Tiếng Gael Scotland

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm
Tiếng Gael Scotland
Gàidhlig
Phát âm[ˈkaːlɪkʲ]
Sử dụng tạiVương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland
Canada
Khu vựcScotland; đảo Cape Breton, Nova ScotiaCanada
Tổng số người nói57.000 người nói lưu loát L1-L2 ở Scotland (2011)[1]
87.000 người tại Scotland cho hay là có biết tiếng Gael ở mức nào đó (2011).[1]
Dân tộcNgười Scotland
Phân loạiẤn-Âu
Ngôn ngữ tiền thân
Hệ chữ viếtLatinh (biến thể tiếng Gael Scotland)
Địa vị chính thức
Ngôn ngữ thiểu số được công nhận trong
Mã ngôn ngữ
ISO 639-1gd
ISO 639-2gla
ISO 639-3gla
Glottologscot1245[2]
Linguasphere50-AAA
ScotlandGaelic2001.gif
Phân bố của người nói tiếng Gael Scotland năm 2001

Tiếng Gael Scotland (Gàidhlig [ˈkaːlɪkʲ] ()) hay tiếng Gael Scot, có khi được gọi là ngắn gọn là tiếng Gael, là một ngôn ngữ Celt, bản địa của người Gael ở Scotland. Là một ngôn ngữ trong nhánh Goidel, tiếng Gael Scotland (cùng tiếng Ireland hiện đạitiếng Manx) phát triển từ tiếng Ireland trung đại. Hầu hết Scotland ngày nay từng là vùng nói tiếng Gael, bằng chứng nằm ở địa danh tiếng Gael khắp nơi.

Theo thống kê 2011 của Scotland, 57.375 người (1,1% dân số Scotland trên ba tuổi) cho hay là biết nói tiếng Gael (giảm 1.275 người so với năm 2001). Tỷ lệ người nói tiếng Gael cao nhất ở Ngoại Hebrides. Tuy vậy, vẫn có nổ nổ lực phục hồi ngôn ngữ này, và số người nói dưới 20 không tuột xuống khi so sánh thống kê 2001 với 2011.[3] Ngoài Scotland, tiếng Gael Canada là một phương ngữ tiếng Gael Scotland nói ở Nova Scotiađảo Prince Edward.[4]

Tiếng Gael Scotland không phải ngôn ngữ tiếng thức của Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland hay Liên minh châu Âu. Tuy vậy, nó được nêu tên trong hiến chương châu Âu về ngôn ngữ thiểu số hay khu vực, được chính phủ Anh Quốc duyệt qua, và đạo luật tiếng Gael (Scotland) 2005 lập nên một cơ quan nhằm phát triển và phổ biến ngôn ngữ này là Bòrd na Gàidhlig.

Một số từ vựng chung giữa ba ngôn ngữ Goidel[sửa | sửa mã nguồn]

Tiếng Gael Scotland Tiếng Ireland Tiếng Manx Nghĩa
sinn [ʃiɲ] sinn [ʃiɲ] shin [ʃin] chúng tôi, chúng ta
aon [ɯːn] aon [eːn] nane [neːn] một
mòr [moːɾ] mór [mˠoːɾ] mooar [muːɾ] to, lớn
iasg [iəs̪k] iasc [iəsk] eeast [jiːs(t)]
[kʰuː]
(madadh [mat̪əɣ])
madra [mˠadɾə]
gadhar [gˠəiɾ]
( [kʰu:] chó săn)
moddey [mɔːdə]
(coo [kʰuː] chó săn)
chó
grian [kɾʲiən] grian [gˠɾʲiən] grian [gridn] mặt trời
craobh [kʰɾɯːv]
(crann [kʰɾaun̪ˠ] mast)
crann [kʰɾa(u)n̪ˠ]
(craobh [kʰɾeːv] branch)
billey [biʎə] cây
cadal [kʰat̪əl̪ˠ] codail [kʰodəlʲ] cadley [kʲadlə] [giấc] ngủ (danh từ)
ceann [kʲaun̪ˠ], ceann [kʲaun̪ˠ] kione [kʲo:n̪ˠ] đầu

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Gillies, H. Cameron (1896) Elements of Gaelic Grammar, Vancouver: Global Language Press (reprint 2006), ISBN 1-897367-02-3 (hardcover), ISBN 1-897367-00-7 (paperback)
  • Gillies, William (1993) "Scottish Gaelic", in: Ball, Martin J. and Fife, James (eds) The Celtic Languages (Routledge Language Family Descriptions), London: Routledge. ISBN 0-415-28080-X (paperback), p. 145–227
  • Lamb, William (2001) Scottish Gaelic, Munich: Lincom Europa, ISBN 3-89586-408-0
  • MacAoidh, Garbhan (2007) Tasgaidh - A Gaelic Thesaurus, Lulu Enterprises, N. Carolina
  • McLeod, Wilson (ed.) (2006) Revitalising Gaelic in Scotland: Policy, Planning and Public Discourse, Edinburgh: Dunedin Academic Press, ISBN 1-903765-59-5
  • Robertson, Charles M. (1906–07). "Scottish Gaelic Dialects", The Celtic Review, vol 3 pp. 97–113, 223–39, 319–32.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a ă 2011 Census of Scotland Lưu trữ 4 June 2014 tại Wayback Machine., Table QS211SC. Viewed 30 May 2014.
  2. ^ Nordhoff, Sebastian; Hammarström, Harald; Forkel, Robert và đồng nghiệp biên tập (2013). “Scottish Gaelic”. Glottolog. Leipzig: Max Planck Institute for Evolutionary Anthropology. 
  3. ^ “Census shows decline in Gaelic speakers 'slowed'. BBC News. 26 tháng 9 năm 2013. Bản gốc lưu trữ ngày 25 tháng 5 năm 2017. Truy cập ngày 17 tháng 4 năm 2017.  Đã bỏ qua tham số không rõ |df= (trợ giúp)
  4. ^ “Our Community - Gaelic Affairs”. gaelic.novascotia.ca. 

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]