Đinh Phế Đế

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Đinh Phế Đế
丁廢帝
Vua Việt Nam (chi tiết...)
Dinhtoan.jpg
Tượng Đinh Đế Toàn ở Hoa Lư
Hoàng đế Đại Cồ Việt
Tại vị 979980
Tiền nhiệm Đinh Tiên Hoàng
Nhiếp chính Lê Hoàn
Kế nhiệm Triều đại sụp đổ
Nhà Tiền Lê
Thông tin chung
Tên thật
  • Đinh Toàn (丁璿)
  • Đinh Tuệ (丁穗)
Thụy hiệu Phế Đế (廢帝)
Triều đại Nhà Đinh
Thân phụ Đinh Tiên Hoàng
Thân mẫu Dương Vân Nga
Sinh 974
Mất 1001 (26–27 tuổi)

Đinh Phế Đế (chữ Hán: 丁廢帝; 9741001) còn gọi là Đinh Đế Toàn, là vị hoàng đế thứ hai và cũng là vị hoàng đế cuối cùng của triều đại nhà Đinh, trong lịch sử Việt Nam. Khi ngôi Vua về với nhà Tiền Lê, ông trở thành Vệ Vương trong kinh thành Hoa Lư suốt 20 năm rồi hy sinh khi đi dẹp loạn ở tuổi 27.

Lên ngôi[sửa | sửa mã nguồn]

Đinh Phế Đế tên húy là Đinh Toàn (丁璿) hoặc Đinh Tuệ (丁穗), sinh năm Giáp Tuất 974. Ông là con trai út của Đinh Bộ Lĩnh, tức Đinh Tiên Hoàng và Hoàng hậu Dương Vân Nga. Đinh Bộ Lĩnh có ba con trai: Đinh Liễn, Ðinh Hạng Lang và Đinh Toàn. Vì Đinh Bộ Lĩnh lập Hạng Lang làm Thái tử nên con cả Đinh Liễn tức giận đã giết chết Hạng Lang. Năm 979, Đinh Bộ Lĩnh và Đinh Liễn bị một viên quan là Đỗ Thích giết hại[1], Đinh Toàn lên ngôi.

Đinh Toàn lên ngôi khi mới 6 tuổi. Thập đạo tướng quân Lê Hoàn làm nhiếp chính. Đinh ĐiềnNguyễn Bặc thấy quyền lực tập trung vào Lê Hoàn, lại nghi rằng Lê Hoàn tư thông với Thái hậu Dương Vân Nga, nên cử binh đến đánh nhưng bị Lê Hoàn dẹp tan. Phò mã nhà Đinh là Ngô Nhật Khánh bỏ trốn vào nam, cùng vua Chăm Pa với hơn nghìn chiến thuyền định đến đánh kinh đô Hoa Lư nhưng bị bão dìm chết.

Năm 980, vua Bắc TốngTống Thái Tông bên Trung Quốc nghe tin Tiên Hoàng Đế mất, cử binh sang đánh Đại Cồ Việt. Thái hậu Dương Vân Nga cùng triều đình tôn Lê Hoàn lên làm vua, lập nên nhà Tiền Lê. Với hai trận lớn Bạch ĐằngChi Lăng, Lê Hoàn đánh bại quân Tống.

Hy sinh ở chiến trường[sửa | sửa mã nguồn]

Đinh Toàn làm vua được 8 tháng, sau trở thành Vệ Vương có mặt trong triều đình Tiền Lê 20 năm. Năm Tân Sửu 1001, trong dịp cùng vua Lê Đại Hành (tức Lê Hoàn) đi dẹp loạn Cử Long thuộc vùng Cầm Thuỷ, Thanh Hoá, Đinh Toàn bị trúng tên, mất năm 27 tuổi.

Khâm định Việt sử Thông giám cương mục chính biên quyển thứ 1 ghi về cái chết của Đinh Toàn:

"Nhà vua (Lê Hoàn) đi đánh Cử Long: Vệ vương Toàn theo đi. Bấy giờ quân giặc thấy nhà vua, chúng giương cung, chĩa tên, toan bắn, chiếc tên rơi xuống; chúng lại giương cung, dây cung đứt. Chúng sợ, rút lui. Nhà vua đi thuyền ven sông đuổi theo. Quân giặc ở hai bên bờ đánh khép lại. Quan quân bị hãm ở sông. Vệ vương Toàn trúng phải mũi tên bay, mất tại trận. Nhà vua kêu trời ba tiếng, rồi thân ra đốc chiến: quân giặc thua. Lời phê - Lê Hoàn lợi dụng cơ hội, đã cướp lấy nước người ta, lại không khéo đối đãi chúa cũ, đẩy vào chỗ chết, thế nào mà Toàn chẳng đến tử vong? Còn việc cất tiếng kêu trời, gieo mình xuống đất, chỉ là một ngón giả trá. Thật khó che đậy được công luận nghìn thu."[2]

Đinh Đế Toàn được thờ cùng với vua cha Đinh Tiên Hoàng và các anh em trai trong hậu cung đền Vua Đinh Tiên Hoàng tại khu di tích cố đô Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình.

Tên gọi[sửa | sửa mã nguồn]

Khâm Định Việt Sử Thông Giám Cương Mục chính biên quyển thứ 1 ghi:

"Phép chép thẳng tên húy như thế là vì thấy không có tên thụy. Đó là lệ ngoại của Cương mục. Thế mà Sử cũ của ta, đối với Đinh Toàn chép là "Phế đế", nay xin sửa lại, chép là Đế Toàn, cho hợp ý nghĩa và thể lệ trong sử Cương mục trên".

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Sách sử đều ghi Đỗ Thích giết cha con Đinh Tiên Hoàng; tuy nhiên một số nhà nghiên cứu hiện đại có đặt giả thuyết Dương Vân Nga cấu kết với Lê Hoàn trong việc ám sát Đinh Tiên Hoàng và Đinh Liễn để đưa con trai Đinh Toàn lên ngôi. Xem thêm bài Đinh Tiên Hoàng.
  2. ^ Khâm định Việt sử Thông giám cương mục trang 97