Halloween

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Halloween
Halloween
Tên gọi khác Hallowe'en
Allhallowe'en
All Hallows' Eve
All Saints' Eve
Đêm vọng Lễ Chư Thánh
Cử hành bởi Kitô hữu và nhiều người khác trên thế giới
Kiểu tôn giáo, theo truyền thống Kitô giáo và Celt
Ngày 31 tháng 10
Hoạt động Hóa trang, "trick-or-treat" trong quần áo hóa trang, lửa mừng, tiên đoán, đớp táo.
Liên quan đến Samhain, Lễ Các Thánh

Halloween (viết rút gọn từ "All Hallows' Eve", nghĩa là 'Buổi tối vọng (Lễ) Chư Thánh') là một lễ hội truyền thống được tổ chức vào ngày 31 tháng 10 hàng năm, vào buổi tối trước Lễ Các Thánh trong Kitô giáo Tây phương. Đây là ngày bắt đầu Tam nhật Mùa Các Thánh (Allhallowtide)[1] - khoảng thời gian trong năm phụng vụ dành để tưởng nhớ những người đã chết, gồm các thánh, các vị tử đạo và tất cả các tín hữu trung kiên đã qua đời.[2] Trọng tâm theo truyền thống của Halloween xoay quanh chủ đề sử dụng "sự hài hước và chế giễu để đối đầu với quyền lực của cái chết".[3]

Theo nhiều học giả, Halloween là một ngày lễ đã được Kitô giáo hóa mà ban đầu chịu ảnh hưởng bởi các lễ hội thu hoạch của người Celt,[4][5] có thể mang nguồn gốc ngoại giáo, đặc biệt là lễ hội Samhain của người Gael.[6][7][8] Các học giả khác cho rằng Halloween có nguồn gốc độc lập với Samhain và chỉ có gốc rễ Kitô giáo.[9][10]

Ngày này những đứa trẻ sẽ hoá trang trong những bộ trang phục quái lạ đi đến gõ cửa những ngôi nhà để xin bánh kẹo. Ngày lễ này được tổ chức ở các nước phương Tây, chủ yếu ở Hoa Kỳ, Canada, Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland, Ireland, Puerto Rico và bắt đầu trở nên phổ biến tại Úc, New Zealand và có cả ở Việt Nam.

Từ nguyên[sửa | sửa mã nguồn]

Tên gọi Halloween hay Hallowe'en có niên đại từ khoảng năm 1745[11] và có nguồn gốc Kitô giáo.[12] Từ "Halloween" có nghĩa là buổi tối linh thiêng hay thánh thiêng.[13] Nó bắt nguồn từ một thuật từ Scotland All Hallows' Eve (buổi tối vọng lễ chư thánh).[14][15] Trong tiếng Scots, từ eve chính là even (buổi tối) trong tiếng Anh, từ này sau được viết ngắn gọn thành e'en hay een. Theo thời gian, All Hallows' Eve dần trở thành Halloween.

Trong đêm vọng lễ chư thánh tại một số nơi trên thế giới, các Kitô hữu tới viếng thăm nghĩa trang để cầu nguyện cho người đã khuất, đặt hoa và nến trên mộ phần người thân yêu.[16]

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Theo sử gia Nicholas Rogers thì nguồn gốc của lễ Halloween có từ rất xưa, liên quan đến tục thờ nữ thần Pomona thời cổ đại La Mã; Pomona là một vị thần cai quản cây cỏ, hoa quả. Ngoài ra người La Mã còn có lễ thờ người chết gọi là Parentalia. Tục lệ này tương tự như lễ samhain của người Celt cử hành vào cuối mùa trồng trọt như "kết thúc mùa hè".

Theo Từ điển Oxford về truyền thuyết dân gian Anh[17] thì samhain là lễ hội thu hoạch của người Celt xứ Ailen thời tiền-Kitô giáo. Thư tịch thời Trung cổ cũng như văn hóa dân gian các xứ Ailen, WalesScotland đều cử hành lễ samhain như cuộc gặp gỡ giữa người trần gian và cõi siêu nhiên. Văn tịch cổ nhất về samhain là sách vở do tu sĩ Công giáo ghi chép vào thế kỷ thứ 10-11, tức khoảng 400 năm sau khi Kitô giáo trở nên phổ biến ở Ailen.

Biểu tượng[sửa | sửa mã nguồn]

Đèn lồng ở Kobe, Nhật Bản

Các biểu tượng liên quan đến Halloween được hình thành và phát triển theo thời gian. Ví dụ: củ cải được khoét rỗng thành những chiếc đèn lồng hình mặt quỷ, bên trong cắm 1 cây nến như là một cách tưởng nhớ các linh hồn đang chịu tội. Củ cải vốn được sử dụng ở Ireland và Scotland vào dịp Halloween. Những người nhập cư Bắc Mỹ sử dụng bí ngô, thứ sẵn có và lớn hơn nhiều, giúp cho việc khắc trở nên dễ dàng hơn. Truyền thống chạm khắc bí ngô của Mỹ (được ghi lại vào năm 1837) có liên quan tới thời gian thu hoạch nói chung, chỉ trở nên quen thuộc vào giữa đến cuối thế kỷ 19.

Các hình ảnh của Halloween có nguồn gốc từ nhiều nguồn, bao gồm cả thuyết mạt thế, phong tục tập quán, các công trình của kiến trúc Gothic và văn học kinh dị (chẳng hạn như các tiểu thuyết FrankensteinDracula), và phim kinh dị cổ điển (chẳng hạn như Frankenstein và The Mummy). Hình ảnh đầu lâu, theo truyền thống của Công giáo, có ý nghĩa như là một sự nhắc nhở về cái chết và tính không bền vững của đời người, từ đó, đầu lâu trở thành hình ảnh thường thấy trong lễ Halloween. Vào dịp này, các ngôi nhà thường được trang trí bằng các biểu tượng có liên quan đến mùa thu như bù nhìn, bí ngô, vỏ ngô với chủ đề chính là về cái chết, quỷ dữ, quái vật thần thoại. Màu sắc chủ đạo là đen và da cam, đôi khi là tím

Trick-or-treat[sửa | sửa mã nguồn]

Trick-or-treat ở Thụy Điển

Trick-or-treat là một phong tục cho trẻ em vào đêm Halloween. Trẻ em trong trang phục Halloween và xách theo một túi đựng kẹo đi từ nhà này sang nhà khác đòi kẹo, đôi khi đòi tiền bạc với câu hỏi: "Trick-or-treat?" (thường dịch là 'cho kẹo hay bị ghẹo' hoặc 'lừa hay lộc'). Những đứa trẻ sẽ nghịch ngợm, chọc phá chủ nhà hoặc tài sản của họ nếu họ không cho kẹo.

Tại Bắc Mỹ, trick-or-treat đã trở thành một phong tục truyền thống của Halloween, ít nhất là từ cuối những năm 1950. Chủ nhà khi tham gia vào Halloween thường trang trí lối vào riêng của họ với những hình nhựa, giấy, bộ xương và đèn bí ngô. Một số chủ nhà thường để kẹo trong chậu ở ngoài cổng hoặc trực tiếp đưa cho những đứa trẻ. Trong những năm gần đây, trick-or-treat đã lan rộng đến mọi nhà trong một khu phố, bao gồm cả nhà ở cao cấp và chung cư cao tầng.

Ở Scotland và Ireland, guising - cải trang để đi xin kẹo - là một truyền thống Halloween và đã được ghi nhận ở Scotland vào năm 1895. Hoạt động này được ghi nhận lần đầu ở Bắc Mỹ vào năm 1911. Ở Tây Ban Nha, guising được gọi là calaverita (hộp sọ nhỏ), và thay vì "trick or treat", các em hỏi ¿me da mi calaverita ("bạn có thể cho tôi hộp sọ nhỏ của tôi được không? "); calaverita là một hộp sọ nhỏ làm bằng đường hoặc sô cô la.

Trang phục[sửa | sửa mã nguồn]

Halloween ở Hà Lan

Trang phục Halloween truyền thống theo mô hình nhân vật siêu nhiên như những con quái vật, ma quỷ, bộ xương, phù thủy,... Theo thời gian, việc lựa chọn trang phục mở rộng và bao gồm các nhân vật nổi tiếng từ tiểu thuyết, người nổi tiếng, và các nguyên mẫu chung chung như ninja và công chúa.

Việc cải trang trở nên phổ biến ở Scotland vào cuối thế kỷ 19, tại Mỹ vào đầu thế kỷ 20. Trang phục Halloween xuất hiện đầu tiên trong các cửa hàng trong những năm 1930 khi nghệ thuật hoá trang đã trở nên phổ biến tại Hoa Kỳ.

Người Celt cổ xưa tin rằng biên giới giữa thế giới này và các thế giới khác trở nên mong manh vào dịp Samhain, cho phép những linh hồn (cả hai loại vô hại và có hại) đi qua. Linh hồn của gia đình, ông bà tổ tiên được vinh danh và mời vào nhà, còn các linh hồn xấu thì bị chặn lại. Người ta tin rằng sự cần thiết để tránh khỏi những linh hồn tà ác dẫn đến việc mặc trang phục và đeo mặt nạ. Mục đích của họ là để ngụy trang mình thành một linh hồn độc ác và do đó tránh bị làm hại. Ở Scotland, các linh hồn thường được thể hiện dưới dạng những người đàn ông trẻ mặc áo trắng đeo mặt nạ, che khuất hoặc bôi đen khuôn mặt. Samhain cũng là một thời gian để dự trữ thực phẩm và gia súc giết mổ cho các cửa hàng mùa đông. Đống lửa hội đóng góp một phần lớn trong các lễ hội. Tất cả các đống lửa khác bị dập tắt và mỗi nhà thắp sáng lò sưởi của họ từ lửa trại. Xương gia súc đã bị giết mổ được ném vào đống lửa hội. Đôi khi hai đống lửa sẽ được nhóm gần nhau, và mọi người cùng gia súc của họ sẽ đi bộ giữa chúng như là một nghi lễ tẩy rửa. Thông thường, vào ngày Halloween, có nhiều nhân vật khác nhau được người ta chọn để hóa trang thành.

Trò chơi và các hoạt động khác[sửa | sửa mã nguồn]

Tấm thiếp mừng Halloween năm 1904 này mô tả việc bói toán: người phụ nữ trẻ nhìn vào một chiếc gương trong phòng tối với hy vọng sẽ thấy được hình bóng khuôn mặt người chồng tương lai của mình

Có rất nhiều trò chơi truyền thống kết hợp với các bên Halloween. Một trò chơi phổ biến là dunking hoặc apple bobbing, trong đó táo nổi trong bồn tắm hoặc chậu nước lớn và những người tham gia phải sử dụng răng của họ để gắp 1 quả táo. Một biến thể của dunking liên quan đến quỳ trên một chiếc ghế, giữ một ngã ba giữa hai hàm răng và cố gắng để thả các ngã ba vào một quả táo. Một trò chơi phổ biến liên quan đến việc treo bánh nướng được phủ mật mía hoặc bao xi-rô lên cây bằng dây và người chơi phải ăn mà không cần sử dụng tay, và điều này chắc chắn người tham gia trò chơi sẽ có một khuôn mặt dính đầy sỉro.

Một số trò chơi truyền thống chơi tại Halloween là hình thức bói toán. Một hình thức truyền thống tại Scotland là việc bói toán tìm vợ hoặc chồng tương lai của một người:trước tiên gọt vỏ một quả táo thành một dải dài, sau đó quăng vỏ qua vai. Khi vỏ táo rơi xuống đất nó sẽ có hình dạng của chữ cái đầu tiên trong tên vợ hoặc chồng tương lai. Phụ nữ chưa lập gia đình đã nói rằng nếu họ ngồi trong phòng tối và nhìn vào gương vào đêm Halloween, khuôn mặt người chồng tương lai của họ sẽ xuất hiện trong gương. Tuy nhiên, nếu họ chết trước khi kết hôn, một hộp sọ sẽ xuất hiện. Hình thức đó xuất hiện nhiều trên các thiệp chúc mừng từ cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20

Một trò chơi / mê tín dị đoan được hưởng ứng trong đầu những năm 1900 liên quan đến vỏ quả óc chó. Mọi người sẽ viết các tài sản bằng sữa trên giấy trắng. Sau dó giấy được gấp lại và đặt trong vỏ quả óc chó. Khi vỏ được làm nóng, sữa sẽ chuyển màu nâu do đó những dòng chữ sẽ xuất hiện trên những tờ giấy trắng. Mọi người cũng sẽ đóng vai thầy bói. Để chơi trò này, biểu tượng được cắt ra giấy và đặt trên một đĩa. Một người nào đó sẽ nhập vào một phòng tối và được lệnh đặt bàn tay của mình trên một tảng băng, sau đó đặt nó trên đĩa. "Tài sản" của cô sẽ dính vào tay. Biểu tượng giấy bao gồm: ký hiệu đô la, sự giàu có, nút, độc thân, thimble-spinsterhood, kẹp áo nghèo, gạo, đám cưới, dù cuộc hành trình, rắc rối, 4 lá cỏ ba lá may mắn, tài sản, hôn nhân sớm và nổi tiếng.

Kể câu chuyện ma và xem phim kinh dị Halloween. Tập phim của series truyền hình và đặc biệt theo chủ đề Halloween (đặc biệt thường dành cho trẻ em) thường được phát sóng vào ngày hoặc trước khi kỳ nghỉ, trong khi bộ phim kinh dị mới thường được phát hành rạp trước khi kỳ nghỉ để tận dụng lợi thế của không khí ngày lễ.

Những món ăn truyền thống[sửa | sửa mã nguồn]

Ngày lễ Halloween có những món ăn truyền thống, mang ý nghĩa riêng như kẹo táo, bánh linh hồn, súp bí đỏ, Barnbrack, Colcannon...

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ “Tudor Hallowtide”. National Trust for Places of Historic Interest or Natural Beauty. 2012. “Hallowtide covers the three days – 31 October (All-Hallows Eve or Hallowe'en), 1 November (All Saints) and 2 November (All Souls).” 
  2. ^ Don't Know Much About Mythology: Everything You Need to Know About the Greatest Stories in Human History but Never Learned (Davis), HarperCollins, page 231
  3. ^ Portaro, Sam (25 tháng 1 năm 1998). A Companion to the Lesser Feasts and Fasts. Cowley Publications. tr. 199. ISBN 1461660513. “All Saints' Day is the centerpiece of an autumn triduum. In the carnival celebrations of All Hallows' Eve our ancestors used the most powerful weapon in the human arsenal, the power of humor and ridicule to confront the power of death. The following day, in the commemoration of All Saints, we gave witness to the victory of incarnate goodness embodied in remarkable deeds and doers triumphing over the misanthropy of darkness and devils. And in the commemoration of All Souls we proclaimed the hope of common mortality expressed in our aspirations and expectations of a shared eternity.” 
  4. ^ “BBC – Religions – Christianity: All Hallows' Eve”. British Broadcasting Corporation (BBC). 2010. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2011. “It is widely believed that many Hallowe'en traditions have evolved from an ancient Celtic festival called Samhain which was Christianised by the early Church.” 
  5. ^ "Halloween." History.com. Retrieved 24 October 2013.
  6. ^ Merriam-Webster's Encyclopædia of World Religions. Merriam-Webster. 1999. Truy cập ngày 31 tháng 10 năm 2011. “Halloween, also called All Hallows' Eve, holy or hallowed evening observed on October 31, the eve of All Saints' Day. The pre-Christian observances influenced the Christian festival of All Hallows' Eve, celebrated on the same date.” 
  7. ^ Nicholas Rogers (2002). Halloween: From Pagan Ritual to Party Night. Oxford University Press. Truy cập ngày 31 tháng 10 năm 2011. “Halloween and the Day of the Dead share a common origin in the Christian commemoration of the dead on All Saints' and All Souls' Day. But both are thought to embody strong pre-Christian beliefs. In the case of Halloween, the Celtic celebration of Samhain is critical to its pagan legacy, a claim that has been foregrounded in recent years by both new-age enthusiasts and the evangelical Right.” 
  8. ^ Austrian information. 1965. Truy cập ngày 31 tháng 10 năm 2011. “The feasts of Hallowe'en, or All Hallows Eve and the devotions to the dead on All Saints' and All Souls' Day are both mixtures of old Celtic, Druid and other heathen customs intertwined with Christian practice.” 
  9. ^ “BBC – Religions – Christianity: All Hallows' Eve”. British Broadcasting Corporation (BBC). 2010. Truy cập ngày 1 tháng 11 năm 2011. ‘The Oxford Dictionary of World Religions also claims that Hallowe'en "absorbed and adopted the Celtic new year festival, the eve and day of Samhain". However, there are supporters of the view that Hallowe'en, as the eve of All Saints' Day, originated entirely independently of Samhain and some question the existence of a specific pan-Celtic religious festival which took place on 31st October/1st November.’ 
  10. ^ Rogers, Nicholas (2003). Halloween: From Pagan Ritual to Party Night. Oxford University Press. tr. 22. ISBN 9780195168969. “Festivals commemorating the saints as opposed to the original Christian martyrs appear to have been observed by 800. In England and Germany, this celebration took place on 1st November. In Ireland, it was commemorated on 20th April, a chronology that contradicts the widely held view that the November date was chosen to Christianize the festival of Samhain.” 
  11. ^ “Online Etymology Dictionary: Halloween”. Etymonline.com. Truy cập ngày 13 tháng 10 năm 2013. 
  12. ^ The A to Z of Anglicanism (Colin Buchanan), Scarecrow Press, page 8
  13. ^ The American Desk Encyclopedia (Steve Luck), Oxford University Press, page 365
  14. ^ “SND: Hallow”. Dsl.ac.uk. Truy cập ngày 13 tháng 10 năm 2013. 
  15. ^ The Oxford English Dictionary (ấn bản 2). Oxford: Oxford Univ. Press. 1989. ISBN 0-19-861186-2. 
  16. ^ Arising from Bondage: A History of the Indo-Caribbean People (Ron Ramdin), New York University Press, page 241
  17. ^ Simpson, John; Weiner, Edmund (1999). Oxford English Dictionary . London: Oxford University Press. ISBN 0-19-861186-2. OCLC 17648714. 

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]