Phân bộ Kỳ nhông

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Phân bộ Kỳ nhông
Thời điểm hóa thạch: Trias muộn – gần đây, 220–0 Ma
Leiocephalus-personatus-maskenleguan.jpg
Thằn lằn đuôi quăn chân xanh (Leiocephalus personatus)
Phân loại khoa học
Giới (regnum) Animalia
Ngành (phylum) Chordata
Lớp (class) Reptilia
Bộ (ordo) Squamata
Phân bộ (subordo) Iguania

Phân bộ Kỳ nhông (tên khoa học: Iguania) là một phân bộ trong Squamata (rắnthằn lằn) bao gồm các loài kỳ nhông, tắc kè hoa, nhông, và các loài thằn lằn Tân thế giới, như thằn lằn ngón diềm (Dactyloidae), thằn lằn ngón diềm bụi rậm (Polychrotidae) và thằn lằn gai Bắc Mỹ (Phrynosomatidae).

Sử dụng các đặc trưng hình thái học như là một chỉ dẫn về các mối quan hệ tiến hóa, Iguania được cho là tạo thành nhóm chị-em với phần còn lại của Squamata. Tuy nhiên, các thông tin phân tích phân tử lại đặt Iguania trong phạm vi bộ Squamata như là nhóm chị em với Anguimorpha và chúng có quan hệ họ hàng gần với Serpentes[1]. Các loài thằn lằn trong phân bộ Iguania chủ yếu sống trên cây và có lưỡi nhiều thịt khá nguyên thủy, không thò ra thụt vào được, mặc dù tình trạng này bị biến đổi cao ở các loài tắc kè hoa.

Hệ thống học[sửa | sửa mã nguồn]

Iguania trong quá khứ đã từng được sử dụng như là từ đồng nghĩa của Iguanidae. Cho tới gần đây người ta vẫn công nhận họ Iguanidae theo nghĩa rộng (sensu lato). Khi công nhận như vậy thì phân bộ này bao gồm ba họ[2]:

  • Họ Agamidae – nhông và thằn lằn cây tại Cựu thế giới
  • Họ Chamaeleonidae – tắc kè hoa
  • Họ Iguanidae sensu lato – kỳ nhông, thằn lằn cây châu Mỹ.

Năm 1989 các nhà bò sát học Frost & Etheridge đã phân chia họ Iguanidae lớn ra thành một loạt các họ nhỏ hơn[3][4], mà trước đó chúng đã được phân loại như là các phân họ. Theo định nghĩa mới về Iguania thì nó bao gồm cả Iguanidae và các họ mới phân chia cũng như bổ sung thêm hai họ Agamidae và Chamaeleonidae. Việc gộp nhóm nguyên thủy dưới họ Iguanidae là sử dụng đặc trưng chung của các loài bò sát trong nhóm này có răng mọc trên mặt trong của quai hàm (răng dính bên). Kiểu răng mọc như vậy được gọi là pleurodont, nên tất cả các họ trước đây xếp trong Iguanidae đôi khi được đặt trong một đơn vị phân loại không phân hạng là Pleurodonta. Do các loài của họ Agamidae và Chamaeleonidae có răng mọc trên gờ ngoài của miệng (acrodont), nên chúng tạo thành đơn vị phân loại không phân hạng là Acrodonta. Theo phân loại mới thì Iguania bao gồm các họ sau:

Phát sinh chủng loài[sửa | sửa mã nguồn]

Biểu đồ nhánh dưới đây lấy từ phân tích phát sinh chủng loài của Daza et al. (2012) (phân tích hình thái học)[6], chỉ ra mối quan hệ giữa các nhóm còn sinh tồn và các nhóm đã tuyệt chủng:

Iguania

Hoyalacerta sanzi





Huehuecuetzpalli mixtecus



Pristiguana brasiliensis




Chamaeleontiformes
Priscagamidae

Mimeosaurus crassus




Priscagama gobiensis



Phrynosomimus asper




Acrodonta

Physignathus





Agama




Uromastyx



Leiolepis






Rhampholeon



Brookesia






Iguanoidea (=Pleurodonta)

Gobiguania

Polrussia mongoliensis



Igua minuta



Isodontosaurus gracilis




Anchaurosaurus gilmorei



Zapsosaurus sceliphros





Saichangurvel davidsoni




Temujinia ellisoni



Ctenomastax parva





Silvaiguana
Hoplocercidae

Enyaloides




Morunasaurus



Hoplocercus




Polychrotidae


Polychrus gutturosus




Polychrus marmoratus




Polychrus femoralis



Afairiguana avius








Leiosaurus




Anisolepis




Enyalius



Pristidactylus







†thằn lằn chân diềm hổ phách




Anolis occultus




Anolis heterodermus



Anolis vermiculatus









Euiguana
Corytophanidae

Laemanctus




Basiliscus



Corytophanes




Terraiguana


Iguanidae


Crotaphytidae

Crotaphytus



Gambelia





Phrynosomatidae

Phrynosoma




Uta





Petrosaurus



thằn lằn cát





Sceloporus



Urosaurus







Opluridae

Chalarodon madagascariensis




Oplurus quadrimaculatus B




Oplurus quadrimaculatus A



Oplurus cyclurus







Uquiasaurus



Liolaemidae

Phymaturus




Ctenoblepharis



Liolaemus






Leiocephalus


Tropiduridae

Stenocercus




Tropidurus



Uranoscodon















Năm 2011, Ted M. Townsend et al. đã đưa ra cây phát sinh chủng loài của Iguania[5]:

 Iguania 
 Acrodonta 

 Agamidae



 Chamaeleonidae



 Pleurodonta 

 Tropiduridae




 Iguanidae





 Liolaemidae




 Crotaphytidae




 Opluridae



 Leiosauridae








 Polychrotidae



 Hoplocercidae





 Phrynosomatidae




 Leiocephalidae




 Corytophanidae



 Dactyloidae[7]










Cây phát sinh chủng loài gần đây do Pyron et al. (2013) [8] đưa ra như sau:

 Iguania 


Agamidae



Chamaeleonidae





Tropiduridae




Iguanidae




Leiocephalidae





Crotaphytidae



Phrynosomatidae






Polychrotidae



Hoplocercidae







Opluridae



Leiosauridae




Liolaemidae





Corytophanidae



Dactyloidae










Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Nicolas Vidal, S. Blair Hedges, 2005. The phylogeny of squamate reptiles (lizards, snakes, and amphisbaenians) inferred from nine nuclear protein-coding genes. C. R. Biologies 328: 1000–1008.
  2. ^ Schulte II J. A., J. P. Valladares, A. Larson. (2003) Phylogenetic relationships within Iguanidae inferred using molecular and morphological data and a phylogenetic taxonomy of iguanian lizards. Herpetologica 59(3): 399-419
  3. ^ Darrel R. Frost, Richard Etheridge, 1989. A phylogenetic analysis and taxonomy of Iguanian Lizards (Reptilia: Squamata). Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Đại học Kansas, 70 tr. Lawrence, USA.
  4. ^ Frost D.R.; Etheridge R.; Janies D. & Titus T.A. (2001): Total evidence, sequence alignment, evolution of Polychrotid lizards, and a reclassification of the Iguania (Squamata: Iguania). American Museum Novitates 3343: 38 tr.
  5. ^ a ă Ted M. Townsend, Daniel G. Mulcahy, Brice P. Noonan, Jack W. Sites Jr., Caitlin A. Kuczynski, John J. Wiens & Tod W. Reeder, 2011: Phylogeny of iguanian lizards inferred from 29 nuclear loci, and a comparison of concatenated and species-tree approaches for an ancient, rapid radiation. Molecular Phylogenetics and Evolution, 61(2): 363-380, doi:10.1016/j.ympev.2011.07.008,
  6. ^ Juan D. Daza, Virginia Abdala, J. Salvador Arias, Daniel García-López, Pablo Ortiz, 2012. Cladistic Analysis of Iguania and a Fossil Lizard from the Late Pliocene of Northwestern Argentina. Journal of Herpetology 46(1):104-11, doi:10.1670/10-112.
  7. ^ Kirsten E. Nicholson, Brian I. Crother, Craig Guyer & Jay M. Savage, 2012, It is time for a new classification of anoles (Squamata: Dactyloidae).Zootaxa 3477:1-108, ISBN 978-1-77557-010-3
  8. ^ Pyron Robert Alexander, Frank T. Burbrink, John J. Wiens, 2013. A phylogeny and revised classification of Squamata, including 4161 species of lizards and snakes. BMC Evol. Biol. 13(1) 93, doi:10.1186/1471-2148-13-93.