Amaterasu

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Nữ thần Mặt trời ra khỏi hang, mang lại ánh sáng cho toàn vũ trụ.
Thần đạo
Thần đạo
Bài này là một phần của một chuỗi bài nói về Thần đạo
Nghi lễ và niềm tin
Kami · Lễ thanh tẩy · Đa thần giáo · Animism · Lễ hội Nhật Bản · Thần thoại · Đền Shinto
Những vị thần tiêu biểu
Amaterasu · Sarutahiko · Ame-no-Uzume-no-Mikoto · Inari Okami · Izanagi-no-Mikoto · Izanami-no-Mikoto · Susanoo-no-Mikoto · Tsukuyomi-no-Mikoto
Tác phẩm quan trọng
Kojiki · Nihon Shoki · Fudoki · Rikkokushi · Shoku Nihongi · Jinnō Shōtōki · Kujiki
Xem thêm
Nhật Bản · Tôn giáo tại Nhật Bản · Các thuật ngữ về Thần đạo · Các thần linh trong Thần đạo · Danh sách các đền thờ Thần đạo · Linh vật · Phật giáo Nhật Bản · Sinh vật thần thoại

Chủ đề Thần đạo
 v • d • e 

Amaterasu (天照 Thiên Chiếu?), Amaterasu-ōmikami (天照大神 "Thiên Chiếu Đại Thần/ 天照大御神 "Thiên Chiếu Đại Ngự Thần?) hay Ōhiru-menomuchi-no-kami (大日孁貴神?) là vị thần mặt trời trong thần thoại Nhật Bản, và có lẽ là vị thần ( kami?) Shinto quan trọng nhất. Bà được sinh ra từ mắt trái của Izanagi khi ông đang tẩy uế trong một dòng sông và tiếp tục trở thành chủ nhân của Cao Thiên Nguyên (Takamagahara).

Bà cũng được cho là thủy tổ trực tiếp của Hoàng gia Nhật BảnThiên hoàng, những người tự coi mình là hậu duệ của thần linh.

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Câu chuyện về Amaterasu[sửa | sửa mã nguồn]

Amaterasu được miêu tả trong Kojiki (Cổ Sự Ký) là thần mặt trời, sinh ra từ Izanagi, cùng với em trai bà, thần gió bão Susano'o, và thần Mặt Trăng Tsukuyomi. Trong Kojiki, Amaterasu được miêu tả là vị thần tỏa ra ánh sáng và thường được nói đến như thần mặt trời vì hơi ấm và lòng nhân ái đối với những người thờ phụng bà. Một số huyền thoại khác nói rằng Amaterasu sinh ra từ nước.

Phần lớn các thần thoại về bà xoay quanh việc bà tự giam mình trong hang vì hành động của người em trai. Trong một thời gian dài, cả 3 vị thần được tôn thờ đều hòa hợp và cả thế giới đều êm ấm. Một ngày, Susano'o, trong cơn say, giẫm phải đồng lúa của Amaterasu, lấp đầy tất cả các kênh mương của bà, ném thứ ô uế vào cung điện và đền thờ của bà. Omikami yêu cầu em trai mình dừng lại nhưng ông ta mặc kệ, thậm chí còn ném xác một con ngựa lang trắng đã lột da vào người hầu gái của bà lúc đó đang dệt vải. Người con gái bị chết bởi một thoi cửi buộc bung ra ngoài và đâm xuyên qua người (trong Kojiki, nó đâm vào bộ phận sinh dục [1]).

Amaterasu hết sức bất bình bèn lánh vào Thiên Nham Cung (hang trời) lấp kín cửa vào, vì vậy dương gian chìm đắm trong tăm tối không còn ngày đêm. Nàng tuyên bố hễ chư thần còn chấp nhận cho Susano-o sống chung, nàng sẽ ở lì trong Thiên Nham Cung không xuất hiện nữa. Chư vị thần linh hết sức bối rối, cùng tập hợp trên dòng Thiên Hà cạn khô, thoạt còn ít, sau đông dần, tới tám triệu vị, bàn nhau kiếm cách nào hiệu nghiệm nhất khiến Amaterasu rời khỏi Thiên Nham Cung. Vị thần mưu cơ là Taka-mi-misubi nói: "Thường thường nữ thần Amaterasu ló dạng mỗi khi nghe tiếng gà gáy, vậy chúng ta nên buộc chạc, rồi cho những con gà trống thật tốt giọng đậu lên đó thay phiên nhau gáy." Việc đó được thực hiện ngay, nhưng vô hiệu quả. Amaterasu vẫn bằn bặt trong cùng thẳm Hang Trời. Thần mưu cơ Taka-mi-misubi lại tìm ra kế gợi trí tò mò của nữ thần Mặt Trời. Thần sai một thần thợ rèn độc nhỡn làm một tấm gương thật sáng, đặt trước Hang Trời. Trên tấm gương thần có treo những chuỗi ngọc trắng hình cánh cung và những đồ lễ tết bằng chỉ bạch, rồi tất cả hát lễ van vái (norito.) Tuy nhiên cuộc vận động của chư thần chỉ hiệu nghiệm khi nữ thần Amano Uzume xuất hiện với một vũ khúc đặc biệt ngộ nghĩnh [2], Amaterasu nghe tiếng chư thần cười vang, động lòng hiếu kỳ mở hé cửa hang. Rồi cất tiếng hỏi lớn:

"Ta ngỡ vắng ta, tám triệu chư vị thần linh sẽ buồn bã trong đêm tối dầy đặc, làm sao chư vị lại vui cười hả hê như vậy được?"

Nữ thần Uzume lanh trí trả lời ngay:

"Làm sao chúng tôi vui ư? Xin thưa, vì bọn chúng tôi đã kiếm được một vị nữ thần mới nhan sắc còn kiều diễm hơn Người nữa."

Nghe vậy Amaterasu càng động lòng hiếu kỳ, và lòng ghen tức nữa, bèn mở rộng cửa bước ra, thoạt nhận thấy bóng mình phản ánh rỡ ràng trong gương. Một vị thần tiến tới cầm lấy tay Amaterasu, chư thần khác lập tức chăng dây ngang phía sau, chặn lối vào động.

Kể từ lúc đó ánh sáng lại chan hoà khắp dương thế, ngày đêm lại bắt đầu vận chuyển.

Torii tại đền Ama-no-Iwato Shrine ở Takachiho, tỉnh Miyazaki

Sau đó bà cử cháu trai Ninigi-no-Mikoto đến bình định Nhật Bản: cháu gọi bà bằng kỵ trở thành Thiên hoàng đầu tiên, Thiên hoàng Jimmu. Ông có ba thần khí: thanh kiếm (Kusanagi), viên ngọc (Yasakani no magatama), và gương (Yata no kagami) trở thành ba thần khí Nhật Bản (Sanshu no Jing).

Amaterasu được tôn thờ là người sáng tạo ra việc canh tác lúa gạolúa mì, trồng dâu, nuôi tằm, quay tơ, dệt vải.

Kukai nổi tiếng với việc liên kết Amaterasu với Dainichi Nyorai (Đại Nhật Như Lai), hình ảnh trung tâm của Phật giáo. Do đó, Amaterasu được cho là hiện thân thần thánh của Phật Vairocana.

Ngôi đền quan trọng nhất của bà, đền Ise (Y Thế thần cung), nằm ở Ise phía Đông đảo Honshū. Ngôi đền bị dỡ đi và xây lại mỗi 20 năm. Trong ngôi đền, bà được tượng trưng bằng một tấm gương, là một trong ba thần khí của Nhật Bản. Đền Ise được cho là ngôi nhà của Amaterasu. Tuy vậy, ngôi đền này không được mở cửa cho công chúng.

Bà được tế lễ vào ngày 17 tháng 7 với đám rước trên khắp cả nước. Hội ngày đông chí 21 tháng 12 kỷ niệm ngày bà ra khỏi hang núi.

Sự khác nhau giữa Kojiki và Nihonshoki[sửa | sửa mã nguồn]

Trong KojikiNihonshoki, vị thần này được miêu tả với vài điểm khác nhau. Câu chuyện trong Kojiki được biết đến nhiều hơn.

Đầu tiên là câu chuyện về sự ra đời của bà. Trong Kojiki, bà ra đời sau khi Izanagi không thể đưa Izanami về từ địa ngục Yomi. Tuy vậy, trong Nihonshoki, Izanagi và Izanami, vẫn còn sống, cùng nhau quyết định tạo ra một vị thần tối cao để thống trị thế giới, rồi hạ sinh Amaterasu.

Phần cử cháu trai đến Ashihara no Nakatsukuni (Nhật Bản) cũng khác nhau trong 2 thần thoại. Trong Kojiki, Amaterasu ra lệnh cho con trai bà và các vị thần khác đến bình định Nhật Bản. Mặt khác, thư tịch chính của Nihonshoki ghi lại truyền thuyết rằng chính Takamimusubi-no-Kami thực hiện việc này và cử cháu ngoại Ninigi đến Nhật Bản. Vai trò của Amaterasu rất mơ hồ trong chương này.

Trong cả 2 trường hợp, Nihonshoki ghi lại một bản giống như trong phần của Kojiki như một "aru-fumi", hay phần thay thế.

Nữ thần và Hoàng gia[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 1946, Thiên hoàng Hirohito trong Ningen-sengen (Nhân gian tuyên ngôn) bị ép phải từ bỏ quan niệm về akitsumikami (現御神 Hiện Ngự Thần?), tính chất thần thánh trong hình hài con người, và tuyên bố quan hệ của ông với nhân dân không dựa trên một tư tưởng thần thoại học như thế mà dựa trên sự tin cậy phát triển như một gia đình mang tính lịch sử.

Nhiều tác giả khác, ví dụ như John W. DowerHerbert Bix, cân nhắc điều đó bằng việc chọn từ akitsumikami (現御神 Hiện Ngự Thần?) thay vì dùng chữ arahitogami (Hiện Nhân Thần), Hirohito không thực sự chối bỏ nguồn gốc thần thánh của mình từ Nữ thần Amaterasu Omikami.

Amaterasu trong văn hóa đại chúng[sửa | sửa mã nguồn]

  • Amaterasu là nhân vật trong bộ phim năm 2003 Onmyoji II, diễn xuất Kyōko Fukada.
  • Trong game Ōkami, nhân vật chính Amaterasu hóa thân trong hình dạng chó sói, và ban đầu được nói đến như là "nguồn gốc của điều thiện và mẹ của tất cả chúng ta."
  • Trong Dream Saga Amaterasu bị con rồng tự nhiên Susa no O nuốt trửng để quét sạch loài người và để một thế giới mới ra đời.

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Readable Japanese Mythology: Selections from Nihon shoki and Kojiki Robert Borgen; Marian Ury. The Journal of the Association of Teachers of Japanese, Vol. 24, No. 1. (Apr., 1990), trang 70
  2. ^ Theo P. Grimal (sđd) thì đây là một màn vũ dâm loạn, nữ thần Uzume dậm chân, nện gót thình thịch, uốn éo, kéo núm nhũ hoa, rồi nhún nhảy thoát xiêm y, khiến chư thần cất tiếng cười vang.
Amaterasu cave crop.jpg

Thần thoạivăn hóa dân gian Nhật Bản

Truyện thần thoại dân gian:
Kojiki | Nihon Shoki | Kujiki |Otogizōshi | Yotsuya Kaidan
Urashima Tarō | Kintarō | Momotarō | Tamamo-no-Mae
Thần thánh:
Izanami | Izanagi | Amaterasu
Susanoo | Ame-no-Uzume | Inari
List of divinities | Kami | Thất Phúc Thần (Nhật Bản)
Sinh vật thần thoại:
Oni | Kappa | Tengu | Tanuki | Hồ li tinh | Yōkai | Rồng
Địa điểm linh thiêng và thần thoại:
Núi Hiei | Núi Phú Sĩ | Izumo | Ryūgū-jō | Takamagahara | Yomi

Tôn giáo | Thánh vật | Sinh vật và linh hồn