Jerusalem

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Jerusalem
יְרוּשָׁלַיִם (Yerushalayim)
القُدس (al-Quds)
—  City  —
Từ góc trái phía trên:  Đường chân trời Jerusalem nhìn từ Givat ha'Arba, Mamilla, Cổ Thành và Mái Vòm Đá, một khu chợ trời ở Cổ Thành, Knesset, Tây Thành, Tháp David và tường Cổ Thành
Từ góc trái phía trên: Đường chân trời Jerusalem nhìn từ Givat ha'Arba, Mamilla, Cổ Thành và Mái Vòm Đá, một khu chợ trời ở Cổ Thành, Knesset, Tây Thành, Tháp David và tường Cổ Thành
Lá cờ Jerusalem
Lá cờ
Huy hiệu của Jerusalem
Huy hiệu
Biệt danh: Ir ha-Kodesh (Thành phố Thánh), Bayt al-Maqdis (Nhà củanh)
Jerusalem WBIL.jpg
Tọa độ: 31°47′B 35°13′Đ / 31,783°B 35,217°Đ / 31.783; 35.217Tọa độ: 31°47′B 35°13′Đ / 31,783°B 35,217°Đ / 31.783; 35.217
Districtn Jerusalem
Chính quyền
 - Mayor Nir Barkat
Diện tích
 - Vùng đô thị 652 km² (251,7 mi²)
Độ cao 754 m (2.474 ft)
Dân số (2012)
 - City 801.000
 - Mật độ 6.400/km² (16.575,9/mi²)
 - Vùng đô thị 1.029.300
Mã điện thoại overseas dialing +972-2; local dialing 02
Thành phố kết nghĩa Q694370[?], Moskva, Praha, Buenos Aires, Tehran, Rio de Janeiro, Thành phố Jersey, Q1798671[?], Thành phố New York sửa dữ liệu
Website: jerusalem.muni.il[iv]
Thành cổ Jerusalem cùng các bức tường Petra
Welterbe.svg Di sản thế giới UNESCO
Vòm vàng của Jerusalem
Quốc gia  Israel
Kiểu Văn hoá
Hạng mục iii, iv, vi
Tham khảo 1040
Vùng UNESCO Châu Á - Thái Bình Dương
Lịch sử công nhận
Công nhận 2001 (kì thứ 25)

Jerusalem (phiên âm tiếng Việt: Giê-ru-sa-lem, Hán-Việt: Gia Liêm; 31°46′B, 35°14′Đ; tiếng Do Thái: ירושׁלים Yerushalayim; tiếng Ả Rập: al-Quds, tiếng Hy Lạp Ιεροσόλυμα), là một thành phố Trung Đông nằm trên lưu vực sông giữa Địa Trung HảiBiển Chết ở phía đông của Tel Aviv, phía nam của Ramallah, phía tây của Jericho và phía bắc của Bethlehem.

Thành lập từ khoảng thiên niên kỷ thứ 4 trước Công nguyên[1], thành phố đã hai lần bị hủy diệt và trải qua nhiều lần bị vây hãm và tấn công trong suốt lịch sử[2]. Hiện nay, nó vẫn nằm ở tâm điểm cuộc tranh chấp giữa IsraelChính quyền Quốc gia Palestine. Trong Chiến tranh Sáu ngày (1967), Israel đã chiếm hoàn toàn lãnh thổ Jerusalem và tuyên bố thành phố là thủ đô của mình. Điều này không được cộng đồng quốc tế thừa nhận rộng rãi và không có đại sứ quán ngoài nào đóng ở Jerusalem[3][4]. Hiện có khoảng 20 vạn người Palestine sống ở phần Đông Jerusalem với một triển vọng thiết lập miền này thành thủ đô tương lại của một Nhà nước Palestineđộc lập[5][6][7].

Jerusalem là thánh địa quan trọng nhất đối với người Do Thái bởi vì theo Kinh Thánh Do Thái, chính nơi đây vua David của Israel đã xây dựng thủ đô của vương quốc Israel thống nhất và vua Solomon xây Đền Thờ Đầu tiên[8]. Trong khi đó theo Tân Ước chính tại Jerusalem Chúa Jesus đã bị đóng đinh câu rút; và trong truyền thống Hồi giáo dòng Sunni đây là thành phố quan trọng thứ ba (sau MeccaMedina) bởi theo Qur'an đây là điểm dừng chân trong Hành trình Đêm kỳ bí của ông[9][10]. Do đó, thành phố trở thành một thánh địa chung của cả ba tôn giáo nói trên, lưu giữ nhiều di tích tôn giáo và là điểm hành hương hàng năm. Khu vực Cổ Thành đã được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới vào năm 1981[9][10].

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Jerusalem có lịch sử lâu dài, Theo thần thoạitruyền thuyết Do thái, Jerusalem được xây dựng bởi David, tổ tiên của thánh tổ Abraham. Theo những đồ vật khảo cổ học đã được tìm thấy, sự định cư tại Jerusalem bắt đầu tồn tại từ 3 nghìn năm trước Công Nguyên. Theo những nguồn tin tức lịch sử, thành phố được nhắc đến lần đầu tiên vào những năm 2 nghìn trước Công Nguyên. Lúc đầu, thành phố được xây dựng và sáng lập nên bởi người Canaanite (có thể, nhưng cũng không nhất thiết phải là người Jebusite, người đã chiếm giữ thành phố cuối thời kỳ đồng thiếc) và trở thành thủ đô những vương quốc Do Thái: Israel, JudahJudea trong thời kỳ Ngôi đền Thứ nhấtthời kỳ Ngôi đền Thứ hai. Thành phố tiếp tục giữ vai trò quan trọng là Đất Thánh trong thời kỳ thống trị của người Hồi Giáo. Jerusalem là thành phố linh thiêng nhất của đạo Do Thái, và có ý nghĩa đặc biệt với đạo Cơ-đốcđạo Hồi.

Từ năm 1948 đến 1967, phần phía tây của Jerusalem được quản lý bởi Israel như thủ đô của đất nước, trong khi phía Đông Jerusalem được quản lý bởi Jordan. Thành phố hợp nhất lại bởi thắng lợi của Israel trong Chiến tranh sáu ngày, mặc dù địa vị của thành phố vẫn bị tranh chấp. Luật của Israel từ năm 1980 tuyên bố Jerusalem như thủ đô vĩnh viễn, không bị chia cách của Israel, trong khi Đông Jerusalem lại được cho là thủ đô đang được chờ đợi của đất nước Palestina sau này. Địa vị của những nơi linh thiêng trong thành phố cũng đang bị tranh cãi.

Với số dân 704.900 (từ ngày 31 tháng 12 năm 2004 [11]), Jerusalem là thành phố không đồng nhất, tiêu biểu cho nhiều loại dân tộc, tôn giáo và những nhóm kinh tế xã hội. Khu vực được gọi là "Thành phố cổ" được bao vây bởi những bức tường và bao gồm bốn khu: Khu Armenia, Cơ Đốc, Do TháiHồi giáo. Thị trưởng hiện giờ của Jerusalem là Uri Lupolianski, người Haredi đầu tiên được giữ chức nhiệm này.

Nhân khẩu học[sửa | sửa mã nguồn]

Dân số Jerusalem
Năm Dân số
1844 15,510
1876 25,030
1896 45,420
1922 62,578
1931 90,053
1944 157,000
1948 165,000
1967 263,307
1980 407,100
1985 457,700
1990 524,400
1995 617,000
2000 657,500
2005 706,400
2010 775,000
2012 933,113
Panorámica de Jerusalén desde el Monte de los Olivos.jpg

Thành phố kết nghĩa[sửa | sửa mã nguồn]

Jerusalem là thành phố kết nghĩa với:

Hình ảnh[sửa | sửa mã nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ “Timeline for the History of Jerusalem”. Jewish Virtual Library. American-Israeli Cooperative Enterprise. Truy cập ngày 16 tháng 4 năm 2007. 
  2. ^ “Do We Divide the Holiest Holy City?”. Moment Magazine. Bản gốc lưu trữ ngày 3 tháng 6 năm 2008. Truy cập ngày 5 tháng 3 năm 2008. 
  3. ^ “Israel plans 1,300 East Jerusalem Jewish settler homes”. BBC News. 9 tháng 11 năm 2010. “East Jerusalem is regarded as occupied Palestinian territory by the international community, but Israel says it is part of its territory.” 
  4. ^ “The status of Jerusalem”. The Question of Palestine & the United Nations. United Nations Department of Public Information. “East Jerusalem has been considered, by both the General Assembly and the Security Council, as part of the occupied Palestinian territory.” 
  5. ^ Segal, Jerome M. (Fall 1997). “Negotiating Jerusalem”. The University of Maryland School of Public Policy. Bản gốc lưu trữ ngày 14 tháng 5 năm 2006. Truy cập ngày 25 tháng 2 năm 2007. 
  6. ^ Møller, Bjørn (November năm 2002). A Cooperative Structure for Israeli-Palestinian Relations (PDF). Working Paper No. 1. Centre for European Policy Studies. Bản gốc lưu trữ ngày 6 tháng 1 năm 2004. Truy cập ngày 16 tháng 4 năm 2007. 
  7. ^ Press, Associated (9 tháng 2 năm 2008). “Palestinians grow by a million in decade”. Fr.jpost.com. Truy cập ngày 17 tháng 10 năm 2011. 
  8. ^ Basic Facts you should know: Jerusalem, Anti-Defamation League, 2007. Retrieved 28 March 2007.
  9. ^ a ă Bản mẫu:Quran-usc-range
  10. ^ a ă Buchanan, Allen (2004). States, Nations, and Borders: The Ethics of Making Boundaries. Cambridge University Press. ISBN 0-521-52575-6. Truy cập ngày 9 tháng 6 năm 2008. 
  11. ^ Central Bureau of Statistics 2004 Report (PDF)
  12. ^ “Online Directory: Israel, Middle East”. Sister Cities International. Bản gốc lưu trữ ngày 17 tháng 1 năm 2008. Truy cập ngày 5 tháng 4 năm 2007. 
  13. ^ “New York City Global Partners”. NYC.gov. Truy cập ngày 17 tháng 2 năm 2008. 

Tài liệu khác[sửa | sửa mã nguồn]

  • Cheshin, Amir S.; Bill Hutman and Avi Melamed (1999). Separate and Unequal: the Inside Story of Israeli Rule in East Jerusalem Harvard University Press ISBN 978-0-674-80136-3
  • Cline, Eric (2004) Jerusalem Besieged: From Ancient Canaan to Modern Israel. Ann Arbor: University of Michigan Press ISBN 0-472-11313-5.
  • Collins, Larry, and La Pierre, Dominique (1988). O Jerusalem! Simon and Shuster, N.Y. ISBN 0-671-66241-4
  • Gold, Dore (2007) The Fight for Jerusalem: Radical Islam, The West, and the Future of the Holy City International Publishing Company J-M, Ltd. ISBN 978-1-59698-029-7
  • Köchler, Hans (1981) The Legal Aspects of the Palestine Problem with Special Regard to the Question of Jerusalem Vienna: Braumüller ISBN 3-7003-0278-9
  • The Holy Cities: Jerusalem produced by Danae Film Production, distributed by HDH Communications; 2006
  • Wasserstein, Bernard (2002) Divided Jerusalem: The Struggle for the Holy City New Haven and London: Yale University Press. ISBN 0-300-09730-1

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

Chính quyền

Văn hóa

Giáo dục

Bản đồ