Đệ Nhất Cộng hòa Armenia

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm
Cộng hòa Armenia
Հայաստանի Հանրապետութիւն

1918–1920
 

 

Quốc kỳ Quốc huy
Quốc ca
Mer Hayrenik
  Lãnh thổ Armenia và hội đồng Karabakh nắm giữ vào một thời điểm nào đó
  Lãnh thổ Armenia bị chiếm đóng bởi các nhà nước xung quanh
  Vùng được nhượng cho Armenia theo hiệp ước Sèvres, không được thông qua và chưa bao giờ được thực thi.[1]
Thủ đô Yerevan
40°10′B 44°31′Đ / 40,167°B 44,517°Đ / 40.167; 44.517
Ngôn ngữ Tiếng Armenia
Tôn giáo Tông truyền Armenia
Chính quyền Cộng hòa nghị viện
Thủ tướng
 •  Tháng 6, 1918–tháng 5, 1919 Hovhannes Kajaznuni
 •  Tháng 5, 1919–tháng 5, 1920 Alexander Khatisian
 •  Tháng 5–tháng 11, 1920 Hamo Ohanjanyan
 •  Tháng 11–tháng 12, 1920 Simon Vratsian
Giai đoạn lịch sử Giữa hai cuộc chiến
 •  Tuyên bố độc lập 28 tháng 5 1918
 •  Đạo luật Armenia thống nhất 28 tháng 5, 1919
 •  Xô Viết hóa 2 tháng 12 1920
Diện tích
 •  Giữa năm 1918 (sau hiệp ước Batum)[2][3] 11.000 km² (4.247 sq mi)
 •  1919 (sau cuộc đình chiến Mudros)[4][5] 70.000 km² (27.027 sq mi)
 •  1920 (theo hiệp ước Sèvres; không được thực hiện)[6] 160.000 km² (61.776 sq mi)
Dân số
 •  Giữa năm 1918 (sau hiệp ước Batum)[2][3] (ước tính) 500.000 
      Mật độ 45,5 /km²  (117,7 /sq mi)
 •  1919 (sau cuộc đình chiến Mudros)[4][5] (ước tính) 1.300.000 
      Mật độ 18,6 /km²  (48,1 /sq mi)
Tiền tệ Rúp Armenia

Đệ nhất Cộng hòa Armenia,[7] tên chính thức khi còn tồn tại là Cộng hòa Armenia (tiếng Armenia: Հայաստանի Հանրապետութիւն), là nhà nước Armenia đầu tiên kể từ khi Armenia mất đi sự độc lập vào thời Trung Cổ.

Nước cộng hòa được lập nên từ những vùng đông người Armenia cư ngụ của Đế quốc Nga (đã tan rã), được gọi là Đông Armenia hay Armenia thuộc Nga. Lãnh đạo của chính phủ này chủ yếu là người của Liên đoàn Cách mạng Armenia (ARF hay Dashnaktsutyun). Đệ nhất Cộng hòa Armenia tiếp giáp với Cộng hòa Dân chủ Gruzia về phía bắc, Đế quốc Ottoman về phía tây, Ba Tư về phía nam, và Cộng hòa Dân chủ Azerbaijan về phía đông. Nó có tổng diện tích chừng 70.000 km² (174.000 km² theo hiệp ước Sèvres), và dân số khoảng 1,3 triệu người.

Hội đồng Quốc gia Armenia tuyên bố sự độc lập của Armenia vào ngày 28 tháng 5 năm 1918. Từ đây, Armenia đã phải đối mặt với một loạt các vấn đề cả trong và ngoài nước. Cuộc khủng hoảng nhân đạo xuất hiện từ hậu quả của cuộc diệt chủng người Armenia khi hàng chục ngàn người tị nạn từ đế quốc Ottoman đến đây. Nước cộng hòa tồn tại được hơn hai năm, trong thời gian đó, nó đã dính vào nhiều cuộc xung đột vũ trang do tranh chấp lãnh thổ. Vào cuối năm 1920, Đệ nhất Cộng hòa Armenia bị Hồng Quân xâm lược thành công. Đệ nhất Cộng hòa, cùng với Cộng hòa Armenia miền Núi mà đã chống lại cuộc xâm lăng của quân Liên Xô cho đến 1921, xụp đổ, bị thay thế bởi Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Xô viết Armenia rồi trở thành một phần của Liên Xô năm 1922. Sau sự tan rã của Liên Xô, năm 1991, Cộng hòa Armenia mới được thiết lập.[8]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Hille, Charlotte Mathilde Louise (2010). State Building and Conflict Resolution in the Caucasus. Leiden, Netherlands: Brill. tr. 151. ISBN 978-90-04-17901-1. 
  2. ^ Hewsen, Robert (2001). Armenia: A Historical Atlas. Chicago: University of Chicago Press. tr. 235. ISBN 0-226-33228-4. 
  3. ^ Walker, Christopher J. (1990). Armenia: The Survival of a Nation . New York: St. Martin's Press. tr. 257. ISBN 9780312042301. 
  4. ^ Maintenance of Peace in Armenia. United States Congress. Senate Committee on Foreign Relations. USA: Govt. print. off. 1919. Truy cập ngày 14 tháng 2 năm 2011. 
  5. ^ Chiclet, Christophe (2005). "The Armenian Genocide" in Turkey Today: A European Country? Olivier Roy (ed.) London: Anthem Press. p. 167. ISBN 1-84331-173-9.
  6. ^ Hakobyan, Tatul (ngày 9 tháng 8 năm 2015). “Sèvres: The Unfulfilled Armenian Dream”. ANI Armenian Research Center. If the Treaty of Sèvres had been realised, the Republic of Armenia would have covered a territory of over 160 thousand square kilometres. 
  7. ^
  8. ^ Armenia: A Historical Atlas, by Robert H. Hewsen and Christoper C. Salvatico, 2001

Tài liệu[sửa | sửa mã nguồn]

  • (tiếng Armenia) Aghayan, Tsatur P. Հոկտեմբերը և Հայ Ժողովրդի Ազատագրական Պայքարը (October and the Liberation Struggle of the Armenian People). Yerevan: Yerevan State University Press, 1982.
  • Barton, James L. Story of Near East Relief, (1915-1930). New York: Macmillan, 1930.
  • Egan, Eleanor Franklin. "This To Be Said For The Turk." Saturday Evening Post, 192, ngày 20 tháng 12 năm 1919.
  • Gidney, James B. A Mandate for Armenia. Kent, Ohio: Kent State University Press, 1967.
  • Hovannisian, Richard G. The Republic of Armenia. 4 volumes. Berkeley: University of California Press, 1971-1996.
  • Hovannisian, Richard G. Armenia on the Road to Independence, 1918. Berkeley: University of California Press, 1967.
  • Kazemzadeh, Firuz. The Struggle for Transcaucasia, 1917-1921. New York, Oxford: Philosophical Library, 1951.
  • (tiếng Armenia) Khatisian, Alexander. Հայաստանի Հանրապետութեան Ծագումն ու Զարգացումը (The Birth and Development of the Armenian Republic). Athens: Nor Or Publishing, 1930.
  • (tiếng Pháp) Ter Minassian, Anahide. La République d’Arménie: 1918-1920. Bruxelles: Editions Complexe, 1989.
  • (tiếng Armenia) Vratsian, Simon. Հայաստանի Հանրապետութիւն (The Republic of Armenia). Paris: H.H.D. Amerikayi Publishing, 1928.

Tọa độ: 40°10′B 44°31′Đ / 40,167°B 44,517°Đ / 40.167; 44.517