Cá tháng tư

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm


Ngày cá tháng tư, còn gọi là ngày nói dối, là ngày hội vui vẻ, hấp dẫn đối với những người tinh nghịch và hài hước. Ngày 1 tháng 4 là ngày được chú ý ở nhiều nước. Đây là ngày mà theo phong tục cũ, bạn bè thường hay bày trò đùa giỡn nhau.

Cá tháng tư dù không phải là ngày nghỉ lễ chính thức nhưng vẫn được tổ chức tại nhiều quốc gia kỷ niệm hàng năm vào đúng ngày 1 tháng 4, bằng cách tung nhiều tin đồn hoặc nói xạo, nói đùa về rất nhiều chủ đề khác nhau nhằm tạo niềm vui hay trêu chọc ai đó. Những tin giả như thế thường được tung ra trong cả ngày 1 tháng 4 ở hầu hết các nước như Hoa Kỳ, Pháp, Ireland,... trong khi một số quốc gia khác nó phải được chấm dứt vào giữa trưa như Anh, Canada, Úc, New Zealand.[1].

Tại Ý, Pháp, Bỉ, và các khu vực nói tiếng Pháp của Thụy SĩCanada, 01 tháng 4 truyền thống thường được gọi là "Cá tháng Tư" (Poisson d'avril tiếng Pháp hoặc Pesce d'aprile trong tiếng Ý). Điều này bao gồm cả cố gắng để lén dán một con cá bằng giấy vào lưng của "nạn nhân" mà không bị phát hiện. Những cá giấy như vậy cũng nổi bật trên nhiều bưu thiếp tại Pháp ngày đầu tháng tư vào cuối thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 20.

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Tiền thân của ngày Cá tháng tư, bao gồm lễ hội La Mã của Hilaria (Hilaria (tiếng Hy Lạp: ἱλάρια; Latin: hilaris, "vui nhộn") là lễ hội tôn giáo La Mã cổ đại tổ chức vào ngày xuân phân để vinh danh nữ thần Cybele) được tổ chức ngày 25 tháng 3,[2]lễ của kẻ đùa thời Trung Cổ (lễ hội dân gian, thường xuyên được tổ chức bởi các giáo sĩ và giáo dân từ thế kỷ thứ 5 cho đến thế kỷ thứ 16 ở một số quốc gia châu Âu, chủ yếu là Pháp, Tây Ban Nha, Đức, Ba Lan, Anh và Scotland) được tổ chức ngày 28 Tháng 12,[3] vẫn còn là một ngày mà trò đùa được bày ra ở các quốc gia nói tiếng Tây Ban Nha.

Trong thời Trung cổ, cho đến cuối thế kỷ 18, ngày đầu năm mới đã được tổ chức vào ngày 25 tháng 3 (Lễ Truyền Tin) trong hầu hết các thị trấn châu Âu.[4] Trong một số khu vực của nước Pháp, năm mới là một kỳ nghỉ kéo dài một tuần kết thúc vào ngày 1 tháng 4.[2][3] Năm 1564, vua Pháp là Charles IX, lúc đó 14 tuổi, quy định ngày 1 tháng 1 là ngày đầu năm, thống nhất trong toàn quốc. Quyết định này được áp dụng năm 1567. Tuy nhiên, do phương tiện liên lạc rất lạc hậu nên nhiều người không nhận được tin đổi lịch, những người này tiếp tục coi ngày 1 tháng 4 là năm mới và bị những người khác cười vì điều này. Sau này nhiều người cho rằng phong tục Cá tháng Tư bắt nguồn từ đây.[2]

Nhiều người lại tìm lý do khác để giải thích vì sao ngày đầu Tháng Tư là ngày để cười đặc biệt. Nhà thần học Manfred Becker-Huberti cho là trong tín ngưỡng dân gian cổ xưa, nhiều người tin rằng đây là ngày không may mắn (tương tự như Thứ Sáu ngày 13).[5] Vì theo truyền thuyết, ngày 1 tháng 4 được cho là ngày sinh và ngày chết của Judas Iscariot, người đã phản bội Chúa Giêsu Kitô và cũng được cho là ngày quỷ Lucifer bị đày xuống địa ngục.

Phong tục[sửa | sửa mã nguồn]

Trò đùa ngày Cá tháng 4: Một chiếc "xe buýt hiện đại thế hệ mới" 3 tầng được đem ra "thử nghiệm" tại Hannover năm 1928

Pháp[sửa | sửa mã nguồn]

Một câu chuyện được kể lại là Henry IV, vua nước Pháp trong những năm 1589-1610, đã gửi thư cho một cô gái mười sáu tuổi, không rõ tên, bí mật hẹn hò trong một lâu đài. Khi Henry đến nơi hẹn, đã ngạc nhiên khi người chào đón ông lại là hoàng hậu Marie de Medici, vợ ông còn khiêm tốn cảm ơn ông vì ông đã theo lời mời của bà để đến dự dạ vũ vui nhộn.

Scotland[sửa | sửa mã nguồn]

Tại Scotland, ngày Cá tháng Tư xưa kia có tên gọi là săn chim cúc-cu (Hunt-the-Gowk) ("gowk" trong phương ngữ Scotland là tên khác của một loài chim cúc cu hay là kẻ ngốc). Những trò đùa truyền thống là yêu cầu một người nào đó chuyển giúp một tin nhắn được niêm phong có yêu cầu xin được giúp đỡ. Thông điệp trong tin nhắn ghi: "Dinna cười to, dinna cười mỉn. Săn chim cúc cu ở nơi khác" ("Dinna laugh, dinna smile. Hunt the gowk another mile") và người nhận được yêu cầu tiếp tục chuyển tiếp tin nhắn đến "nạn nhân" khác.[6]

Anh Quốc[sửa | sửa mã nguồn]

Một tấm vé thưởng, phần thưởng là "tắm cho sư tử" tại London

Tại Anh, một trò đùa tháng tư là bất ngờ la hét "April fool!" (trò lừa hay là kẻ ngốc tháng Tư) và người nghe sẽ là "kẻ ngốc tháng Tư". Một nghiên cứu vào những năm 1950 của nhà nghiên cứu văn học dân gian Iona và Peter Opie, phát hiện ra rằng ở Anh, và ở các quốc gia có truyền thống bắt nguồn từ Vương quốc Anh, bao gồm Úc, các trò đùa chấm dứt vào buổi trưa.[6] Một người mà đùa giỡn sau buổi trưa thì cũng tự là "kẻ ngốc".[7]

Năm 1957, đài BBC đã lập một trò đùa, được gọi là "Mùa thu hoạch mì ống Thụy Sĩ" (Swiss Spaghetti Harvest), khi mà họ phát sóng một bộ phim giả của nông dân Thụy Sĩ đang thu hoạch mì ống (Spaghetti) tươi từ những cành cây. BBC sau đó đã được tràn ngập bởi những yêu cầu để hỏi mua một "cây spaghetti" như thế, buộc họ phải thú nhận bộ phim là một trò đùa trong những tin tức ngày hôm sau.[8]

Iran[sửa | sửa mã nguồn]

Tại Iran, những trò vui nhộn được chơi vào ngày thứ 13 của năm mới Ba Tư (Nowruz), thường rơi vào ngày 1 hoặc ngày 2 tháng 4. Ngày này, được ghi nhận tổ chức từ năm 536 trước Công nguyên,[9] được gọi là Sizdah Bedar và là trò đùa-truyền thống lâu đời nhất trên thế giới và vẫn còn tồn tại đến nay, thực tế này đã khiến nhiều người tin rằng ngày Cá tháng Tư có nguồn gốc từ truyền thống này.[10]

Những ngày đùa khác trên thế giới[sửa | sửa mã nguồn]

1 tháng 5 cũng được tổ chức tại Thụy Điển như một ngày đùa thay thế. Khi một người nào đó đã bị lừa ở Thụy Điển, và sau khi được tiết lộ rằng đó là một trò đùa, các kẻ đùa giỡn thường hay nói vần "april april din dumma sill, jag kan lura dig vart jag vill" ("tháng Tư, tháng Tư, bạn cá trích dại khờ, tôi có thể đánh lừa bạn bất cứ khi nào tôi muốn")

28 tháng 12 là ngày tương đương ở Tây Ban Nha và Nam châu Mỹ.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ History Channel - Secret Access to the Vatican - Academic documentary on the Roman Pontiff - http://www.youtube.com/watch?v=DCGoyuo8_Wo
  2. ^ a ă â “April Fools’ Day”. Encyclopædia Britannica. Truy cập ngày 4 tháng 4 năm 2013. 
  3. ^ a ă Santino, Jack (1972). All around the year: holidays and celebrations in American life. University of Illinois Press. tr. 97. ISBN 978-0252065163. 
  4. ^ Groves, Martha (1 tháng 9 năm 2014). Manners and customs in the Middle Ages. New York, NY: Crabtree Pub. Co.,. tr. 27. ISBN 0778713571. 
  5. ^ (tiếng Đức) Aprilscherz, religioeses-brauchtum.de.
  6. ^ a ă Opie, Iona & Peter (1960). The Lore and Language of Schoolchildren. Oxford University Press. tr. 246–247. ISBN 0-940322-69-2. 
  7. ^ Archie Bland (1 tháng 4 năm 2009). “The Big Question: How did the April Fool's Day tradition begin, and what are the best tricks?”. The Independent. Truy cập ngày 4 tháng 4 năm 2013. 
  8. ^ “Swiss Spaghetti Harvest”. Truy cập tháng 11 năm 2013. 
  9. ^ “Sizdah Bedar & Purim: The Riddle of Sizdah Bedar”. 28 tháng 2 năm 2012. Truy cập ngày 4 tháng 4 năm 2013. 
  10. ^ Maughan, Jennifer. “The History of April Fools' Day”. Life123. Truy cập ngày 4 tháng 4 năm 2013. 

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]