Thiên tử

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Chu Vũ vương - người sáng lập ra nhà Chu và mở đầu thời kì Chu Thiên tử.

Thiên tử (chữ Hán: 天子) với ý nghĩa là con trời, là danh hiệu được dùng để gọi vua chúa Phương Đông với ý nghĩa là vị vua chúa tối cao nhất. Các quốc gia chịu sự ảnh hưởng của văn hóa Trung Hoa như Việt Nam, Nhật BảnCao Ly từng ghi nhận cũng dùng danh hiệu này.

Danh hiệu này tương đương với Thiền vu, Thiên HoàngKhả hãn.

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Từ "Thiên tử" được cho là có từ khi Đế Thuấn lên ngôi, được tôn gọi Thiên tử bộ lạc lãnh tụ (天子部落领袖). Sách Trung Dung có nói, "Đức vi Thánh nhân, tôn vi Thiên tử"[1], ý chỉ Đế vương là con của trời, dân chúng phải tôn kính và phục tùng, từ đó cụm từ này được dùng để gọi các Đế vương có quyền hành tối cao.

Sang thời nhà ChuTrung Quốc, cụm từ này duyên dụng để chỉ các vị Chu vương để phân biệt với các chư hầu, và để tuyên bố sự chính danh của mình khi lật đổ nhà Thương, cho rằng thiên mệnh đã bị hủy do nhà Thương hết vận và chuyển sang triều đại nhà Chu. Đến khi Tần Thủy Hoàng lên ngôi, cụm từ này là cách dùng khác để gọi Hoàng đế - danh hiệu do Thủy Hoàng tạo ra để nâng cao hơn danh hiệu Vương trước đó.

Chiếu chỉ của Thiên tử gọi là Thánh chỉ (聖旨), mang nội hàm "Đức vi Thánh nhân".

Ảnh hưởng[sửa | sửa mã nguồn]

Do ảnh hưởng quan trọng của văn minh Trung Hoa, cụm từ Thiên tử đã vượt ra phạm vị Trung Hoa mà ảnh hưởng đến các quốc gia đồng văn Đông Á.

Tại Nhật Bản, từ Thiên tử được dùng xuyên suốt thời Asuka[2]. Khác với tính chất duyên dụng tại Trung Hoa, các vị Thiên Hoàng có thiên mệnh, là con cháu của Thiên Chiếu Đại thần có quyền tuyệt đối trong việc trị vì Nhật Bản. Vì vậy xuyên suốt các giai đoạn lịch sử, Nhật Bản thay vì thay đổi các Thiên tử, thì họ chỉ thay đổi chính quyền kiểm soát Thiên tử như Mạc phủ[3].

Việt Nam, cụm từ Thiên tử có tính chất tương tự như ở Trung Hoa. Qua nhiều năm xây dựng văn hiến, Việt Nam vẫn nhất nhất mô phỏng chế độ Trung Hoa, coi sứ mệnh của Thiên tử là tùy vào sự đức độ và phục chúng[4]. Việc này cũng dẫn đến hệ quả Việt Nam luôn muốn sự phục tùng của các nước Đông Nam Á như Chiêm Thành, Cao Miên,... Triều đình nhà Lý, nhà Trần, nhà Hậu Lê đến nhà Nguyễn đều mô phỏng hệ thống triều cống của Trung Hoa để chứng minh sự tối cao của các vị vua Việt Nam tương tự Thiên tử Trung Hoa vậy[5].

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Nguyên văn: 德为圣人,尊为天子
  2. ^ Huffman 2010, tr. 15.
  3. ^ Beasley 1999, tr. 29.
  4. ^ Woodside 1971, tr. 9.
  5. ^ Woodside 1971, tr. 234–237.