Núi Vesuvius

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Vesuvius
Vesuvius from Pompeii (hires version 2 scaled).png
Núi Vesuvius nhìn từ thành phố Pompeii, thành phố bị tàn phá trong lần phun trào năm 79. Chóp hình nón bên trái là đỉnh cao nhất; chóp nhỏ hơn bên phải là một phần của thành miệng núi lửa Somma.
Núi Vesuvius trên bản đồ Ý
Núi Vesuvius
Độ cao 1281
Vị trí
Vesuvius trên bản đồ Ý
Vesuvius
Vesuvius
Naples, Ý
Dãy núi Cung núi lửa Campanian
Tọa độ 40°49′B 14°26′Đ / 40,817°B 14,433°Đ / 40.817; 14.433Tọa độ: 40°49′B 14°26′Đ / 40,817°B 14,433°Đ / 40.817; 14.433
Địa chất
Kiểu núi lửa tầng
Tuổi đá 17.000 năm đến nay
Phun trào gần nhất 1944
Leo núi
Hành trình dễ nhất đi bộ

Núi Vesuvius (tiếng Ý: Monte Vesuvio, tiếng Latinh: Mons Vesuvius, phát âm tiếng Việt: Vê-duy-vơ) là một núi lửa tầng nằm ở vịnh Naples, Ý, cách Naples 9 kilômét (5,6 mi) về phía đông và gần bờ biển. Nó là núi lửa duy nhất ở châu Âu nằm trên đất liền đã từng phun trong vòng hàng trăm năm qua, mặc dù hiện tại nó không còn phun trào. Hai núi lửa lớn khác ở Ý là núi EtnaStromboli, nằm trên đảo.

Núi Vesuvius nổi tiếng với lần phun trào vào năm 79 sau Công nguyên đã vùi lấp, phá hủy các thành phố La Mã cổ đạiPompeiiHerculaneum. Các thành phố này đã không được xây dựng lại mặc dù vẫn còn những cư dân sống sót và có lẽ nạn cướp bóc tràn lan đã diễn ra sau khi thành phố bị phá hủy.[cần dẫn nguồn] Vị trí của các thành phố dần bị bỏ quên cho đến khi chúng được phát hiện một cách tình cờ vào thế kỷ 18.

Đợt phun trào cũng làm thay đổi dòng chảy của sông Sarno và nâng cao đáy bờ biển, do đó Pompeii lúc này không nằm cạnh sông cũng không gần bờ biển. Vesuvius đã trải qua những thay đổi lớn – sườn dốc của nó bị xóa đi thảm thực vật và đỉnh của nó bị thay đổi đáng kể do tác động của đợt phun trào.

Vesuvius đã phun trào một vài lần sau đó và ngày nay nó được xem là một trong những núi lửa nguy hiểm nhất trên thế giới vì vẫn có khoảng 3.000.000 người sống gần đó và nó luôn có xu hướng phun nổ (Plinian). Đó cũng là khu vực núi lửa có đông dân sinh sống nhất trên thế giới.[1] Lần phun trào cuối cùng là vào năm 1944.

Núi Vesuvius có một truyền thống lịch sử và văn học lâu đời. Nó được coi là cơn thịnh nộ của Thần thánh vào lúc nó phun trào năm 79: nó xuất hiện với tên Vesuvius như một con rắn trong bích họa trang trí của một số lararia, hoặc trên các bàn thờ gia đình của những người sống sót ở Pompeii. Một chữ khắc ở Capua[2] ghi là IOVI VESVVIO ám chỉ nó có quan hệ tới quyền năng của Jupiter; và đó là Jupiter Vesuvius.[3]

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Đợt phun trào cuối cùng[sửa | sửa mã nguồn]

Máy bay ném bom B-25 của Không lực Hoa Kỳ bay ngang qua khi Vesuvius phun trào lần cuối cùng vào tháng 3 năm 1944

Giữa tháng 3 năm 1944 là lần cuối Vesuvius lại phun trào. Giai đoạn hoạt động cao nhất từ ngày 18 đến ngày 29 Tháng 3 đã được kèm theo với những dòng dung nham và những mảnh cùng tro núi lửa rơi xuống, một đài phun dung nham và dòng nham nhỏ xuất hiện. Mặc dù đã sơ tán 12.000 người, 26 người đã thiệt mạng, thị trấn Massa di Somma và San Sebastiano được chôn cất một lần nữa gần như hoàn toàn dưới nham thạch. Trên sân bay quân sự sân bay Pompeii ở Terzigno, những mảnh núi lửa rơi xuống phá hủy khoảng 80 máy bay ném bom B-25 của quân đội Không quân Hoa Kỳ.[4]

Tình hình hiện tại[sửa | sửa mã nguồn]

Kể từ 1944 Vesuvius nằm yên tĩnh, chỉ có phun hơi nước và run nhẹ. Núi lửa tuy nhiên không dập tắt và vẫn còn nguy hiểm. Mặc dù có kế hoạch sơ tán cho hơn một triệu dân, trong trường hợp bùng phát đe dọa trực tiếp như trong năm 79, nhưng cho đến ngày nay các cảnh báo trước của các nhà nghiên cứu núi lửa là không đáng tin cậy cũng không đủ sớm. Các kế hoạch này được dựa trên thời gian cảnh báo trước là hai tuần, mà không thể đạt được. Khu vực Dân cư đông đúc hiện nay, nằm ngay cả trên các sườn núi Vesuvius, trong khu vực của Herculaneum cổ đại. Trung tâm thành phố Naples và các tòa nhà cao tầng mới trong khu vực ga xe lửa nằm ở khoảng cách tương tự như khi Stabiae bị phá hủy, nhưng do Sommawall, phần còn lại của vành miệng núi lửa cũ, được bảo vệ một phần nào. Kế hoạch sơ tán hiện tại, Il Programma Vesuvia - la scelta possibile của chính phủ địa phương vùng Campania có mục tiêu, giảm dân số tại khu đỏ của núi lửa. Trong khu vực rộng 200 cây số vuông với mức độ nguy hại cao nhất có 600.000 dân; 150.000 người nên di dời trong vòng 15 năm tới. Với tiền thưởng lên tới € 30.000 một gia đình để huy động người dân di cư, nhưng đến nay vẫn chưa thành công cho lắm.[5] Ngược lại, mặc dù bằng chứng gần đây cho thấy rằng buồng magma của Vesuvius "tỉnh dậy", 50.000 ngôi nhà, theo tổ chức môi trường Legambiente, chỉ trong hai mươi năm qua trong Khu đỏ đã được xây dựng thêm trái phép.[6]

Vesuv vào tháng 6 2016, nhìn từ Monte Somma.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ McGuire, Bill (ngày 16 tháng 10 năm 2003). “In the shadow of the volcano”. guardian.co.uk (Guardian News and Media Limited). Truy cập ngày 8 tháng 5 năm 2010. 
  2. ^ CIL x.1, 3806.
  3. ^ Waldstein 1908, tr. 97
  4. ^ Der Augenzeugenbericht eines Angehörigen der 340th Bomb Group, die in Terzigno stationiert war, spricht von 88 zerstörten Flugzeugen. aerofiles beziffert den Verlust mit 74 Bombern.
  5. ^ Axel Bojanowski: Zukunftsszenario: Forscher simulieren Vesuv-Ausbruch. In: Spiegel Online. 27. April 2012
  6. ^ Der nationale Katastrophenplan und eine Karte der Gefahrenzonen am Vesuv auf protezionecivile.it

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Guest, John; Cole, Paul; Duncan, Angus; Chester, David (2003). “Chapter 2: Vesuvius”. Volcanoes of Southern Italy. London: The Geological Society. tr. 25–62. 
  • Rolandi, G.; Paone, A.; De Lascio, M.; Stefani, G. (2008). “The 79 AD eruption of Somma: the relationship between the date of the eruption and the southeast tephra dispersion”. Journal of Volcanology and Geothermal Research 169: 87–98. doi:10.1016/j.jvolgeores.2007.08.020. 
  • Sigurdsson, Haraldur (2002). “Mount Vesuvius before the Disaster”. Trong Jashemski, Wilhelmina Mary Feemster; Meyer, Frederick Gustav. The natural history of Pompeii. Cambridge UK: The Press Syndicate of the University of Cambridge. tr. 29–36. 
  • Sigurdsson, Haraldur; Carey, Steven (2002). “The Eruption of Vesuvius in AD 79”. Trong Jashemski, Wilhelmina Mary Feemster; Meyer, Frederick Gustav. The natural history of Pompeii. Cambridge UK: The Press Syndicate of the University of Cambridge. tr. 37–64. 
  • Waldstein, Sir Charles; Shoobridge, Leonard Knollys Haywood (1908). Herculaneum, past, present & future. London: Macmillan and Co. 
  • Zanella, E.; Gurioli, L.; Pareschi, M.T.; Lanza, R. (2007). “Influences of urban fabric on pyroclastic density currents at Pompeii (Italy): Part II: temperature of the deposits and hazard implications” (PDF). Journal of Geophysical Research (American Geophysical Union, Earth-prints) (112). 

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]