Tự do báo chí

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Tượng đài Tự do báo chí với ngòi bút bị bẻ cong ở Cádiz, Tây Ban Nha

Tự do báo chí hay tự do thông tin là một trong những quyền căn bản nhất của con người, được hầu hết các quốc gia công nhận bằng văn bản luật, thậm chí Hiến pháp. Bản Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền cũng đề cập và công nhận quyền tự do này của mỗi công dân. Tuy nhiên, việc thực hiện quyền tự do báo chí ở mỗi quốc gia có mức độ hoàn toàn khác nhau.

Biểu hiện của tự do báo chí[sửa | sửa mã nguồn]

Thể hiện qua việc tự do thông tin, tiếp nhận thông tin qua tất cả các nguồn khác nhau, bày tỏ quan điểm chính kiến mà không sợ bị giam cầm hay trù dập.

Xếp hạng về tự do báo chí[sửa | sửa mã nguồn]

Một trong những tổ chức đánh giá mức độ tự do báo chí được biết đến rộng rãi là bảng thứ tự qua khảo sát và xếp hạng hàng năm bởi tổ chức Phóng viên không biên giới (Reporters Without Borders) với mục đích cổ động quyền tự do bao chí toàn cầu. Thứ tự được xếp theo mức độ vi phạm quyền lợi mà tổ chức này đánh giá.

Danh mục tự do báo chí[1]
Năm 10 quốc gia dẫn đầu (kể cả đồng hạng) 10 quốc gia cuối sổ
2006[2] Hà Lan, Iceland, Ireland, Phần Lan, Cộng hòa Séc, Estonia, Na Uy, Slovakia, Thụy Sĩ, Bồ Đào Nha, Hungary, Latvia, Slovenia Nepal, Ethiopia, Ả Rập Saudi, Iran, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Miến Điện, Cuba, Eritrea, Turkmenistan, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên
2008[3] Iceland, Luxembourg, Na Uy, Estonia, Phần Lan, Ireland, Bỉ, Latvia, New Zealand, Thụy Điển, Thụy Sĩ Palestine, Lào, Sri Lanka, Iran, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Việt Nam, Cuba, Miến Điện, Turkmenistan, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên, Eritrea
2011[4] Phần Lan, Na Uy, Estonia, Hà Lan, Áo, Iceland, Luxembourg, Thụy Sĩ, Cabo Verde, Canada Sudan, Yemen, Việt Nam, Bahrain, Trung Quốc, Iran, Syria, Turkmenistan, Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên, Eritrea
2014[5] Phần Lan, Hà Lan, Na Uy, Lục Xâm Bảo, Andorra, Liechtenstein, Đan Mạch, Iceland, New Zealand Lào, Sudan, Iran, Việt Nam, Trung Quốc, Somalia, Syria, Turkmenistan, Bắc Triều Tiên, Eritrea

2012[sửa | sửa mã nguồn]

Theo phúc trình của tổ chức Phóng viên Không Biên giới (RSF) vào ngày 30 tháng giêng 2013:

  • Miến Điện xếp thứ 151 trong tổng số 179 quốc gia được xếp hạng theo Chỉ số Tự do Báo chí Thế giới năm 2013 do tổ chức RSF thực hiện, vượt lên 18 bậc so với năm ngoái. Theo RFS thì "Không còn phóng viên hay nhà bất đồng chính kiến thể hiện qua internet nào bị giam giữ trong các nhà tù của chính quyền độc tài quân nhân cũ nữa," và vào tháng Tám, Miến Điện đã tuyên bố chấm dứt kiểm duyệt trước khi ấn bản.
  • Nhật Bản tụt hạng đáng kể, từ đứng thứ 22 xuống thứ 53 vì kiểm duyết tin liên quan tới vụ nhà máy điện hạt nhân ở Fukushima bị sóng thần tàn phá.
  • Bắc Hàn (đứng thứ 178, áp chót), Trung Quốc (173), Việt Nam (172) và Lào (168), 4 nước này cũng bị đặt ở cuối bảng xếp hạng vì họ "từ chối không cho phép công dân của mình quyền tự do được thông tin," RSF nói[6].

Tự do báo chí ở Việt Nam[sửa | sửa mã nguồn]

Hiến pháp Việt Nam 2013 quy định "Công dân có quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí, tiếp cận thông tin".[7]

Quan điểm của chính quyền Việt Nam[sửa | sửa mã nguồn]

Năm 2006, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng ký Chỉ thị 37 để thực hiện kết luận của Bộ Chính trị về biện pháp tăng cường lãnh đạo, quản lý báo chí. Theo chỉ thị này, Chính phủ Việt Nam "kiên quyết không để tư nhân hóa báo chí dưới mọi hình thức; không để bất cứ tổ chức, cá nhân nào lợi dụng, chi phối báo chí phục vụ lợi ích riêng."[8] Thủ tướng Việt Nam còn ra chỉ thị bổ sung thêm những biện pháp để kiểm soát báo chí chặt chẽ hơn.[9] Điển hình là nhà nước không chấp nhận báo chí tư nhân.[10][11]

Tính đến năm 2010 trong số hơn 700 tờ báo cùng 67 đài phát thanhtruyền hình trong nước thì tất cả phụ thuộc vào những cơ quan nhà nước và chịu sự chỉ đạo của chính quyền.[12] Chính xác hơn là Bộ Thông tin - Truyền thông quản lý cùng dưới quyền Ban Văn hóa Tư tưởng của Đảng Cộng sản.[13]

Tháng 8 năm 2011 tại Hội nghị báo chí nhóm họp ở Quảng Bình, Cục Báo chí thuộc Bộ Thông tin và truyền thông Việt Nam tái khẳng định rằng tất cả báo chí trong nước đều là cơ quan ngôn luận của Đảng nên nhiệm vụ chính yếu là "tuyên truyền đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước đến nhân dân." Vì vậy báo chí phải cảnh giác việc "đưa tin không phù hợp với lợi ích quốc gia và nhân dân" và "nhận thức chính trị sai lệch."[14] Dù vậy báo chí cùng các phương tiện truyền thông nói chung đang được hiện đại hóa và nhà nước không thể kiểm soát được trọn vẹn.

Nhận xét của các tổ chức quốc tế[sửa | sửa mã nguồn]

Theo báo cáo của tổ chức Phóng viên không biên giới, Việt Nam không có truyền thông độc lập. Việt Nam xếp hạng 168 trong số 173 quốc gia trong bảng xếp hạng vào năm 2008 về chỉ số tự do báo chí. Báo chí, truyền hìnhradio đều nằm dưới sự điều khiển của chính quyền. Bốn cơ quan chính là Thông tấn xã Việt Nam Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam và báo Nhân Dân đều được phối hợp để thi hành tuyên truyền cho Đảng Cộng sản Việt Namchính phủ Việt Nam.[13]

Hiện khoảng 10 nhà báo và nhà bất đồng chính kiến mạng đang bị ở tù "vì những phát biểu của họ".[15]

Theo tổ chức Freedom House công bố ngày 1 tháng 5, 2012 thì Việt Nam đứng hạng thứ 182 trên 197 quốc gia thế giới, đồng hạng với Ả Rập Saudi, Bahrain, LàoSomalia. Trong khu vực Đông Á và Đông Nam Á, Việt Nam xếp đồng hạng với Lào, chỉ hơn MyanmaTrung Quốc (đồng hạng) và Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên (xếp cuối bảng).[16]

2013[sửa | sửa mã nguồn]

  • Ngày 17 tháng tư 2013 Ủy ban Bảo vệ Ký giả quốc tế CPJ kêu gọi Nghị viện Châu Âu thúc đẩy nhà cầm quyền Việt Nam lùi bước trong chính sách nghiêm ngặt chống lại truyền thông được siết chặt từ năm 2009 tới nay[17].
  • Qua công bố của Freedom House vào ngày 1.05.2013 thì Việt Nam vẫn bị liệt vào danh sách những nước không có tự do báo chí[18].
  • Theo cuộc khảo sát của Ủy ban Bảo vệ Nhà báo (tiếng Anh: Committee to Protect Journalists, CPJ) thì Việt Nam đứng thứ năm trong các quốc gia trên thế giới giam cầm người làm báo. Các nước kia theo thứ tự là Thổ Nhĩ Kỳ, Iran, Cộng hòa Nhân dân Trung QuốcEritrea.[19]

Thành lập Hội Nhà báo Độc lập[sửa | sửa mã nguồn]

Vì muốn thực hiện quyền tự do báo chí ngoài vòng điều khiển của nhà nước Việt Nam, ngày 4 tháng 7, 2014 một nhóm ký giả, phóng viên, nhà văn đã đứng ra thành lập một hiệp hội chuyên nghiệp và dân lập chính thức mang tên Hội Nhà báo Độc lập Việt Nam với 42 hội viên.[20] Mục đích của hội là "nhằm thực hiện quyền tự do biểu đạt và tự do báo chí".[21] Trong số người chủ trương là nhà báo Phạm Chí Dũng (chủ tịch)[22]linh mục Lê Ngọc Thanh (phó chủ tịch). Linh mục là người được trao giải "Anh hùng thông tin" của tổ chức Phóng viên Không Biên giới hồi tháng 5, 2014.[23]

Tự do báo chí ở các nước Hồi giáo[sửa | sửa mã nguồn]

Tự do báo chí ở các nước độc tài[sửa | sửa mã nguồn]

Tác động của cản trở thông tin[sửa | sửa mã nguồn]

Theo BBC, việc tạo ra các bộ lọc thông tin nhằm ngăn người dân tiếp xúc với các thông tin mà chính quyền không mong muốn thường gây ra các tác hại về kinh tế, về chính trị, về tư tưởng nhận thức và vi phạm quyền lợi chính đáng của người dân về quyền tự do ngôn luận[24].

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Nguyen Ngoc Bich, tr. 46.
  2. ^ Danh mục 2006 xếp hạng tự do báo chí các quốc gia trên thế giới
  3. ^ Danh mục 2008 xếp hạng tự do báo chí các quốc gia trên thế giới
  4. ^ Danh mục 2011 xếp hạng tự do báo chí các quốc gia trên thế giới
  5. ^ Dnah mục 2014 xếp hạng tự do báo chí các quốc gia trên thế giới
  6. ^ VN 'không có tự do báo chí' BBC, 30.01.2013
  7. ^ “Toàn văn Hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam”. Bản gốc lưu trữ 22 tháng 1 năm 2014. 
  8. ^ “Không để tư nhân hóa báo chí dưới mọi hình thức”. Người lao động. Bản gốc lưu trữ 17 tháng 5 năm 2014. 
  9. ^ “Chỉ thị số 37/2006/CT-TTG của Thủ tướng Chính phủ: Về việc thực hiện kết luận của Bộ Chính trị về một số biện pháp tăng cường lãnh đạo và quản lý báo chí”. chinhphu.vn. Bản gốc lưu trữ 17 tháng 5 năm 2014. 
  10. ^ "Không cho phép báo chí tư nhân" tin BBC
  11. ^ “Không chấp nhận tư nhân núp bóng hoạt động báo chí”. Bản gốc lưu trữ 17 tháng 5 năm 2014. 
  12. ^ "Nhà nước răn đe báo chí vượt rào" theo RFA
  13. ^ a ă "Bốn ‘ông lớn’ phối hợp tuyên truyền" theo BBC
  14. ^ Vietnam Press Control (Báo chí Việt Nam bị nhắc nhở) theo BBC tường thuật
  15. ^ Báo cáo về Việt Nam của tổ chức Phóng viên không biên giới.
  16. ^ Freedom of the Press 2012 - Global and Regional Rankings, Freedom House
  17. ^ CPJ kêu gọi Châu Âu thúc đẩy tự do báo chí cho Việt Nam VOA, 17.04.2013
  18. ^ Việt Nam lại bị đưa vào danh sách các nước không có tự do báo chí VOA, 03/05/2013
  19. ^ "Việt Nam nằm trong sanh sách 5 chế độ cầm tù nhà báo nhiều nhất trên thế giới"
  20. ^ "Ra đời hiệp hội đầu tiên..."
  21. ^ Thành lập Hội Nhà báo Độc lập"
  22. ^ "Hội Nhà báo Độc lập, tiếng nói của sự thật"
  23. ^ "Sứ mạng báo chí độc lập..."
  24. ^ Người dân phải được tự do thông tin

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]