Chủ nghĩa xét lại

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ Chủ nghĩa Xét lại)
Bước tới: menu, tìm kiếm
Eduard Bernstein (1850-1932), người khởi xướng Chủ nghĩa Xét lại

Chủ nghĩa Xét lại là quan điểm lí luận chính trị "xét lại" những luận điểm của K. Marx và F. Engels về cương lĩnh, chiến lược và sách lược cách mạng... cho là nó không còn phù hợp với hoàn cảnh thực tiễn trên thế giới và trong các điều kiện hiện có trong nước. Những quan điểm xét lại tùy theo trường phái từ xét lại một phần đến xét lại toàn phần học thuyết của Marx và Engels, do đo có chủ nghĩa xét lại và chủ nghĩa xét lại hiện đại.

Chủ nghĩa Xét lại do E. Bernstein khởi xướng[sửa | sửa mã nguồn]

Bernstein[1] phê phán lí luận của Marx như sau:

  • Bernstein cho rằng lối cấu trúc tư biện của G. W. F. Hegel theo quan điểm của Marx là nguyên nhân của những sai lầm về dự đoán và về chiến lược. Bernstein cho rằng Marx và Engels đã kết hợp Chủ nghĩa Xã hội với cách mạng là sai lầm, vì đó là hai vấn đề hoàn toàn khác nhau về nguồn gốc và bản chất. Bernstein bác bỏ thuyết của Marx về giá trị lao động, kinh tế chỉ huy và đấu tranh giai cấp.
  • Bernstein cho rằng sự phát triển kinh tế của xã hội tư bản làm cho quỹ tiền lương trả cho lao động tăng, làm xuất hiện tầng lớp trung lưu mới. Tư bản càng tích tụ thì số người giàu càng tăng lên.
  • Bernstein cho rằng các cuộc khủng hoảng kinh tế của Chủ nghĩa Tư bản không trầm trọng lên mà có thể khắc phục được. Ông phủ nhận những lời tiên đoán của Marx về sự sụp đổ đến nơi của chủ nghĩa tư bản.
  • Bernstein cho rằng làm cách mạng lật đổ chủ nghĩa tư bản để đạt được một xã hội xã hội chủ nghĩa là không cần thiết và đề nghị một chiến lược cải cách, dựa vào quyền phổ thông đầu phiếu chuyển dần sang Chủ nghĩa Xã hội.

Phong trào xét lại này dẫn tới sự chia rẽ của Quốc tế II. Tại các nước Tây và Bắc Âu, nhánh "Xét lại" của chủ nghĩa Marx đưa tới việc thành lập các đảng Dân chủ Xã hội. Các đảng này về cơ bản vẫn ủng hộ chủ nghĩa xã hội, song chủ trương xây dựng xã hội mới bằng con đường đấu tranh chính trị hòa bình thay vì dùng biện pháp Cách mạng. Nhiều đảng trong số này đã hoặc đang nắm quyền tại nhiều nước như Pháp, Đức, Thụy Điển, Phần Lan... Tuy nhiên từ nhóm này về sau lại có sự xét lại, và các trường phái khác nhau, không có sự thống nhất.

Những lãnh tụ cộng sản chủ trương xét lại[sửa | sửa mã nguồn]

  • Leon Trotsky: Người phản đối chế độ độc tài Stalin. Thực chất của Trotsky chỉ là xét lại Stalin, chứ không phải là xét lại chủ nghĩa Marx-Lenin
  • Josip Broz Tito: Người đưa Nam Tư thoát ra ngoài ảnh hưởng của Quốc tế Cộng sản do Liên Xô lãnh đạo, để áp dụng một chính sách ngoại giao trung lập và một nền nội trị tương đối cởi mở hơn các nước khác trong khối Xô Viết. Chủ trương của Nam Tư là bắt tay cả hai phía, và ủng hộ phong trào không liên kết của Jawaharlal NehruGamal Abdel Nasser.
  • Nikita Sergeyevich Khrushchyov: người chủ trương đường lối "Các nước không cùng lập trường chính trị có thể sống chung", được cho là đặt nhẹ đấu tranh giai cấp và đấu tranh giải phóng các dân tộc, đối lập với tư tưởng Mao Trạch Đông. Khrushchyov không còn tin ở thuyết dùng bạo lực lập chuyên chính vô sản trên toàn thế giới của Mác và Lê-nin nữa. Tuy nhiên ông này vẫn ủng hộ cho Cuba và sau ủng hộ cho cách mạng dân tộc ở Việt Nam.
  • Mikhail Gorbachov: Ông là cha đẻ của Glasnost và Perestroika (Công khai và Cải tổ), chủ trương và thực hiện cải cách về kinh tế và hành chánh nhằm dân chủ hóa dần dần cơ cấu và guồng máy chính quyền Xô Viết, chấp nhận đa nguyên.

Chủ nghĩa xét lại tại Việt Nam[sửa | sửa mã nguồn]

Trong thập niên 1960 tại Việt Nam những người có khuynh hướng thân Liên Xô, chấp nhận chính sách xét lại của Khrushchev (chủ trương sống hòa bình với khối Tư bản chủ nghĩa), không muốn phát động chiến tranh vũ trang giải phóng miền Nam ngay, mà cho rằng phải xây dựng nền tảng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc trước khi nghĩ đến đấu tranh vũ trang ở miền Nam. Họ cho rằng nếu phát động đấu tranh vũ trang sẽ khiến Hoa Kỳ nhảy vào trực tiếp tham chiến, khi đó chẳng những sẽ thất bại mà còn làm mất lòng Liên Xô. Nhóm này bị cáo buộc là theo Chủ nghĩa Xét lại và bị xử lý vào năm 1967:

  • Những nhân vật bị bắt: gồm những nhân vật lão thành trong đảng, nhiều vị tướng cùng một số những nhà nghiên cứu và nhà báo như: Viện trưởng Viện Triết học Mác-Lênin Hoàng Minh Chính[2]; Vụ trưởng Lễ tân Bộ Ngoaị giao Vũ Đình Huỳnh[3]; nhà báo Vũ Thư Hiên; Cục trưởng Cục 2 (Cục Tình báo quân đội) đại tá Lê Trọng Nghĩa[4]; Chánh Văn phòng Bộ Quốc phòng Đại tá Lê Minh Nghĩa; Cục trưởng Cục Tác chiến Bộ Tổng tham mưu đại tá Đỗ Đức Kiên[5]; Tổng Biên tập báo Quân đội Nhân dân Hoàng Thế Dũng; phó Giám đốc nhà xuất bản Sự thật, nguyên Tỉnh ủy viên tỉnh Ủy Quảng Bình Nguyễn Kiến Giang; Giám đốc nhà xuất bản Sự thật Minh Tranh[6]; Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội kiêm Phó chủ tịch Ủy ban Hành chính thành phố Hà Nội Trần Minh Việt; phó tổng biên tập tờ Báo Hà Nội Mới Phạm Viết[7]; phó tổng biên tập tạp chí Học Tập Phạm Kỳ Vân[8]; Tổng thư kí toà báo Quân Đội Nhân Dân Trần Thư[9]
  • Những nhân vật không bị bắt nhưng bị khai trừ đảng: Ngoại trưởng Ung Văn Khiêm; Thứ trưởng bộ văn hóa Lê Liêm [10]; Thiếu tướng Đặng Kim Giang; Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Nguyễn Văn Vịnh; Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học nhà nước Bùi Công Trừng
  • Những nhân vật xin "tỵ nạn tại Liên Xô: Có khoảng 40 người lúc đó đang đi học hay đi công tác ở Liên Xô đã xin ở lại như Phó chủ tịch Ủy ban Hành chính Hà Nội Nguyễn Minh Cần; Chính Ủy sư đoàn 308, Phó chính ủy Quân khu khu III đại tá Lê Vinh Quốc; nguyên Tổng biên tập Báo Quân đội Nhân dân Thượng tá Ðỗ Văn Doãn v.v.

Chủ nghĩa xét lại sau khi Liên Xô Sụp đổ[sửa | sửa mã nguồn]

Sau khi chủ nghĩa xã hội sụp đổ ở Liên Xô và các nước Đông Âu, một số trường phái chủ nghĩa xét lại tại các nước này đi tới hoàn toàn phủ định chủ nghĩa Marx-Lenin, coi đó là học thuyết đã lỗi thời, đồng thời phủ nhận chủ nghĩa xã hội, coi như không còn thích hợp [cần dẫn nguồn].

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Eduard Bernstein (1850-1932), một sử gia, lý thuyết gia về chính trị và là người cổ võ cho chủ nghĩa xã hội dân chủ ở Ðức.
  2. ^ Người được coi là đứng đầu nhóm Xét lại Chống Đảng
  3. ^ Cựu bí thư của Hồ Chí Minh, cựu tù Sơn La, từng là thành viên Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội, cha Vũ Thư Hiên, bị giam 6 năm trong Vụ án Xét lại Chống Đảng
  4. ^ Được mời đi họp, rồi đưa thẳng tới trại giam
  5. ^ Đại tá Đỗ Đức Kiên, tên thật là Phạm Khương, sinh ngày 10 tháng 1 năm 1924, nguyên quán Thái Bình. Năm 1944, ông tham gia hoạt động Việt Minh từng giữ chức: Chủ nhiệm Chính trị kiêm Phó Bí thư Trường Sĩ quan Lục quân; Chánh Văn phòng Bộ Quốc phòng; Cục trưởng Cục Tác chiến Bộ Tổng Tham mưu; Phó Tư lệnh kiêm Tham mưu trưởng Bộ Tư lệnh Phòng không Không quân
  6. ^ Bị kết tội cho dịch bừa bãi nhiều sách của Liên Xô, được đưa đi cải tạo ở Nam Hà
  7. ^ Ông chết trong thời gian bị bắt giam
  8. ^ Hoạt động cách mạng từ khi còn là học sinh, sau đó sang Tàu cho Hồ Chí Minh huấn luyện cách mệnh, 21 tuổi đã là xứ ủy viên Ðảng cộng sản Ðông Dương.
  9. ^ Trần Thư vào Đảng Cộng sản Việt Nam vào khoảng đầu thập niên 1940, chiến đấu tại Hà Nội trong giai đoạn đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp. Sau năm 1954, phục vụ cho tờ Quân Đội Nhân Dân trở thành thư ký toà soạn của tờ báo này. Trong Vụ án Xét lại Chống Đảng bị bắt ngay tại tòa soạn báo Quân Đội Nhân Dân, giam 6 năm ở Yên Bái và Sơn Tây; quản chế 3 năm lao động cải tạo tại Hưng Yên
  10. ^ Từng được bổ nhiệm làm Cục trưởng Cục Dân quân kiêm chức Cục trưởng Cục Chính trị bằng sắc lệnh 116/SL ngày 18 tháng 10 năm 1949 của Chủ tịch Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]