Isis

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Isis
Isis.svg
Nữ thần Isis dưới hình dáng một người phụ nữ, đầu đội mũ miệng như một vương miệng và tay cầm Ankh
Nữ thần của tình mẹ, phép thuật và sự sinh sản.
Trung tâm tôn giáo lớn Philae, Abydos
Biểu tượng vương miệng, đĩa mặt trời với sừng bò, the sycamore tree
Vợ/chồng Osiris
Cha mẹ Geb and Nut
Anh chị em Osiris, Set, and Nephthys

Một phần của loạt bài
Tín ngưỡng Ai Cập cổ đại

Eye of Horus bw.svg
Niềm tin chủ yếu

Tín ngưỡng · Linh hồn · Duat · Con số · Đa thần giáo

Tập quán

Cúng bái · Chôn cất

Amun · Amunet · Anubis · Anuket · Apep · Apis · Aten · Atum · Bastet · Bat · Bes · Bốn người con của Horus · Geb · Hapy · Hathor · Heka · Heqet · Horus · Isis · Khepri  · Khnum · Khonsu · Kuk · Maahes  · Ma'at · Mafdet · Menhit · Meretseger · Meskhenet · Monthu · Min · Mnevis · Mut · Neith · Nekhbet · Nephthys · Nu · Nut · Osiris · Pakhet · Ptah · Ra · Ra-Horakhty · Reshep · Satis · Sekhmet · Seker · Selket · Sobek · Sopdu · Set · Seshat · Shu · Taweret · Tefnut · Thoth · Wadjet · Wadj-wer · Wepwawet · Wosret

Tài liệu

Amduat · Sách hơi thở · Sách hang · Sách chết · Sách Trái Đất · Sách cổng · Sách địa ngục

Khác

Atenism · Lời nguyền của các Pharaông

Isis (phát âm I-xít) là người con thứ hai của thần Geb và thần Nut. Người là em gái và đồng thời cũng là vợ của Osiris, và là chị của Seth. Nhưng trong một số văn bản lại nói Isis là em gái của Seth. Có con trai là Horus. Sau này, khi chồng bị sát hại bởi Seth, nàng đã kể lại với con trai. Nhưng nàng là người có lòng vị tha, nàng đã tha thứ cho Seth.

Câu chuyện[sửa | sửa mã nguồn]

Bà thường được thể hiện với đôi cánh lớn dang rộng chê chở và bà đôi khi được xem như là sự nhân hóa của chiếc ngai vàng. Chữ tượng hình của tên bà có hình một chiếc ngai và ha chân xếp lại của bà được thấy giống như chiếc ngai vua của Ai Cập. Isis giúp Osiris đem lại nền văn minh cho Ai Cập bằng cách dạy phụ nữ nghiền bắp lấy bột cũng như việc kéo tơ dệt vải. Bà cũng dạy cho dân chúng nghi thức của hôn lễ.

Khi Osiris rời Ai Cập để đi khắp thế giới thì Isis thay ông cai trị đất nước một cách khôn ngoan và tốt đẹp. Các huyền thoại về Isis được thấy trong các tư liệu khác nhau của người Ai Cập và được Plutarh tập hợp lại thành một cuốn truyện trong thế kỷ thứ nhất sau CN. Nghe tin cái chết của Osiris dưới tay ác thần Seth, bà rất đau buồn.

Bà cắt tóc, mặc đồ tang và lên đường tìm xác chồng. Một đám trẻ mách với Isis rằng chúng thấy chiếc hòm bọc xác Osiris trôi trên sông Nil và đã đổ ra biển. Cuối cùng chiếc hòm trôi giạt vào bên dưới một cây lớn mỹ miều trên bờ biển Byblos, ở Liban. Cây này tức thì lớn lên thật nhanh đến nỗi thân cây bọc lấy chiếc hòm. Nghe nói về thân cây kỳ lạ, hoàng đế của Byblos truyền lệnh đốn cây kia đem về cung, dùng đỡ mái nhà.

Tin tức về thân cây đặc biệt ấy lan truyền nhanh chóng. Isis đoán ngay được điều gì đã xảy ra và vội vàng đi đến Byblos, tại đây bà cải trang ngồi bên một giếng nước tại trung tâm thành phố. Khi một số tỳ nữ của hoàng hậu ra giếng lấy nước, Isis tết tóc cho họ và thổi vào tóc một mùi nước hoa huyền diệu khiến cho chẳng bao lâu sau đó hoàng hậu đã cho mời người khách lạ vào và cho làm vú nuôi cho hoàng tử.

Mỗi đêm, Isis đặt đứa bé con hoàng hậu vào trong ngọn lửa bất tử, còn mình thì biến thành một con chim én bay lượn xung quanh cây cột bên trong có xác của Osiris. Một tối kia hoàng hậu bước vào trong phòng, thấy con mình nằm trong đống lửa, bà thất kinh hét to một tiếng, do đó làm cho đứa bé mất đi cơ may trở thành bất tử. Isis bèn tiết lộ thân thế của mình và xin nhận cây cột về. Thỉnh cầu của bà được chấp thuận và cuối cùng Isis đã tìm thấy xác của Osiris. Nữ thần liền đem các xác về Ai Cập và giấu trong một đầm lầy.

Tuy nhiên, thần Seth đã tìm được cái xác, chặt ra làm 14 mảnh và đem rải ra khắp nước. Với sự giúp đỡ của nhiều vị thần khác, Isis đã tìm được các mảnh thi thể, chỉ trừ bộ phận sinh dục đã bị cá ăn. Theo một lời kể của câu chuyện này thì Isis sau đó đã gom lại cái xác và vận dụng quyền năng chữa bệnh cùng phép thần thông đã làm cho Osiris sống lại. Trước khi đi xuống địa ngục, Osiris và Isis đã có với nhau một mụn con, đó là Horus. Isis rất nổi tiếng khắp cả Ai Cập và con xa hơn nữa. Dần dần bà thu nạp lấy các đức tính của tất cả các nữ thần khác.

Bà là một nữ thần mẹ vĩ đại, một nữ thần chim, một nữ thần vùng địa ngục, đem lại sự sống cho người chết và là nữ thần của vùng nước nguyên thủy. Sự thờ cúng bà lan ra khỏi Ai Cập, đến tận Hy Lạp và khắp đế quốc La Mã. Bà được thờ cúng suốt hơn 3000 năm, từ ngoài 3000 năm trước CN cho đến cả trong kỷ nguyên Thiên Chúa. Đến thời này, việc thời cúng bà và nhiều hình ảnh của bà, được chuyển thẳng sang hình ảnh của Đức Mẹ đồng trinh.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

Nguồn chính[sửa | sửa mã nguồn]

  • Ovid, Metamorphoses i.588–747
  • Eusebius, Chronicon 32.9–13, 40.7–9, 43.12–16

Nguồn bổ sung[sửa | sửa mã nguồn]

  • Ian Shaw (2000) The Oxford History of Ancient Egypt
  • Rosalie David (1998) Handbook to Life in Ancient Egypt
  • Lewis Spences (1990) Ancient Egyptian Myths and Legends
  • Plutarch, (1936) De Iside et Osiride, edited by Frank C. Babbitt
  • Richard H. Wilkinson (2003) The Complete Gods and Goddesses of Ancient Egypt
  • Ian Shaw & Paul T. Nicholson (1995) The British Museum Dictionary of Ancient Egypt
  • Kockelmann, Holger, Praising the goddess: a comparative and annotated re-edition of six demotic hymns and praises addressed to Isis (Berlin; New York: Walter de Gruyter, 2008).