Trọng tài (bóng đá)

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Một trọng tài (phải) đang giơ thẻ vàng cho một cầu thủ đã phạm lỗi.

Trọng tàidanh từ chỉ người điều khiển một trận đấu trong bóng đá. Trọng tài có những nhiệm vụ thực thi luật bóng đá để điều khiển trận đấu mà đã được giao, là người đưa ra quyết định cuối cùng về một tình huống nào đó mà không thể thay đổi hay phản đối được.

Một trọng tài còn được nhận những sự hỗ trợ từ trợ lý trọng tài, và ở một số trận đấu chuyên nghiệp cũng có một trọng tài thứ tư và thậm chí là trọng tài thứ năm. Trọng tài thứ năm đầu tiên đã được giới thiệu bởi FIFA vào năm 2006. Các trọng tài được sử dụng những hệ thống định vị để giúp việc kiểm soát trận đấu. UEFA cũng đã sử dụng thêm những người giám sát trọng tài trong khu vực sân thi đấu để giúp giải quyết các sự cố như: bóng vượt qua vạch giới hạn, bóng có vượt qua vạch vôi hay không.[1]

Đa số các trọng tài bóng đá hiện nay là những người nghiệp dư, mặc dù chỉ được chi trả những khoản tiền lương rất nhỏ. Tuy nhiên, ở một số quốc gia, một số giới hạn của trọng tài - những người chủ yếu là đi thực thi nhiệm vụ tại giải đấu hàng đầu của đất nước - đang làm việc toàn thời gian của hiệp hội quốc gia của nước họ. Trọng tài là những người đã được đào tạo và cấp phép bởi các Liên đoàn/Hiệp hội bóng đá của các quốc gia là thành viên của FIFA. Trận đấu cấp quốc tế thì phải có những trọng tài được cấp phù hiệu FIFA. Nếu không phải, thì các tổ chức của từng địa phương sẽ tự xếp hạng và đào tạo những trọng tài xuất sắc thông qua các trận đấu chuyên nghiệp.

Quyền hạn và nghĩa vụ[sửa | sửa mã nguồn]

Trọng tài sẽ rút thẻ vàng và thẻ đỏ, để cảnh cáo hoặc đuổi cầu thủ đã phạm lỗi ra khỏi sân. Màu sắc của thẻ ra đời dựa theo ý tưởng của Ken Aston, một trọng tài của FIFA. Trọng tài sẽ rút thẻ vàng và thẻ đỏ, để cảnh cáo hoặc đuổi cầu thủ đã phạm lỗi ra khỏi sân. Màu sắc của thẻ ra đời dựa theo ý tưởng của Ken Aston, một trọng tài của FIFA.
Trọng tài sẽ rút thẻ vàng và thẻ đỏ, để cảnh cáo hoặc đuổi cầu thủ đã phạm lỗi ra khỏi sân. Màu sắc của thẻ ra đời dựa theo ý tưởng của Ken Aston, một trọng tài của FIFA.

Quyền hạn và nghĩa vụ của trọng tài được ghi vào luật 5.[2] Bao gồm có những điều dưới đây:

Quyền hạn chính

  • tạm ngừng, đình chỉ hoặc hoãn lại trận đấu, nếu cho rằng có một hành vi đang gây cản trở cho trận đấu;
  • ngừng, đình chỉ trận đấu khi có một nguồn tác động từ bên ngoài (CĐV nhảy vào sân, thời tiết xấu hoặc các lý do khác không thể tiếp tục trận đấu);
  • tạm dừng trận đấu nếu thấy có cầu thủ đang bị chấn thương nặng cần phải được chăm sóc. Cầu thủ bị chấn thương chỉ được phép trở lại sân khi trận đấu được cho phép tiếp tục;
  • cứ để trận đấu được tiếp tục đến khi bóng đã ở ngoài cuộc, nếu có cầu thủ bị chấn thương nhẹ;
  • cho phép trận đấu được tiếp tục nếu có một cầu thủ đã phạm lỗi nhưng đội đó lại được hưởng phép lợi thế (cho rằng việc tiếp tục trận đấu lợi hơn thổi phạt);
  • phạt những cầu thủ đã phạm lỗi với biện pháp cảnh cáo bằng thẻ vàng, đuổi khỏi sân bằng thẻ đỏ và phải thực hiện khi bóng đã ở ngoài cuộc;
  • đuổi trực tiếp những người vi phạm khác ra khỏi phạm vi của sân (quan chức hay ban huấn luyện).

Nghĩa vụ

  • tuân thủ tuyệt đối luật bóng đá;
  • tham khảo ý kiến của trợ lý trọng tài khi có tình huống khó quan sát, với trọng tài thứ tư;
  • đảm bảo bóng thi đấu đáp ứng tiêu chuẩn của luật 2;
  • đảm bảo trang phục cầu thủ đáp ứng quy định của luật 4;
  • theo dõi thời gian của trận đấu;
  • đảm bảo các cầu thủ đã bị chấn thương được chăm sóc kịp thời. Cầu thủ chỉ có thể được vào trở lại sân thi đấu, nếu đã thấy vết thương ngừng chảy máu;
  • tăng nặng mức phạt đối với cầu thủ vi phạm nhiều lỗi liên tục;
  • tham khảo quyết định của các trợ lý trọng tài ở những tình huống mà trọng tài chính khó quan sát;
  • đảm bảo rằng không có những người không nhiệm vụ bước vào sân thi đấu;
  • tiếp tục trận đấu sau khi bị tạm ngừng;
  • cung cấp cho các cơ quan bản báo cáo trận đấu, gồm các diễn biến chính của trận đấu, danh sách cầu thủ bị phạt và các sự cố xảy ra trước/trong hoặc sau trận đấu.

Sử dụng còi[sửa | sửa mã nguồn]

Trọng tài Alan Wiley (áo đen, chính giữa) đang giơ chiếc thẻ đỏ cho cầu thủ Nemanja Vidić của Manchester United.

Trọng tài bóng đá có sử dụng một chiếc còi để báo hiệu sự bắt đầu hoặc bắt đầu lại trận đấu, kết thúc trận đấu hay ngừng trận đấu do có một hành vi bên ngoài tác động hoặc có cầu thủ đang bị chấn thương, hoặc để báo hiệu kết thúc hiệp một hoặc bắt đầu hiệp hai trận đấu. Còi là một dụng cụ rất quan trọng cho trọng tài cùng với cơ thể, lời nói hoặc quan sát/giao tiếp bằng mắt thường. Sử dụng còi là không bắt buộc tùy theo từng quy định khác nhau.

Còi đã không được đề cập đến trong luật bóng đá (LOTG) cho đến hiện tại. Luật bóng đá chỉ đề cập đến việc trọng tài sử dụng các loại tín hiệu khác. Năm 2007, khi IFAB mở rộng luật hướng dẫn, một trang có đầy đủ các cách thức để sử dụng còi, cơ chế giao tiếp khác của trọng tài.[3]

Trước khi còi ra đời, trọng tài thường chỉ ra quyết định của mình bằng cách vẫy bằng một cái khăn tay. Chiếc còi đầu tiên được sử dụng nhờ Joseph Hudson tại một trung tâm ở Birmingham, Anh. Các công ty đã sản xuất những chiếc còi hạt đậu đầu tiên cho cảnh sát vào thập niên 1870. Nó đã được sử dụng lần đầu tại trận đấu giữa Nottingham Forest và Sheffield Norfolk năm 1878; trận đấu đã diễn ra chính năm đó.

Trang phục[sửa | sửa mã nguồn]

Tổng quan[sửa | sửa mã nguồn]

Đồng phục của một trọng tài tại một giải vô địch của Ý. Trên chiếc áo gồm có hai cái túi cho việc đựng thẻ, bản báo cáo...

Trang phục của trọng tài ngày nay là áo, quần đùi và tất cũng cao đến tận đầu gối: kể từ thập niên 1950, nó đã trở nên rất phổ biến. Trang phục của trọng tài theo truyền thống thì hầu hết là màu đen, trừ trường hợp một trong hai đội mà mặc trang phục màu quá tối (dễ nhầm với màu đen) thì trọng tài có thể mặc màu đỏ (hoặc bất kể màu gì khác) để phân biệt mình với cầu thủ cả hai bên.

Màu sắc áo[sửa | sửa mã nguồn]

Tại trận chung kết World Cup 1994, màu sắc mới đã được giới thiệu dành cho các trọng tài và quan chức trong bóng đá, ngoài màu đen ra còn có màu vàng hoặc trắng, và đồng thời tại các mùa giải Ngoại hạng AnhAnh đã từng có các trọng tài mặc trang phục xanh lục: cả hai thay đổi này đều được thúc đẩy kể từ tín hiệu bắt màu sắc của truyền hình. Kể từ đó, rất nhiều trọng tài có màu áo đã ít mặc màu vàng hoặc đen hơn, nhưng màu sắc và kiểu dáng thông qua các hiệp hội bóng đá thì lại rất khác nhau. Đối với các giải đấu cấp quốc tế dưới sự quản lý của FIFA, Adidas đang là nhà tài trợ hiện hành chủ yếu cho trang phục.

Hiện tại[sửa | sửa mã nguồn]

Hiện nay, FIFA đã cho phép trọng tài mặc một trong năm màu sắc khác nhau như: đen, đỏ, vàng, xanh lá câyxanh lam (hoặc xanh da trời). Cùng với áo, trọng tài phải mặc quần màu đen và tất cũng màu đen (một số trường hợp có cả sọc trắng), và giày thể thao đen. Phù hiệu, giấy phép của trọng tài và các năm hiệu lực thì thường được gắn ở túi ngực phía bên trái.

Lịch sử ra đời[sửa | sửa mã nguồn]

Trọng tài bóng đá đầu tiên là Richard Mulcaster vào năm 1581.[4] Ông đã ủng hộ về việc đánh giá các bên. Thời nay, trọng tài đầu tiên trong Bóng đá Trường học Anh, chính là Eton điều khiển môn bóng đá năm 1845.[5]

Một bản báo cáo trận đấu từ các cầu thủ bóng đá vào năm 1842 đã nói rằng sử dụng chúng trong môn bóng đá giữa các câu lạc bộ thì rất hiệu quả.[5]

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]