Suối nguồn tuổi trẻ

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Bức tranh Suối nguồn tuổi trẻ (1546) của Lucas Cranach der Ältere

Suối nguồn tuổi trẻ (tiếng Anh: Fountain of Youth) là một mạch nước mà người ta tin rằng có khả năng cải lão hoàn đồng cho bất cứ ai uống nước của nó. Các truyền thuyết về dòng suối này xuất hiện khắp thế giới trong hàng ngàn năm qua, từ các bản viết của Herodotos (thế kỷ 5 TCN), các huyền thoại về Alexandros Đại đế (thế kỷ 3) đến các truyện kể của Prester John (thế kỷ 11 hoặc 12). Những truyền thuyết tương tự cũng có trong nền văn hóa của thổ dân châu Mỹ vùng Caribe trong Thời đại Khám phá (đầu thế kỷ 15), kể về sức mạnh hồi sinh của nguồn nước ở vùng đất huyền thoại Bimini.

Truyền thuyết về dòng suối thần kỳ đặc biệt nổi tiếng vào thế kỷ 16 khi gắn liền với tên tuổi nhà thám hiểm người Tây Ban Nha Juan Ponce de León. Theo một văn bản không đáng tin thì Ponce de León đã tìm suối nguồn tuổi trẻ khi ông du hành đến vùng đất mà ngày nay là Florida, Mỹ vào năm 1513.

Các ghi chép ban đầu[sửa | sửa mã nguồn]

Sử gia Herodotos của Hy Lạp nhắc đến một mạch nước đặc biệt ở vùng đất của người Makrovioi (Μακροβίοι), giúp người Makrovioi sống trường thọ.

Đến lượt mình, những người Ichthyophaga hỏi nhà vua về tuổi thọ và về chế độ dinh dưỡng, được nhà vua bảo cho biết rằng đa số họ sống đến 120 tuổi, một số người còn hơn thế nữa- họ ăn thịt luộc và không uống gì khác ngoài sữa. Khi người Ichthyophaga tỏ sự kinh ngạc về số năm sống trên đời như thế, nhà vua dẫn họ đến một suối nước mà khi dân [Makrovioi] tắm rửa thì sẽ thấy da thịt bóng và mượt như thể tắm trong dầu- và một mùi hương lan tỏa từ dòng suối tựa như hương hoa violet. Nước chảy rất yếu và không có gì nổi trên mặt nước, không gỗ, không vật chất nhẹ, tất cả đều chìm xuống đáy. Nếu câu chuyện về suối nước này là có thật thì chính việc liên tục dùng nước của nó đã khiến họ [Makrovioi] sống lâu đến vậy.[1]

Bức tranh nhỏ của Ba Tư khắc họa cảnh al-Khidr và Alexandros Đại đế ngồi nhìn Dòng nước sự sống hồi sinh một con cá khô ướp muối.

Một truyện kể về "Dòng nước sự sống" có trong các phiên bản Đông phương của những truyện kể về Alexandros Đại đế, trong đó miêu tả rằng Alexandros và kẻ hầu băng qua Vùng đất của Bóng tối để tìm dòng suối hồi sinh. Nhân vật người hầu được nhắc đến trong truyện này bắt nguồn từ các truyền thuyết Trung Đông về al-Khidr (Khidr), một nhà hiền triết được nói đến trong kinh Qur'an của Hồi giáo. Phiên bản tiếng Ả Rập và tiếng Aljamiado của truyện này rất phổ biến ở Tây Ban Nha trong và sau giai đoạn Al-Andalus và có lẽ cũng được những nhà thám hiểm châu Mỹ biết tới. Những ghi chép thời kỳ đầu này đã tạo cảm hứng cho sách Những chuyến du hành của Jean de Mandeville khi trong sách này cũng có nhắc đến suối nguồn tuổi trẻ ở chân một ngọn núi bên ngoài Polombe (ngày nay là Kollam,[2] Ấn Độ).[3] Nghệ thuật Gothic cũng chịu ảnh hưởng của những truyền thuyết này, chẳng hạn những chạm khắc về suối nguồn tuổi trẻ có trên vỏ hộp và vỏ gương soi bằng ngà voi, và tiếp tục phổ biến suốt trong Thời đại Khám phá của châu Âu.[4]

Những hình chạm khắc về suối nguồn tuổi trẻ trên vỏ một chiếc gương soi thế kỷ 14 của Pháp

Suối nguồn tuổi trẻ xuất hiện khá liên tục trong hình tượng học (iconography) châu Âu. Cảnh tượng về suối nguồn tuổi trẻ thường được thể hiện là một nơi có những người già nhảy vào một bể bơi. Những người khỏa thân đang bơi trong bể trông thật trẻ trung, và sau khi ra khỏi bể thì diện những quần áo đẹp để dự tiệc thật trang nhã.

Có vô số nguồn đề cập gián tiếp đến truyền thuyết dòng suối tuổi trẻ. Sự trường xuân là một món quà thường được kiếm tìm trong thần thoại và truyền thuyết. Truyện kể về những vật phẩm huyền thoại như viên đá của nhà hiền triết, thuốc trị bách bệnh hay thuốc trường sinh thì phổ biến khắp lục địa Á-Âu và những nơi khác. Trong Phúc Âm Gioan của Kitô giáo có nói đến bể nước Bethesda ở Jerusalem mà tại đó Giê-su đã chữa trị cho một người đàn ông.

Bimini[sửa | sửa mã nguồn]

Theo truyền thuyết, người Tây Ban Nha biết về Bimini qua người Arawak ở Hispaniola, CubaPuerto Rico. Dân đảo vùng Caribe lưu truyền truyền thuyết về một miền đất tên là Beimeni hay Beniny - vùng đất của sự thịnh vượng. Vào thời Ponce de León, vùng đất này được cho là nằm ở phía tây bắc Bahamas, được gọi là la Vieja, nhưng thực sự đây là cách mà thổ dân gọi một vùng đất của nền văn minh Maya. Vùng này cũng bị nhầm lẫn với vùng Boinca hay BoyucaJuan de Solis nhắc đến, mặc dù dữ liệu hàng hải của de Solis ghi rằng vùng Boinca nằm ở vịnh Honduras. Thật ra, chính vùng Boinca này mới là nơi được cho là có suối nguồn tuổi trẻ chứ không phải Bimini.[4] Vị thủ lĩnh người Arawak của Cuba là Sequene cũng được cho là đã cùng một nhóm nhà thám hiểm đi về phương bắc để tìm suối nguồn tuổi trẻ do không cưỡng lại được sức cám dỗ của nó, và kết cục là họ không bao giờ trở về.

Bimini và dòng nước có khả năng trị bệnh từng là chủ đề bàn tán khắp vùng Caribe. Trong một lá thư gửi đến Giáo hoàng năm 1513, nhà chép sử Pietro Martire d'Anghiera kể lại những truyện này mặc dù ông không tin chúng và thấy lo khi có quá nhiều người tin vào chúng.[5]

Ponce de León và Florida[sửa | sửa mã nguồn]

Thế kỷ 16, câu chuyện về suối nguồn tuổi trẻ gắn liền với conquistador Juan Ponce de León. Trong bản hiến chương hoàng gia của ông ghi nhận rằng ông là người khám phá ra vùng đất Beniny (tức Bimini).[4] Mặc dù đây chỉ là cách gọi của thổ dân để chỉ vùng đất của người Maya ở Yucatan nhưng cái tên và truyền thuyết về suối nước tuổi trẻ của Boinca đã gắn liền với Bahamas. Tuy vậy, Ponce de León không nhắc đến chuyện suối nguồn tuổi trẻ trong bất cứ ghi chép nào của ông suốt cuộc hành trình.[4] Có lẽ ông đã nghe và tin tưởng vào truyền thuyết nhưng tên tuổi của ông chỉ gắn liền với truyền thuyết sau khi ông qua đời. Năm 1535, Historia General y Natural de las Indias của Gonzalo Fernández de Oviedo viết rằng Ponce de León tìm kiếm nguồn nước cải lão hoàn đồng ở Bimini.[6] Một số nhà nghiên cứu cho rằng ghi chép của Oviedo bị diễn dịch một cách chính trị.[4] Một ghi chép tương tự của Francisco López de Gómara có trong Historia General de las Indias (1551).[7] Trong quyển Memoir của Hernando D'Escalante Fontaneda vào năm 1575, tác giả viết rằng suối nguồn tuổi trẻ nằm ở Florida và cho biết de León tìm dòng suối này ở đó.[8] Fontaneda đã mất 17 năm bị thổ dân châu Mỹ giam cầm sau vụ đắm tàu ở Florida khi còn là cậu bé. Trong sách Memoir, ông viết về nguồn nước có tác dụng chữa bệnh của một dòng sông bị quên lãng mà ông gọi là dòng Jordan. Tuy nhiên, ông nói rõ rằng ông ngờ vực những truyện mà ông kể, nghi ngờ cả mục đích de León đến Floria.[8] Có vẻ truyện kể về Sequene (vị thủ lĩnh người Arawak của Cuba đi tìm suối nguồn tuổi trẻ) là một sự xuyên tạc từ truyện kể của Fontaneda.

Trong văn học và văn hóa đại chúng[sửa | sửa mã nguồn]

Suối nguồn tuổi trẻ là một ẩn dụ về bất kỳ thứ gì có khả năng kéo dài tuổi thọ, chẳng hạn cuốn sách nổi tiếng Suối nguồn tươi trẻ (Ancient Secret of the Fountain of Youth) của tác giả Peter Kelder kể về năm phương pháp thể dục của các vị Lạt Ma Tây Tạng để duy trì sự tươi trẻ, sức khỏe và sinh lực.[9]

Tiểu thuyết The Well at the World's End của William Morris kể về một chuyến đi tìm một dòng suối huyền thoại có nhiều đặc điểm giống suối nguồn tuổi trẻ. Nhà văn Jorge Luis Borges nhắc đến dòng suối trong một truyện ngắn trong tuyển tập El Aleph (1949) của ông. Trong tiểu thuyết Eric của Terry Pratchett, nhân vật Ponce da Quirm uống nước từ suối nguồn tuổi trẻ nhưng lăn ra chết. Tiểu thuyết Tuck Everlasting của Natalie Babbitt kể về một gia đình giành được sự trường xuân vĩnh cửu sau khi uống nước từ một dòng suối.

Phim Cướp biển vùng Caribê: Trên những con sóng lạ (Pirates of the Caribbean: On Stranger Tides, 2011) có nội dung cũng kể về cuộc truy tìm suối nguồn tuổi trẻ. Trong phim, cần có hai người uống nước bằng hai cái cốc bạc được tìm thấy trong con tàu của Ponce de León. Người nào uống chiếc cốc chứa nước mắt nàng tiên cá thì sẽ lấy hết số năm còn sống của người kia và thêm vào tuổi thọ của mình, chữa khỏi bất kỳ vết thương nào trên người, còn người kia thì chết ngay lập tức.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Herodotos, History of Herodotus/Book 3: 23
  2. ^ Kohanski, Tamarah & Benson, C. David (Eds.) The Book of John Mandeville. Medieval Institute Publications (Kalamazoo), 2007. "Indexed Glossary of Proper Names". Accessed 24 Sept 2011.
  3. ^ Mandeville, John. The Travels of Sir John Mandeville. Accessed 24 Sept 2011.
  4. ^ a ă â b c Peck, Douglas T. “Misconceptions and Myths Related to the Fountain of Youth and Juan Ponce de Leon's 1513 Exploration Voyage” (PDF). New World Explorers, Inc. Truy cập ngày 3 tháng 4 năm 2008. 
  5. ^ Pedro Mártir de Angleria. Decadas de Nuevo Mundo, Decada 2, chương X.
  6. ^ Gonzalo Fernández de Oviedo. Historia General y Natural de las Indias, quyển 16, chương XI.
  7. ^ Francisco López de Gómara. Historia General de las Indias, phần thứ hai.
  8. ^ a ă "Fontaneda's Memoir". Dịch bởi Buckingham Smith, 1854. keyshistory.org.
  9. ^ Suối nguồn tươi trẻ, First News