thể của beryl: morganit, aquamarinheliodor
Thông tin chung
Thể loại Silicat vòng
Công thức hóa học Be3Al2(SiO3)6
Phân loại Strunz 09.CJ.05
Tính đối xứng tinh thể Tháp đôi sáu phương kép
Kí hiệu H-M (6/m 2/m 2/m)
Nhóm không gian: P 6/mmc
Phân tử gam 537.50
Màu Lục, lam, vàng, không màu, hồng và các màu khác
Dạng thường tinh thể lăng trụ đến trụ; tỏa tia, hạt đến khối đặc sít
Hệ tinh thể Sáu phương
Song tinh hiếm
Cát khai không hoàn toàn theo mặt {0001}
Vết vỡ vỏ sò đến bất quy tắc
Độ bền giòn
Độ cứng Mohs 7,5–8
Ánh thủy tinh đến nhựa
Màu vết vạch trắng
Tính trong mờ trong suốt đến mờ
Tỷ trọng riêng trung bình 2,76
Thuộc tính quang một trục (-)
Chiết suất nω = 1.564–1.595
nε = 1.568–1.602
Khúc xạ kép δ = 0.0040–0.0070
Đa sắc yếu đến rõ
Huỳnh quang không (một số vật liệu lắp đầy khe nứt thể hiện tính quỳnh quang của emerald, nhưng bản thân nó không có)
Tham chiếu [1][2][3]

Beryl là một loại khoáng vật nhôm, berili silicat có công thức hóa học Be3Al2(SiO3)6. Tinh thể của nó kết tinh theo hệ sáu phương với kích thước từ rất nhỏ đến vài mét. Các tinh thể cụt tương đối hiếm gặp. Beryl tinh khiết không màu, nhưng nó thường có lẫn tạp chất, khi đó nó cho màu lục, lam, vàng, đỏ, và trắng.

Thành tạo[sửa | sửa mã nguồn]

Beryl có nhiều màu sắc khác nhau được tìm thấy chủ yếu trong các mạch pegmatit granit, nhưng cũng có trong đá schist mica thuộc dãi Ural, và đá vôiColombia. Beryl thường cộng sinh với các thân quặng thiếctungsten. Beryl được tìm thấy ở châu ÂuNa Uy, Áo, Đức, Thụy Điển (đặc biệt là morganit), IrelandNga, cũng như ở Brazil, Colombia, Madagascar, Mozambique, Nam Phi, Hoa Kỳ, và Zambia. Các vị trí có beryl của Hoa Kỳ ở California, Colorado, Connecticut, Georgia, Idaho, Maine, New Hampshire, North Carolina, Nam DakotaUtah.

PegmatitNew England tạo ra các tinh thể beryl lớn nhất, bao gồm một tinh thể khối ở mỏ Bumpus, Albany, Maine với kích thước 5,5 x 1,2 m và khối khoảng 18 tấn; đây là khoáng vật biểu tượng của bang New Hampshire Đến năm 1999, tinh thể tự nhiên lớn nhất được biết đến trong tất cả các loại khoáng vật là tinh thể beryl ở Malakialina, Madagascar, dài 18 mét và đường kính 3,5 mét, nặng 380.000 kilogram.[4]

Biến thể[sửa | sửa mã nguồn]

Aquamarine và maxixe[sửa | sửa mã nguồn]

Aquamarine

Aquamarine (từ tiếng Latinh: aqua marina, "nước biển") là một biến thể màu turquoise của beryl. Nó có mặt ở hầu hết các địa phương phát hiện ra beryl. Các mỏ sa khoáng đá quý cuội ở Sri Lanka chứa aquamarine. Beryl màu vàng trong suốt, như loại có mặt ở Brazil, đôi khi được gọi là aquamarine chrysolite.[cần dẫn nguồn] Loại có màu xanh dương đậm của aquamarine được gọi là maxixe. Maxixe được tìm thấy phổ biến ở Madagascar. Màu sắc của nó mất dần sang tráng khi choi dưới ánh sáng mặt trời hoặc bị xử lý nhiệt, mặc dù màu sắc trả về theo bức xạ.

Màu lam nhạt của aquamarine là do Fe2+. Các ion Fe3+ tạo ra màu vàng-vàng khối, và khi có mặt cả Fe2+ và Fe3+ chúng cho màu xanh lam sẫm hơn như của maxixe. Sự mất màu của maxixe do ánh sáng hoặc nhiệt này có thể do sự chuyển điện tích Fe3+ và Fe2+.[5][6][7][8] Màu lam sẫm maxixe có thể được tạo ra màu lục, vàng bằng cách chiếu các dòng hạt năng lượng cao (tia gamma, neutron hoặc thậm chí là tia X).[9]

Chất lượng đá quý aquamarin lớn nhất từng được khai thác ở Marambaia, Minas Gerais, Brazil vào năm 1910. Nó nặng hơn 110 kg, và dài 48m5 cm, đường kính 42 cm.[10] Viên đá quý được cắt lớn nhất là Dom Pedro aquamarine, hiện được lưu giữ trog Bảo tàng Lịch sử quốc gia Hoa Kỳ thuộc Smithsonian Institution.[11]

Emerald[sửa | sửa mã nguồn]

Bài chi tiết: Emerald
Rough emerald on matrix

Emerald là loại beryl lục, màu của nó là do các nguyên tố vết của crôm và đôi khi là vanadi.[5][12]

Beryl vàng và heliodor[sửa | sửa mã nguồn]

Beryl vàng có thể có màu từ vàng nhạt đến vàng sáng. Khác với emerald, beryl vàng có rất ít sai sót. Thuật ngữ "golden beryl" đôi khi đồng nghĩa với heliodor (trong tiếng Hy Lạp hēlios – ἥλιος "mặt trời" + dōron – δῶρον "quà") nhưng beryl vàng có đặc trưng là màu vàng tinh khiết hoặc sắc vàng của vàng khối, trong khi heliodor có màu vàng lục. Màu vàng khối là do các ion Fe3+.[5][6] Cả beryl vàng và heliodor đều được dùng làm đá quý. Mẫu đá beryl vàng được gia công lớn nhất có lẽ là mẫu 2054 carat được trưng bày tại bảo tàng quốc gia Hoa KỳWashington, D.C.[13]

Goshenit[sửa | sửa mã nguồn]

Goshenite

Beryl không màu được gọi là goshenit.

Morganit[sửa | sửa mã nguồn]

Morganite

Morganit hay "beryl hồng", là loại beryl chất lượng và rất hiếm. Biến thể màu vàng/cam của morganit cũng được tìm thấy, và có màu phân dải. Nó có thể được xử lý nhiệt để loại các đốm vàng và thỉnh thoảng được xử lý bằng bức xạ để cải thiện màu sắc. Màu hồng của morganit là do các ion Mn2+.[5]

Beryl hồng có màu mịn và kích thước vừa phải được phát hiện đầu tiên trên đảo ngoài khơi Madagascar năm 1910.[14] Nó cũng được phát hiện cùng với các khoáng vật khác như tourmalinkunzit, tại Pala, California. Tháng 12 năm 1910, Viện hàm lâm khoa học New York đặt tên loại biến thể màu hồng beryl này theo tên của nhà tài chính J. P. Morgan.[14]

Ngày 7 tháng 10 năm 1989, một trong những mẫu đá quý morganit lớn nhất từng được phát hiện, thậm chí được gọi là "Hoa hồng của Maine," được phát hiện ở mỏ đá Bennett ở Buckfield, Maine, US.[15] Tinh thể này, nguyên thủy có sắc vàng có chiều dài 23 cm (9 in) và bề rộng khoảng 30 cm (12 in), và trọng lượng hơn 50 pound (23 kg).[16]

Beryl đỏ[sửa | sửa mã nguồn]

Beryl đỏ

Beryl đỏ là một biến thể màu đỏ của beryl. Nó được mô tả năm 1904 từ mẫu được tìm thấy ở Maynard's Claim (Pismire Knolls), Thomas Range, Quận Juab, Utah.[17][18]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Beryl mineral information and data, Mindat
  2. ^ Beryl Webmineral
  3. ^ Handbook of Mineralogy
  4. ^ G. Cressey and I. F. Mercer, (1999) Crystals, London, Natural History Museum, page 58
  5. ^ a ă â b “Color in the Beryl group”. Truy cập ngày 6 tháng 6 năm 2009. 
  6. ^ a ă Ibragimova, E. M.; Mukhamedshina, N. M.; Islamov, A. Kh. (2009). “Correlations between admixtures and color centers created upon irradiation of natural beryl crystals”. Inorganic Materials 45 (2): 162. doi:10.1134/S0020168509020101. 
  7. ^ Viana, R. R.; Da Costa, G. M.; De Grave, E.; Stern, W. B.; Jordt-Evangelista, H. (2002). “Characterization of beryl (aquamarine variety) by Mössbauer spectroscopy”. Physics and Chemistry of Minerals 29: 78. Bibcode:2002PCM....29...78V. doi:10.1007/s002690100210. 
  8. ^ Blak, Ana Regina; Isotani, Sadao; Watanabe, Shigueo (1983). “Optical absorption and electron spin resonance in blue and green natural beryl: A reply”. Physics and Chemistry of Minerals 9 (6): 279. Bibcode:1983PCM.....9..279B. doi:10.1007/BF00309581. 
  9. ^ K. Nassau (1976). “The deep blue Maxixe-type color center in beryl”. American Mineralogist 61: 100. 
  10. ^ Schumann, Walter (2009). Gemstones of the World. Sterling Publishing Co. tr. 110. ISBN 978-1-4027-6829-3. 
  11. ^ Vastag, Brian (2 tháng 12 năm 2012). “The Dom Pedro aquamarine’s long and winding path to the Smithsonian”. The Washington Post. Truy cập ngày 7 tháng 12 năm 2012. 
  12. ^ Hurlbut, Cornelius S. Jr, & Kammerling, Robert C. (1991). Gemology. New York: John Wiley & Sons. tr. 203. ISBN 0-471-42224-X. 
  13. ^ Arthur Thomas (2007). Gemstones. New Holland Publishers. tr. 77. ISBN 1-84537-602-1. 
  14. ^ a ă “GEM NAMED FOR MORGAN.; Newly Discovered Pink Beryl Is to be Known as Morganite”. The New York Times. 6 tháng 12 năm 1910. 
  15. ^ Harrison, Donald K.; Anderson, Walter; Foley, Michael E. (1990). “Maine”. Minerals yearbook 1990 2. US Bureau of Mines. tr. 234–239. ISBN 0-16-038183-5. 
  16. ^ The Rose of Maine, image, The Rose of Maine at the site of its discovery
  17. ^ MinDat – Red beryl
  18. ^ Carl Ege, Utah Geological Survey
  • Hurlbut, Cornelius S.; Klein, Cornelis, 1985, Manual of Mineralogy, 20th ed., John Wiley and Sons, New York ISBN 0-471-80580-7
  • Sinkankas, John, 1994, Emerald & Other Beryls, Geoscience Press, ISBN 0-8019-7114-4

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]