Cá mập tấn công

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Cá mập tấn công
Phân loại và tư liệu bên ngoài

Họa phẩm về cảnh cá mập tấn công
ICD-9 E906.3 E906.3

Cá mập tấn công (tên gọi thông dụng tiếng Anh: Shark attack) chỉ về những vụ việc cá mập tấn công người. Những vụ tấn công của cá mập lên con người dấy lên nhiều lo ngại, mặc dù số vụ việc tấn công trên toàn cầu là không nhiều so với các loài động vật khác và rất ít các loài cá mập mới thực sự tấn công con người, sự sợ hãi một phần bắt nguồn từ truyền thông.

Tổng quan[sửa | sửa mã nguồn]

Mỗi năm khoảng 100 vụ cá mập tấn công được báo cáo trên toàn thế giới. Có 17 nạn nhân tử vong bởi các cuộc tấn công cá mập trong năm 2011, trong số 118 vụ tấn công được ghi nhận[1]. Úc là nơi có nhiều vụ cá mập tấn công người nhất trên toàn thế giới trong suốt 3 thập niên qua. Kể từ năm 1982 đến năm 2011, Úc chứng kiến 32 trường hợp thiệt mạng vì cá mập[2], riêng trong vòng hai năm có thống kê cho thấy đã có sáu người chết trong hàm cá mập điều này dẫn đến là vùng bờ tây nước Úc là một trong những khu vực nguy hiểm nhất thế giới về tình trạng cá mập tấn công[3]. Các nước kế đến là Nam Phi với 28 trường hợp và Mỹ với 25 trường hợp[2].

Nhiều người lo sợ các cuộc tấn công cá mập sau khi các cuộc tấn công nối tiếp thường xuyên, chẳng hạn như Các vụ cá mập tấn công ở Jersey Shore năm 1916. Tuy nhiên thì mỗi năm chỉ có 1 người bị giết mỗi năm ở Mỹ và ít hơn 6 người bị giết trên thế giới. Từ năm 2006 đến 2010 chỉ có 3 trường hợp tử vong do cá mập tấn công tại Mỹ[4]. Trong số hơn 480 loài cá mập, chỉ có ba loài phải chịu trách nhiệm về những vụ tấn công này là cá mập trắng lớn, cá mập hổcá mập bò[5][6]. Cá mập trắng, tuy là loài cá hiếu chiến, nhưng chúng rất ít khi tấn công con người. Ngoài trừ khi chúng lầm tưởng con người là một món ăn thường nhật (hải cẩu, rùa biển...) hoặc lúc chúng quá đói. Trong các loài trên thì cá mập bò có cú táp mạnh nhất loài dù không phải là loài cá mập to nhất, hàm và cơ hàm của cá mập bò có thể tạo ra một lực hơn 590 kg[7]. Loài cá mập hổ nổi tiếng nguy hiểm vì hay tấn công những người đi bơi, thợ lặn và những người lướt vánHawaii; và chúng thường được gọi là "tai họa của những người lướt ván tại Hawaii"[8] và "thùng rác của biển cả". Loài cá mập hổ là loài xếp thứ hai sau loài cá nhám bò về số vụ tấn công con người [9] và được coi, cùng với cá nhám trắng lớn, cá nhám bò, và cá nhám đầu vây trắng đại dương là những loài cá nhám nguy hiểm nhất đối với con người.[10]

Sự lo lắng và sợ hãi bắt nguồn một phần từ các tiểu thuyết kinh dị và bộ phim kinh dị Hàm cá mập cũng như những bộ phim biển xanh sâu thẳmcá mập lên bờ. Bộ phim Jaws (tạm dịch: Hàm cá mập) của đạo diễn Steven Spielberg đã làm cho người ta có phần hiểu sai về loài động vật này. Theo những khảo sát thì số người chết vì bị ong chích, rắn cắn và ngay cả sét đánh cũng còn nhiều hơn cả số người bị cá mập trắng giết hại (tính theo trung bình 1 năm). Các vụ cá mập tấn công rất nguy hiểm nhưng hiếm khi gây chết người. Trung bình hàng năm có khoảng 65 vụ cá mập tấn công người trên thế giới nhưng chỉ có khoảng 2 đến 3 vụ gây chết người[11]. Tỷ lệ số người Australia bị cá mập cắn hai lần trong đời là khoảng 1/10 tỷ[12]

Cá mập có thể phát hiện khi nào con người quay mặt về phía chúng vì vậy chúng thích cách tấn công từ điểm mù của con mồi. Cá mập hoàn toàn nhận diện được hướng xoay của cơ thể người, từ đó áp dụng cách tấn công thích hợp. Để tập kích hiệu quả, loài sinh vật này cần phải cảm nhận chính xác hình dáng cơ thể, kích thước và chuyển động của con mồi tiềm năng, đặc biệt là cá mập có thể xác định được hướng xoay của cơ thể người, ngoài ra cá mập dường như có khả năng vận dụng trí não chứ không đơn thuần là một cỗ máy giết chóc tàn nhẫn[13]. Những tổng hợp về những vụ cá mập tấn công người trên toàn thế giới lại cho thấy cá mập thích tấn công đàn ông hơn phụ nữ và các nạn nhân nam giới rơi vào hàm cá mập cao gấp 9 lần so với nữ giới, có 84% số nạn nhân của cá mập là đàn ông và có đến 89% trường hợp thiệt mạng là phái nam, có thể do đàn ông hay xuống nước hơn phụ nữ nên dễ lọt vào tầm ngắm hơn[2].

Để đối phó, Chính phủ Úc quyết định bật đèn xanh cho chính sách gây tranh cãi là bắt và giết bất cứ cá mập nào lọt vào vùng bờ biển phía tây nước này. Chính quyền Canberra đã quyết định miễn trừ đạo luật bảo vệ môi trường để thông qua kế hoạch tiêu diệt cá mập ở bang Tây Úc, nhằm giảm nguy cơ cá mập tấn công người. Theo kế hoạch của bang Tây Úc, các móc câu gắn mồi thu hút cá mập lớn sẽ được thiết lập cách bờ 1 km tại các vùng biển đông đúc khách du lịch, bất cứ cá mập nào dài hơn 3 m đều sẽ mắc vào mồi câu, bao gồm cá mập trắng, cá mập đầu bò và cá mập hổ. chương trình gắn chip định vị và theo dõi cá mập đã được triển khai nhằm hạn chế tối thiểu những vụ tấn công gây chết người[3].

Một số vụ việc[sửa | sửa mã nguồn]

Confirmed Unprovoked Shark Attacks, 1580–2013
Vùng Tổng
Vụ việc
Đầu
Vụ việc
Cuối cùng
Fatality
Bermuda 3 0
Úc 510 144 2012
Úc
(Alternative source)
689 201 2012
Châu Phi 326 89 2012
Israel 5 2 2013
Châu Á 126 51 2000
Đảo Thái Bình Dương
/Đại dương
125 50 2011
Nam Mỹ 112 25 2013
Hawaii 117[14] 9 2013
Antilles and Bahamas 67 16 1972
Châu Âu 36 17 1989
Trung Mỹ 62 27 2011
New Zealand 49 9 2013
Mỹ
(ngoại trừ Hawaii)
1022 36 2012
Không xác định/
Ngoài khơi
20 7 1995
Tổng: 2,569 484 2013
Nguồn: International Shark Attack File and Australian Shark Attack File
Last Updated: 1 March 2013
  • Vụ một thiếu nữ bị cá mập cắn đứt nửa người, sau khi bị một con cá mập tấn công lúc đang bơi ở gần một hòn đảo của Pháp tại Ấn Độ Dương. Thiếu nữ trên chỉ còn cách bờ biển Reunion, một hòn đảo nằm giữa Mauritius và Madagascar, 5 mét. Bạn của cô đã tức tốc bơi vào bờ và gọi người đến giúp đỡ nhưng không kịp. Đây là vụ cá mập tấn công chết người thứ hai trong năm nay ở hòn đảo Reunion, đưa tổng số người thiệt mạng liên quan đến cá mập tính từ năm 2011 lên 5 người[15].
  • Tại Úc có vụ Cá mập ăn thịt người lướt sóng, một người đàn ông 21 tuổi bị cá mập giết chết, bị con cá mập cắn xé dã man, đứt nửa thân người khi đang lướt ván tại khu du lịch Kyle Burden trong vịnh Bunker ở miền tây Úc, con cá mập gây ra vụ giết người trên thuộc loại cá mập trắng lớn, dài đến 4,5m[16], nó đã giết chết một người đàn ông khi đang lướt sóng tại vùng biển thuộc bang Tây Úc. Đây là vụ tấn công thứ năm trong chưa đầy một năm. Tuy nhiên, chỉ có 46 người chết vì cá mập trong suốt 500 năm qua[17].
  • Tại Biển Surf, cách thành phố Los Angeles gần 250 km về phía tây bắc, cũng từng xảy ra một vụ tấn công cá mập hồi tháng 10 năm 2010 cướp đi sinh mạng của nam sinh viên 19 tuổi của Trường Đại học Santa Barbara (California)[11].
  • Vụ Cá mập cắn đứt tay chân một người lướt sóng, Phớt lờ cảnh báo không được xuống nước lúc hoàng hôn, một tay lướt sóng lão luyện người Pháp bị cá mập cắn đứt tay, chân tại Ấn Độ Dương, những vết thương rùng rợn, xảy ra vào thời điểm được khuyến cáo là nguy hiểm nhất trong ngày ở vùng biển cá mập hoành hành[18].
  • Vụ Cá mập tấn công chết người ở California xảy ra tại khu vực biển thuộc một căn cứ Không lực ở California, cướp đi sinh mạng của một người đàn ông lướt ván, Con cá mập đã đẩy nạn nhân ra khỏi ván trượt và cắn vào phần bụng trên của anh[11].Nạn nhân 25 tuổi bị mất máu nhiều và bị sốc khi được các vận động viên lướt sóng khác đưa đến bệnh viện với vết cắt dài tới 35 cm trên người[19].
  • Vụ một con cá mập trắng lớn đã tấn công giết chết một người thợ lặn bắt hải sản Úc, nạn nhân trong lúc lặn bắt tôm cách bờ biển Busselton khoảng 1,6 km trên vịnh Geographe ở Tây Úc, cách thành phố Perth khoảng 200 km về phía nam, thì bị tấn công bởi một con cá mập trắng, thi thể bị cắn xé tả tơi của nạn nhân sau đó đã được tìm thấy. Đây là trường hợp thiệt mạng thứ tư do cá mập tấn công tại bờ biển miền tây nước Úc, đây cũng là nạn nhân mới nhất tại Úc sau khi một người lướt ván bị cắn nát chân bởi cá mập được cho là thuộc loài cá mập bò[20].
  • Một thợ lặn chuyên nghiệp Australia vừa trải qua ca phẫu thuật kéo dài hơn 10 giờ, sau khi bị cá mập cắn lần thứ hai trong một thập kỷ, một người thợ lặn đang lặn biển tìm bào ngư ở cách thành phố Esperance, Tây Australia 160 km về phía đông, thì bị một con vật có thể là cá mập trắng tấn công. Những người thợ lặn đã kéo được ông lên thuyền và đưa tới bờ để ngăn chảy máu và báo động[12].
  • Vụ người thợ lặn tham dự một cuộc thi bắt cá bằng xiên ngoài khơi phía nam Australia. Trong khi đang lặn mà không cần bình dưỡng khí, thì bị một con cá mập trắng ngoạm trúng phần lưng. sau khi cố gắng đánh trả để thoát khỏi con cá mập hung dữ. Vết cắn của con cá mập khủng khiếp đến mức khiến những chiếc xương lộ ra ở tay phải, trong khi lồng ngực, phổi và dạ dày cũng có thể nhìn thấy được. Nạn nhân phải trải qua 4 tiếng phẫu thuật, nhận 462 vết khâu khắp cơ thể[21].
  • Vụ Thiếu nữ bị cá mập tấn công xảy ra tại một bãi biển ở Pernambuco, Brazil. Cô gái 18 tuổi bị mất máu quá nhiều và đã tử vong tại bệnh viện[22].
  • Vụ Một người đàn ông ở bang Florida đã thoát chết thần kỳ khi bị cá mập tấn công, trong khi đi nghỉ cùng gia đình trên đảo Abaco ở Bahamas, anh đã đi đánh cá để kiếm thức ăn cho bữa trưa. Trong lúc đang đứng bắt cá dưới nước thì bất ngờ bị cá mập tấn công[23].
  • Vụ Cá mập trắng vồ cặp vợ chồng trong lồng sắt, con cá mập trắng lớn vừa thò mồm tấn công cặp vợ chồng trong lồng bảo vệ, khi họ đang chuẩn bị lặn xuống biển ngắm cá mập ở Nam Phi. May mắn là không ai thiệt mạng. Khi chiếc lồng đang được gắn vào mạn thuyền, một con cá mập trắng lớn bất thình lình bơi tới, thò mồm vào trong lồng để tấn công cặp vợ chồng trẻ, gây kinh hoàng cho những người trong lồng và trên thuyền[24]
  • Tại Quy Nhơn, Việt Nam, Cá mập thâm (Carcharhinus limbatus) là đối tượng đã tấn công nạn nhân Mang Đức Hạnh (ngày 9/1/2010); cá mập mắt to (Carcharhinus amboinensis) đã tấn công nạn nhân Nguyễn Quang Huynh (ngày 18/7/2009) và loài cá mập sọc trắng (Carcharhinus amblyrhynchoides) có khả năng là thủ phạm gây ra 8 vụ tấn công người tắm biển khác[25][26][27][28][29].
  • Tháng 12 năm 2013, vụ Cá mập giết người ở Hawaii, một người đang câu cá trên thuyền kayak ở đảo Maui đã thiệt mạng trước hàm cá mập. Nạn nhân đang ngồi trên cạnh thuyền câu cá thì bị cá mập táp gọn một cẳng chân. Đây là lần thứ 13 cá mập tấn công tại Hawaii và lần thứ 8 xảy ra ở Maui[30].

Trong văn hóa[sửa | sửa mã nguồn]

Cá mập tấn công người được phản ánh trong các phim kinh dị của phương Tây và là hiện thân của cỗ máy giết chóc tàn bạo. Một số bộ phim có thể kể đến như:

  • Jaws (1975) – Hàm cá mập. về một con cá mập sát thủ khổng lồ làm kinh hoàng những du khách trên một đảo nhỏ, và đánh dấu sự xuất hiện của một trong những đạo diễn lớn nhất mọi thời đại. Điều biến cuốn phim này trở thành một trong những phim cá mập hay nhất là câu chuyện nguyên gốc, đáng sợ và hồi hộp, kỹ xảo rất ấn tượng và dàn diễn viên
  • 12 Days of Terror (2004) – 12 ngày kinh hoàng: là một cuốn phim tài liệu từ năm 2004, dựa vào loạt sách cá mập tấn công ở bờ biển New Jersey mùa hè 1916. Cuốn phim dựa vào những sự kiện có thật, khi người ta trải qua 12 ngày kinh hoàng vì một con cá mập trên sông và giết bốn người.
  • Deep Blue Sea (1999) – Biển xanh sâu thẳm: là một trong những cuốn phim đắt đỏ nhất và là một trong những cuốn phim về cá mập hay nhất với hiệu ứng đặc biệt. Câu chuyện xung quanh một nhóm các nhà khoa học tin rằng cơ não lấy từ cá mập mako có thể được sử dụng để chữa bệnh Alzheimer. Nhưng những con cá mập chống lại và thoát ra được ngoài đại dương.
  • Jaws 2 (1978) – Hàm cá mập 2: là một trong những cuốn phim tiếp theo về cá mập. Nhân vật chính của phim, cảnh sát trưởng Martin Prody trở lại trong phim để điều tra kỹ hơn về vùng nước Amity. Cuốn phim không vượt qua được chất lượng của cuốn đầu, nhưng cũng được đánh giá cao. Phim do Jeannot Szwarc đạo diễn.
  • Blue Water, White Death (1971) – Nước xanh, Chết trắng: là cuốn phim tài liệu hay về Peter Gimbel và một nhóm các nhà nhiếp ảnh, những người ra biển để tìm và quay phim về cá mập trắng. Chuyến đi kéo dài 9 tháng, và họ đã quay được những quái thú này ở nơi sinh sống tự nhiên của chúng.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Sharkbait. “All Reported shark attack related incidents in the shark attack file”. Sharkattackfile.info. Truy cập ngày 17 tháng 8 năm 2012. 
  2. ^ a ă â http://www.thanhnien.com.vn/pages/20140906/ca-map-thich-tan-cong-dan-ong-hon-phu-nu.aspx
  3. ^ a ă http://www.thanhnien.com.vn/pages/20140121/uc-quyet-lap-vung-giet-ca-map.aspx
  4. ^ Những loài vật nguy hiểm hơn cá mập - Báo Người đua tin
  5. ^ ISAF Statistics on Attacking Species of Shark
  6. ^ “Những loài cá ăn thịt người đáng sợ nhất trên thế giới”. Truy cập 2 tháng 6 năm 2014.  Đã bỏ qua văn bản “ Tinmoi.vn ” (trợ giúp)
  7. ^ http://www.thanhnien.com.vn/pages/20121016/ca-map-bo-tap-manh-nhat-loai.aspx
  8. ^ McCollam, Douglas (18 tháng 7 năm 2001). “The Bull Shark”. Slate.com. 
  9. ^ Lỗi chú thích: Thẻ <ref> sai; không có nội dung trong thẻ ref có tên Florida
  10. ^ Daley, Audrey (1994). Shark. Hodder & Stroughton. ISBN 0-340-61654-7. 
  11. ^ a ă â “Mỹ: Cá mập tấn công chết người ở California”. Người Lao Động. Truy cập 2 tháng 6 năm 2014. 
  12. ^ a ă “Thoát chết sau hai lần bị cá mập tấn công - VnExpress”. VnExpress - Tin nhanh Việt Nam. Truy cập 2 tháng 6 năm 2014. 
  13. ^ http://www.thanhnien.com.vn/pages/20131207/tuyet-chieu-tan-cong-cua-ca-map.aspx
  14. ^ Amanda Watts and Greg Botelho, CNN (22 tháng 8 năm 2013). “German tourist, Jana Lutteropp, dies after losing her arm in Hawaii shark attack” (bằng Tiếng Anh). CNN. Truy cập 2 tháng 6 năm 2014. 
  15. ^ “Thiếu nữ bị cá mập cắn đứt nửa người - VnExpress”. VnExpress - Tin nhanh Việt Nam. Truy cập 2 tháng 6 năm 2014. 
  16. ^ http://www.thanhnien.com.vn/pages/20110905/ca-map-can-chet-nguoi-tai-uc.aspx
  17. ^ “Úc: Cá mập”. Người Lao Động. Truy cập 2 tháng 6 năm 2014. 
  18. ^ “Cá mập cắn đứt tay chân một người lướt sóng!”. Người Lao Động. Truy cập 2 tháng 6 năm 2014. 
  19. ^ http://www.thanhnien.com.vn/pages/20121031/ca-map-lien-tuc-tan-cong-nguoi-tai-california.aspx
  20. ^ http://www.thanhnien.com.vn/pages/20120401/ca-map-trang-can-chet-nguoi-tai-uc.aspx
  21. ^ “Những vụ cá mập tấn công kinh hoàng”. Zing.vn. 15 tháng 5 năm 2012. Truy cập 2 tháng 6 năm 2014. 
  22. ^ “Thiếu nữ bị cá mập tấn công - VietNamNet”. VietNamNet. Truy cập 2 tháng 6 năm 2014. 
  23. ^ “Thoát chết thần kỳ khi bị cá mập tấn công”. Báo điện tử Dân Trí. 9 tháng 8 năm 2013. Truy cập 2 tháng 6 năm 2014. 
  24. ^ “Cá mập trắng vồ cặp vợ chồng trong lồng sắt - VnExpress”. VnExpress - Tin nhanh Việt Nam. Truy cập 2 tháng 6 năm 2014. 
  25. ^ “Công bố 3 loài cá mập tấn công người ở Quy Nhơn”. Zing.vn. 16 tháng 7 năm 2012. Truy cập 2 tháng 6 năm 2014. 
  26. ^ “Cá mập trắng xuất hiện tại bãi tắm ở Quy Nhơn - VnExpress”. VnExpress - Tin nhanh Việt Nam. Truy cập 2 tháng 6 năm 2014. 
  27. ^ “Bắt được cá mập trắng hung dữ tại biển Quy Nhơn - Bình Định”. Báo Thể thao & Văn hóa - Thông tấn xã Việt Nam. Truy cập 2 tháng 6 năm 2014. 
  28. ^ “Bắt cá mập tấn công người tắm biển Quy Nhơn”. Zing.vn. 13 tháng 4 năm 2010. Truy cập 2 tháng 6 năm 2014. 
  29. ^ “Cá mập khổng lồ bị bắt ở Quy Nhơn”. Zing.vn. 5 tháng 3 năm 2010. Truy cập 2 tháng 6 năm 2014. 
  30. ^ http://www.thanhnien.com.vn/pages/20131203/ca-map-giet-nguoi-o-hawaii.aspx