Chủ nghĩa xét lại

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ Chủ nghĩa Xét lại)
Bước tới: menu, tìm kiếm
Eduard Bernstein (1850-1932), người khởi xướng Chủ nghĩa Xét lại

Chủ nghĩa Xét lại là quan điểm lí luận chính trị "xét lại" những luận điểm của K. Marx và F. Engels về cương lĩnh, chiến lược và sách lược cách mạng... cho là nó không còn phù hợp với hoàn cảnh thực tiễn trên thế giới và trong các điều kiện hiện có trong nước. Những quan điểm xét lại tùy theo trường phái từ xét lại một phần đến xét lại toàn phần học thuyết của Marx và Engels, do đo có chủ nghĩa xét lại và chủ nghĩa xét lại hiện đại.

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Thế kỷ 19[sửa | sửa mã nguồn]

Vào cuối thế kỷ 19 Eduard Bernstein[1] đã viết một loạt bài báo công khai phê phán lí luận của Marx như sau:

  • Bernstein cho rằng lối cấu trúc tư biện của G. W. F. Hegel theo quan điểm của Marx là nguyên nhân của những sai lầm về dự đoán và về chiến lược. Bernstein cho rằng Marx và Engels đã kết hợp Chủ nghĩa Xã hội với cách mạng là sai lầm, vì đó là hai vấn đề hoàn toàn khác nhau về nguồn gốc và bản chất. Bernstein bác bỏ thuyết của Marx về giá trị lao động, kinh tế chỉ huy và đấu tranh giai cấp.
  • Bernstein cho rằng sự phát triển kinh tế của xã hội tư bản làm cho quỹ tiền lương trả cho lao động tăng, làm xuất hiện tầng lớp trung lưu mới. Tư bản càng tích tụ thì số người giàu càng tăng lên.
  • Bernstein cho rằng các cuộc khủng hoảng kinh tế của Chủ nghĩa Tư bản không trầm trọng lên mà có thể khắc phục được. Ông phủ nhận những lời tiên đoán của Marx về sự sụp đổ đến nơi của chủ nghĩa tư bản.
  • Bernstein cho rằng làm cách mạng lật đổ chủ nghĩa tư bản để đạt được một xã hội xã hội chủ nghĩa là không cần thiết và đề nghị một chiến lược cải cách, dựa vào quyền phổ thông đầu phiếu chuyển dần sang Chủ nghĩa Xã hội.

Thập niên 1910, rạn nứt của khối Cộng sản: Đệ nhị và Đệ tam Quốc tế[sửa | sửa mã nguồn]

Phong trào xét lại này dẫn tới sự chia rẽ của Đệ nhị Quốc tế. Tại các nước Tây và Bắc Âu, nhánh "Xét lại" của chủ nghĩa Marx đưa tới việc thành lập các đảng Dân chủ Xã hội. Các đảng này về cơ bản vẫn ủng hộ chủ nghĩa xã hội, song chủ trương xây dựng xã hội mới bằng con đường đấu tranh chính trị hòa bình thay vì dùng biện pháp Cách mạng. Nhiều đảng trong số này đã hoặc đang nắm quyền tại nhiều nước như Pháp, Đức, Thụy Điển, Phần Lan... Tuy nhiên từ nhóm này về sau lại có sự xét lại, và các trường phái khác nhau, không có sự thống nhất. Trong khi đó Lênin ở Nga lãnh đạo Đệ tam Quốc tế phát động đường lối bạo động để cướp chính quyền. Kế thừa Lênin là Stalin, lãnh tụ Liên Xô.

Thập niên 1920, 1930: thành lập Đệ tứ Quốc tế[sửa | sửa mã nguồn]

Leon Trotsky đứng ra phản đối chế độ độc tài Stalin. Thực chất của Trotsky chỉ là xét lại Stalin, chứ không phải là xét lại chủ nghĩa Marx-Lenin. Trotsky cho rằng đường lối quan liêu và khắc nghiệt của Stalin và Đệ tam Quốc tế là cản trở cho cách mạng vô sản toàn cầu. Chính quyền Liên Xô thì cho Trotsky là xét lại và khai trừ khỏi Đảng Cộng sản. Trotsky từ đó thành lập Đệ tứ Quốc tế

Thập niên 1940, 1950[sửa | sửa mã nguồn]

Nam Tư, Josip Broz Tito chủ trương thoát ra ngoài ảnh hưởng của Quốc tế Cộng sản do Liên Xô lãnh đạo, để áp dụng một chính sách ngoại giao trung lập và một nền nội trị tương đối cởi mở hơn các nước khác trong khối Xô Viết. Chủ trương của Nam Tư là bắt tay cả hai phía, và ủng hộ phong trào không liên kết của Jawaharlal NehruGamal Abdel Nasser. Tito bị Stalin kết án là "xét lại".

Władysław GomułkaBa LanImre Nagy ở Hungary cũng muốn xa vòng kiểm soát của Liên Xô. Cả hai cũng bị Liên Xô lên án là "bọn xét lại" và Hồng quân Liên Xô đưa quân vượt biên giới trấn áp ở Ba Lan và Hungary. Riêng Tito thoát khỏi sự kiềm tỏa của Moskva.

Còn ở chính Liên Xô năm 1956 Nikita Sergeyevich Khrushchyov người chủ trương đường lối "Các nước không cùng lập trường chính trị có thể sống chung", được cho là đặt nhẹ đấu tranh giai cấp và đấu tranh giải phóng các dân tộc, đối lập với tư tưởng Mao Trạch Đông. Khrushchyov không còn tin ở thuyết dùng bạo lực lập chuyên chính vô sản trên toàn thế giới của Mác và Lê-nin nữa. Tuy nhiên ông này vẫn ủng hộ cho Cuba và sau ủng hộ cho cách mạng dân tộc ở Việt Nam. Đường lối của Khrushchyov bị Mao Trạch Đông ở Bắc Kinh lên án kịch liệt là "xét lại". Hậu quả là rạn nứt trầm trọng giữa hai nước Cộng sản Liên Xô - Hoa lục để rồi hai cường quốc này không bao giờ hàn gắn được.[2]

Thập niên 1970[sửa | sửa mã nguồn]

Khi Mao Trạch Đông ở Bắc Kinh ngỏ ý muốn bang giao với Hoa Kỳ thời Richard Nixon thì Enver Hoxha, lãnh tụ Cộng sản Albania đả kích Mao là xét lại, phản bội chủ thuyết cộng sản nguyên thủy. Albania từ đó bỏ liên minh Hoa lục, cho riêng mình là chính hiệu Mác Lê.

Thập niên 1980[sửa | sửa mã nguồn]

Chủ tịch Mikhail Gorbachov của Liên Xô, người đề xướng GlasnostPerestroika (Công khai và Cải tổ) theo chủ trương và thực hiện cải cách về kinh tế và hành chánh nhằm dân chủ hóa dần dần cơ cấu và guồng máy chính quyền Xô Viết, chấp nhận đa nguyên đã bị các đảng cộng sản khác phản bác là "xét lại".

Chủ nghĩa xét lại và Việt Nam Dân chủ Cộng hòa[sửa | sửa mã nguồn]

Trong thập niên 1960 trong Đảng Lao động Việt Nam những người có khuynh hướng thân Liên Xô, chấp nhận chính sách xét lại của Khrushchev (chủ trương sống hòa bình với khối Tư bản chủ nghĩa), không muốn phát động chiến tranh vũ trang giải phóng miền Nam ngay, mà cho rằng phải xây dựng nền tảng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc trước khi nghĩ đến đấu tranh vũ trang ở miền Nam. Họ cho rằng nếu phát động đấu tranh vũ trang sẽ khiến Hoa Kỳ nhảy vào trực tiếp tham chiến, khi đó chẳng những sẽ thất bại mà còn làm mất lòng Liên Xô. Nhóm này bị nhóm thân Hoa lục do Lê Duẩn lãnh đạo theo đường lối của Mao Trạch Đông cáo buộc nhóm kia là theo Chủ nghĩa Xét lại và bị truy bắt vào năm 1967:

  • Những nhân vật bị bắt: gồm những nhân vật lão thành trong đảng, nhiều vị tướng cùng một số những nhà nghiên cứu và nhà báo như: Viện trưởng Viện Triết học Mác-Lênin Hoàng Minh Chính[3]; Vụ trưởng Lễ tân Bộ Ngoaị giao Vũ Đình Huỳnh[4]; nhà báo Vũ Thư Hiên; Cục trưởng Cục 2 (Cục Tình báo quân đội) đại tá Lê Trọng Nghĩa[5]; Chánh Văn phòng Bộ Quốc phòng Đại tá Lê Minh Nghĩa; Cục trưởng Cục Tác chiến Bộ Tổng tham mưu đại tá Đỗ Đức Kiên[6]; Tổng Biên tập báo Quân đội Nhân dân Hoàng Thế Dũng; phó Giám đốc nhà xuất bản Sự thật, nguyên Tỉnh ủy viên tỉnh Ủy Quảng Bình Nguyễn Kiến Giang; Giám đốc nhà xuất bản Sự thật Minh Tranh[7]; Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội kiêm Phó chủ tịch Ủy ban Hành chính thành phố Hà Nội Trần Minh Việt; phó tổng biên tập tờ Báo Hà Nội Mới Phạm Viết[8]; phó tổng biên tập tạp chí Học Tập Phạm Kỳ Vân[9]; Tổng thư kí toà báo Quân Đội Nhân Dân Trần Thư[10]
  • Những nhân vật không bị bắt nhưng bị khai trừ đảng: Ngoại trưởng Ung Văn Khiêm; Thứ trưởng bộ văn hóa Lê Liêm [11]; Thiếu tướng Đặng Kim Giang; Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Nguyễn Văn Vịnh; Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học nhà nước Bùi Công Trừng
  • Những nhân vật xin "tỵ nạn tại Liên Xô: Có khoảng 40 người lúc đó đang đi học hay đi công tác ở Liên Xô đã xin ở lại như Phó chủ tịch Ủy ban Hành chính Hà Nội Nguyễn Minh Cần; Chính Ủy sư đoàn 308, Phó chính ủy Quân khu khu III đại tá Lê Vinh Quốc; nguyên Tổng biên tập Báo Quân đội Nhân dân Thượng tá Ðỗ Văn Doãn v.v.

Về mặt đối ngoại, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa lên án Tito, cho đó là một âm mưu phá vỡ đoàn kết của khối Cộng sản.[12] Hà Nội cũng ngả theo Hoa lục, tẩy chay đại hội Đảng Cộng sản Liên Xô kỳ 23 vào Tháng 3 năm 1965.[13]

Chủ nghĩa xét lại sau khi Liên Xô Sụp đổ[sửa | sửa mã nguồn]

Sau khi chủ nghĩa xã hội sụp đổ ở Liên Xô và các nước Đông Âu, một số trường phái chủ nghĩa xét lại tại các nước này đi tới hoàn toàn phủ định chủ nghĩa Marx-Lenin, coi đó là học thuyết đã lỗi thời, đồng thời phủ nhận chủ nghĩa xã hội, coi như không còn thích hợp. [cần dẫn nguồn].

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Eduard Bernstein (1850-1932), một sử gia, lý thuyết gia về chính trị và là người cổ võ cho chủ nghĩa xã hội dân chủ ở Ðức.
  2. ^ "The Cold War"
  3. ^ Người được coi là đứng đầu nhóm Xét lại Chống Đảng
  4. ^ Cựu bí thư của Hồ Chí Minh, cựu tù Sơn La, từng là thành viên Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội, cha Vũ Thư Hiên, bị giam 6 năm trong Vụ án Xét lại Chống Đảng
  5. ^ Được mời đi họp, rồi đưa thẳng tới trại giam
  6. ^ Đại tá Đỗ Đức Kiên, tên thật là Phạm Khương, sinh ngày 10 tháng 1 năm 1924, nguyên quán Thái Bình. Năm 1944, ông tham gia hoạt động Việt Minh từng giữ chức: Chủ nhiệm Chính trị kiêm Phó Bí thư Trường Sĩ quan Lục quân; Chánh Văn phòng Bộ Quốc phòng; Cục trưởng Cục Tác chiến Bộ Tổng Tham mưu; Phó Tư lệnh kiêm Tham mưu trưởng Bộ Tư lệnh Phòng không Không quân
  7. ^ Bị kết tội cho dịch bừa bãi nhiều sách của Liên Xô, được đưa đi cải tạo ở Nam Hà
  8. ^ Ông chết trong thời gian bị bắt giam
  9. ^ Hoạt động cách mạng từ khi còn là học sinh, sau đó sang Tàu cho Hồ Chí Minh huấn luyện cách mệnh, 21 tuổi đã là xứ ủy viên Ðảng cộng sản Ðông Dương.
  10. ^ Trần Thư vào Đảng Cộng sản Việt Nam vào khoảng đầu thập niên 1940, chiến đấu tại Hà Nội trong giai đoạn đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp. Sau năm 1954, phục vụ cho tờ Quân Đội Nhân Dân trở thành thư ký toà soạn của tờ báo này. Trong Vụ án Xét lại Chống Đảng bị bắt ngay tại tòa soạn báo Quân Đội Nhân Dân, giam 6 năm ở Yên Bái và Sơn Tây; quản chế 3 năm lao động cải tạo tại Hưng Yên
  11. ^ Từng được bổ nhiệm làm Cục trưởng Cục Dân quân kiêm chức Cục trưởng Cục Chính trị bằng sắc lệnh 116/SL ngày 18 tháng 10 năm 1949 của Chủ tịch Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa
  12. ^ [1]
  13. ^ "What Is International Relations?"

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]