Người Kurd

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Người Kurd
Kurd کورد
Roj emblem.svg
Tổng số dân
khoảng 30–32 triệu[1]
Khu vực có số dân đáng kể
 Thổ Nhĩ Kỳ ước tính từ 12 tới 22,5 triệu
15.7–25%[1][2][3][4]
 Iran ước tính từ 3,35 tới 8 triệu,
5–10%[5][6][1][3]
 Iraq ước tính từ 4 tới 6,5 triệu,
15–23%[7][1][3][8][9]
 Syria ước tính từ 2 tới 2,5 triệu,
10–15%[10][11][12][13][3][14][15][16][17][18]
 Armenia 37.500[19]
 Gruzia 13.861 (2015)[20]
 Azerbaijan 6.100[21]
Kiều dân khoảng 2 triệu
 Đức 800.000[22]
 Pháp 150.000[23]
 Thụy Điển 83.600[24]
 Bỉ 80.000[25]
 Hà Lan 70.000[26]
 Nga 63.800[27]
 Anh Quốc 50.000[28][29][30]
 Kazakhstan 42.300[31]
 Thụy Sĩ 35.000[32]
 Đan Mạch 30.000[33]
 Jordan 30.000[34]
 Áo 23.000[35]
 Hy Lạp 22.000[36]
 Hoa Kỳ 15.400[37]
 Kyrgyzstan 13.200[38][39]
 Canada 11.685[40]
 Phần Lan 10.700[41]
 Úc 7.000[42]
Ngôn ngữ
Tiếng Kurd và các ngôn ngữ Zaza–Gorani
Gồm nhiều phương ngôn và ngôn ngữ: Sorani, Kurmanji, Pehlewani, Zaza, Gorani
Tôn giáo
đa số Hồi giáo từ thế kỷ 7
(Hồi giáo Sunni, nhưng cũng có Hồi giáo ShiaSufi)
thiểu số thần giáo tự nhiên, bất khả tri, Yazdân giáo, Hỏa giáo, Kitô giáoDo Thái giáo
Sắc tộc có liên quan
Các dân tộc Iran khác

Người Kurd (tiếng Kurd: Kurd, کورد, hay tiếng Kurd: Gelê Kurd, گەلی کورد‎) là một dân tộc[43] tại vùng Trung Đông, chủ yếu cư trú tại một vùng đất kéo dài từ đông và đông nam Thổ Nhĩ Kỳ (Bắc Kurdistan), tây Iran (Đông Kurdistan), bắc Iraq (Nam Kurdistan), và bắc Syria (Tây Kurdistan hay Rojava).[44] Người Kurd về ngôn ngữ và văn hóa có quan hệ gần gũi với các dân tộc Iran[45][46][47] và do vậy, thường tự xem mình là một dân tộc Iran ("các dân tộc Iran" là một nhóm dân tộc, không phải công dân Iran nói chung).[48]

Ước tính, trên toàn cầu có từ 30-32 triệu người Kurd, đa số sống tại Tây Á; còn có những cộng đồng người Kurd tại nhiều thành phố tây Thổ Nhĩ Kỳ, đặc biệt là Istanbul. Một cộng đồng kiều dân người Kurd cũng đang phát triển tại châu Âu, nhất là tại Đức. Người Kurd chiếm đa số dân cư vùng tự trị Kurdistan thuộc Iraq, và thiểu số đáng kể tại Thổ Nhĩ Kỳ và Iran, nơi những phong trào dân tộc Kurd tiếp tục theo đuổi mục tiêu giành quyền tự trị và văn hóa cho người Kurd.

Đọc thêm[sửa | sửa mã nguồn]

  • Barth, F. 1953. Principles of Social Organization in Southern Kurdistan. Bulletin of the University Ethnographic Museum 7. Oslo.
  • Hansen, H.H. 1961. The Kurdish Woman's Life. Copenhagen. Ethnographic Museum Record 7:1-213.
  • Leach, E.R. 1938. Social and Economic Organization of the Rowanduz Kurds. London School of Economics Monographs on Social Anthropology 3:1-74.
  • Longrigg, S.H. 1953. Iraq, 1900-1950. London.
  • Masters, W.M. 1953. Rowanduz. Ph.D. dissertation, University of Michigan.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a ă â b World Factbook . Langley, Virginia: US Central Intelligence Agency. 2015. ISSN 1553-8133. Truy cập ngày 2 tháng 8 năm 2015.  A rough estimate in this edition has populations of 14.3 million in Turkey, 8.2 million in Iran, about 5.6 to 7.4 million in Iraq, and less than 2 million in Syria, which adds up to approximately 28–30 million Kurds in Kurdistan or adjacient regions. CIA estimates are tính đến tháng 8 năm 2015 – Turkey: Kurdish 18%, of 81.6 million; Iran: Kurd 10%, of 81.82 million; Iraq: Kurdish 15%-20%, of 37.01 million, Syria: Kurds, Armenians, and other 9.7%, of 17.01 million.
  2. ^ “Over 22.5 million Kurds live in Turkey, new Turkish statistics reveal”. Truy cập ngày 26 tháng 7 năm 2015. 
  3. ^ a ă â b Yildiz, Kerim; Fryer, Georgina (2004). The Kurds: Culture and Language Rights. Kurdish Human Rights Project.  Data: 18% of Turkey, 20% of Iraq, 8% of Iran, 9.6%+ of Syria; plus 1–2 million in neighboring countries and the diaspora
  4. ^ Ağirdir, Bekir (21 tháng 12 năm 2008). “Kürtlerin nüfusu 11 milyonda İstanbul"da 2 milyon Kürt yaşıyor – Radikal Dizi”. Radikal.com.tr (bằng tiếng Thổ Nhĩ Kỳ). Truy cập ngày 12 tháng 7 năm 2013. 
  5. ^ Volume 2. Dabbagh – Kuwait University. — Iran, page 1111–1112. // Encyclopedia of Modern Middle East & North Africa. Second Edition. Volume 1 — 4. Editor in Chief: Philip Mattar. Associate Editors: Charles E. Butterworth, Neil Caplan, Michael R. Fischbach, Eric Hooglund, Laurie King–Irani, John Ruedy. Farmington Hills: Gale, 2004, 2936 pages. ISBN 9780028657691 "With an estimated population of 67 million in 2004, Iran is one of the most populous countries in the Middle East.... Iran’s second largest ethnolinguistic minority, the Kurds, make up an estimated 5 percent of the country’s population and reside in the provinces of Kerman and Kurdistan as well as in parts of West Azerbaijan and Ilam. Kurds in Iran are divided along religious lines as Sunni, Shi'ite, or Ahl-e Haqq."
  6. ^ Hoare, Ben; Parrish, Margaret biên tập (1 tháng 3 năm 2010). “Country Factfiles — Iran”. Atlas A–Z . London: Dorling Kindersley Publishing. tr. 238. ISBN 9780756658625.

    Population: 74.2 million Religions: Shi'a Muslim 93%, Sunni Muslim 6%, other 1% Ethnic Mix: Persian 50%, Azari 24%, other 10%, Kurd 8%, Lur and Bakhtiari 8%

     
  7. ^ Hoare & Parrish biên tập (2010). “Country Factfiles — Iran”. Atlas A–Z (ấn bản 4). tr. 239.

    Population: 30.7 million Religions: Shi'a Muslim 60%, Sunni Muslim 35%, other 5% Ethnic Mix: Arab 80%, Kurd 15%, Turkmen 3%, other 2%

     
  8. ^ Dabrowska, Karen; Hann, Geoff (2008). “Ethnic groups and languages”. Iraq Then and Now: A Guide to the Country and Its People. Chalfont St Peter, UK: Bradt Travel Guides. tr. 12–13. ISBN 9781841622439. The Iraqi people were once like a necklace, where the thread of nationality united a variety of unique and colourful beads. The Arabs are in the majority, making up at least 75% of the population, while 18% are Kurds and the remaining 7% consists of Assyrians, Turcomans, Armenians and other, smaller minorities Bản mẫu:Tertiary source
  9. ^ “Iraq”. The World Factbook. Truy cập ngày 26 tháng 8 năm 2013. 
  10. ^ “Kurds - Minority Rights”. Minority Rights (bằng tiếng en-GB). Truy cập ngày 18 tháng 5 năm 2016. 
  11. ^ Jacobs Sparks, Karen biên tập (2011). “World Data — Syria”. Britannica Book of the Year 2010. Chicago: Encyclopaedia Britannica, Inc. tr. 709. ISBN 9781615353668.

    Population (2009): 21,763,000 (Includes 1,200,000 Iraqi refugees and 450,000 long-term Palestinian refugees in mid-2009.) Ethnic composition (2000): Syrian Arab 74.9%; Bedouin Arab 7.4%; Kurd 7.3%; Palestinian Arab 3.9%; Armenian 2.7%; other 3.8%. Religious affiliation (2000): Muslim c. 86%, of which Sunni c. 74%, Alawite (Shi'i) c. 11%; Christian c. 8%, of which Orthodox c. 5%, Roman Catholicc. 2%; Druze c. 3%; nonreligious/atheist c. 3%.

     
  12. ^ Van Bruinessen, Martin (1992). “General Information on Kurdistan — Population”. Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan. London: Zed Books. tr. 15. ISBN 9781856490184. Syria Here too, divergent estimates are made, but most fluctuate around 8.5% of the population, or just over 600,000 in 1975. 
  13. ^ McDowall, David (2004). “Appendix 2. The Kurds of Syria”. A Modern History of the Kurds . London: I.B. Tauris. tr. 466. ISBN 9781850434160. Kurds probably constitute between 8 and 10 percent of the population of modern Syria, probably 1.2 and 1.5 million out of total population of an estimated 15.3 million in 1998. 
  14. ^ Lowe, Robert. “Studying the Kurds in Syria: Challenges and Opportunities”. Syrian Studies Association Bulletin. Truy cập ngày 12 tháng 7 năm 2013. 
  15. ^ Henriques, John L. Syria: Issues and Historical Background. Nova Science Publishers. ISBN 9781590337639. [cần số trang]
  16. ^ Khasraw Gul, Zana (22 tháng 7 năm 2013). “Where are the Syrian Kurds heading amidst the civil war in Syria?”. openDemocracy.net. openDemocracy. Truy cập ngày 4 tháng 11 năm 2013. 
  17. ^ “Syria”. Central Intelligence Agency. Tháng 5 năm 2015. Truy cập ngày 11 tháng 5 năm 2015. 
  18. ^ “Syria Overview”. Minority Rights Group International. Tháng 10 năm 2011. Truy cập ngày 14 tháng 1 năm 2014. 
  19. ^ “Information from the 2011 Armenian National Census” (PDF). Statistics of Armenia (bằng tiếng Armenian). Truy cập ngày 27 tháng 5 năm 2014. 
  20. ^ http://geostat.ge/cms/site_images/_files/english/population/Census_release_ENG_2016.pdf
  21. ^ Statistical Yearbook of Azerbaijan 2014. 2015. tr. 80.  Bakı.[cần giải thích]
  22. ^ “Camps built in Germany, Austria to win new members for PKK, reports reveal”. Zaman. 9 tháng 8 năm 2012. Truy cập ngày 28 tháng 10 năm 2012. 
  23. ^ “3 Kurdish women political activists shot dead in Paris”. CNN. 11 tháng 1 năm 2013. Truy cập ngày 9 tháng 6 năm 2014. 
  24. ^ “Sweden”. Ethnologue. 2015. Truy cập ngày 14 tháng 1 năm 2015. 
  25. ^ “The Kurdish Diaspora”. Institut Kurde de Paris. Truy cập ngày 9 tháng 6 năm 2014. 
  26. ^ “Kurds in Netherlands”. WereldJournalisten.nl. 23 tháng 5 năm 2007. Truy cập ngày 9 tháng 6 năm 2014. 
  27. ^ “Всероссийская перепись населения 2010 г. Национальный состав населения Российской Федерации”. Demoscope.ru. Truy cập ngày 4 tháng 7 năm 2012. 
  28. ^ “QS211EW – Ethnic group (detailed)”. NOMISweb.co.uk. UK Office for National Statistics. Truy cập ngày 3 tháng 8 năm 2013. 
  29. ^ “Ethnic Group – Full Detail_QS201NI”. Truy cập ngày 4 tháng 9 năm 2013. 
  30. ^ “Scotland's Census 2011 – National Records of Scotland, Language used at home other than English (detailed)” (PDF). scotlandscensus.gov.uk. Scotland Census. Truy cập ngày 29 tháng 9 năm 2013. 
  31. ^ Численность населения Республики Казахстан по отдельным этносам на начало 2014 года ЭТНОДЕМОГРАФИЧЕСКИЙ ЕЖЕГОДНИК КАЗАХСТАНА 2014
  32. ^ “Switzerland”. Ethnologue. Truy cập ngày 14 tháng 1 năm 2015. 
  33. ^ “Fakta: Kurdere i Danmark”. Jyllandsposten (bằng tiếng Đan Mạch). 8 tháng 5 năm 2006. Truy cập ngày 24 tháng 12 năm 2013. 
  34. ^ Al-Khatib, Mahmoud A.; Al-Ali, Mohammed N. “Language and Cultural Shift Among the Kurds of Jordan” (PDF). tr. 12. Truy cập ngày 10 tháng 11 năm 2012. 
  35. ^ “Austria”. Ethnologue. Truy cập ngày 14 tháng 1 năm 2015. 
  36. ^ “Greece”. Ethnologue. Truy cập ngày 14 tháng 1 năm 2015. 
  37. ^ “2006–2010 American Community Survey Selected Population Tables”. FactFinder2.Census.gov. Washington, DC: US Census Bureau. Truy cập ngày 5 tháng 8 năm 2013. 
  38. ^ “Number of resident population by selected nationality” (PDF). UNStats.UN.org. United Nations. Truy cập ngày 9 tháng 7 năm 2012. 
  39. ^ “Население Кыргызстана” (bằng tiếng Nga). Bản gốc lưu trữ ngày 15 tháng 9 năm 2012. 
  40. ^ “2011 National Household Survey: Data tables”. StatCan.GC.ca. Statistics Canada. Truy cập ngày 19 tháng 1 năm 2013. 
  41. ^ “Language according to age and sex by region 1990–2014”. Stat.fi. Statistics Finland. Truy cập ngày 19 tháng 1 năm 2013. [liên kết hỏng]
  42. ^ The People of Australia: Statistics from the 2011 census (PDF). Australian Department of Immigration and Border Protection. 2014. ISBN 978-1-920996-23-9. Truy cập ngày 29 tháng 5 năm 2014. 
  43. ^ Killing of Iraq Kurds 'genocide', BBC, "The Dutch court said it considered legally and convincingly proven that the Kurdish population meets requirement under Genocide Conventions as an ethnic group'."
  44. ^ Kurdish Awakening: Nation Building in a Fragmented Homeland, (2014), by Ofra Bengio, University of Texas Press
  45. ^ John A. Shoup III (17 tháng 10 năm 2011). Ethnic Groups of Africa and the Middle East: An Encyclopedia. ABC-CLIO. tr. 159. ISBN 978-1-59884-363-7. 
  46. ^ “Kurds”. The Columbia Encyclopedia, 6th ed. Encyclopedia.com. 2014. Truy cập ngày 29 tháng 12 năm 2014. 
  47. ^ Izady, Mehrdad R. (1992). The Kurds: A Concise Handbook. Taylor & Francis. tr. 198. ISBN 978-0-8448-1727-9. 
  48. ^ Bois, T.; Minorsky, V.; MacKenzie, D. N. (2009). “Kurds, Kurdistan”. Trong Bearman, P.; Bianquis, T.; Bosworth, C. E.; van Donzel, E.; Heinrichs, W. P. Encyclopaedia Islamica. Brill.

    The Kurds, an Iranian people of the Near East, live at the junction of more or less laicised Turkey."... We thus find that about the period of the Arab conquest a single ethnic term Kurd (plur. Akrād) was beginning to be applied to an amalgamation of Iranian or iranicised tribes.... The classification of the Kurds among the Iranian nations is based mainly on linguistic and historical data and does not prejudice the fact there is a complexity of ethnical elements incorporated in them.

     

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

The Kurdish Issue in Turkey