Bước tới nội dung

Ủy ban Đặc biệt toàn Nga

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Ủy ban Đặc biệt toàn Nga
Всероссийская чрезвычайная комиссия (tiếng Nga)
Huy hiệu kỷ niệm 5 năm thành lập Ủy ban Đặc biệt toàn Nga – Cục Chính trị Nhà nước
Tổng quan Cơ quan
Thành lập20 tháng 12 năm 1917; 108 năm trước (1917-12-20)
Giải thể6 tháng 2 năm 1922; 104 năm trước (1922-02-06)
Cơ quan thay thế
LoạiCảnh sát mật
Cơ quan tình báo
Trụ sở
Lãnh đạo cơ quan
Trực thuộc cơ quanHội đồng Dân ủy

Ủy ban Đặc biệt toàn Nga,[a][1] gọi tắt là VCheka (ВЧК) hay Cheka (ЧК), là cơ quan mật vụ của Nga Xô sau Cách mạng tháng Mười năm 1917. Nó được thành lập vào ngày 7 (theo lịch cũ, tức ngày 20 theo lịch mới) tháng 12 năm 1917, với tên đầy đủ là Ủy ban Đặc biệt toàn Nga về đấu tranh chống phản cách mạng, đầu cơ và phá hoại (Vserossiiskaya chrezvychainaya komissiya po bor’be kontr-revolyutsiei, spekulyatsiei i sabotazhemIII). Đây là tiền thân của cơ quan an ninh NKVD.

Vào cuối năm 1918, hàng trăm ủy ban Cheka đã được tạo ra ở các thành phố khác nhau, ở nhiều cấp hành chính. Từ ngày thành lập, là cánh tay an ninh của Đảng cộng sản Bolshevik, Cheka là công cụ của khủng bố Đỏ. Năm 1921, lực lượng bảo vệ Cộng hòa (một chi nhánh của Cheka) có ít nhất 200.000 người.[2] Họ là những lính canh gác các trại lao động; điều hành hệ thống tù Gulag; trưng thu thực phẩm; điều tra và xử bắn các đối thủ chính trị; dập tắt các cuộc nổi loạn và bạo động của công nhân hoặc nông dân, và các cuộc nổi dậy trong Hồng quân.[3]

Lịch sử

[sửa | sửa mã nguồn]

Chỉ vài ngày sau khi Cheka được thành lập, chính quyền Bolshevik đã không do dự giải tán Hội đồng quân sự cách mạng Petrograd (PRMC) ngay lập tức. Với tư cách một tổ chức lãnh đạo việc chuẩn bị cho cuộc nổi dậy tháng 10, Hội đồng quân sự cách mạng Petrograd đã hoàn thành nhiệm vụ của nó, quyền lực đã về tay những người Bolshevik. Hội đồng quân sự cách mạng Petrograd còn tiếp tục bảo vệ chính phủ mới cho đến khi nó đủ lông đủ cánh. Chính vì vậy để tránh những nhập nhằng về cơ cấu quyền lực và sự chia sẻ trách nhiệm quá rộng tất cả các quyền hành cần phải chuyển về chính phủ lâm thời, cụ thể là hội đồng ủy viên nhân dân.

Trong thời điểm mà những nhà lãnh đạo Bolshevik xem là vô cùng quyết định, họ không thể nào tồn tại mà thiếu đi "nắm đấm sắt của nền chuyên chính vô sản". Trong cuộc họp ngày 6 tháng 12 năm 1917 chính phủ đã giao cho "đồng chí Dzerzhinsky thành lập một ủy ban để chiến đấu hết mình vì cách mạng chống lại những cuộc đình công của công nhân viên chức nhà nước, và tìm phương cách chống bọn phá hoại". Những gì Feliks Edmundovich Dzerzhinsky, một người cộng sản xuất thân là quý tộc người Ba Lan, làm có lẽ không có gì phải bàn cãi, luôn là hành động đúng đắn dưới con mắt của cách mạng. Chỉ vài ngày trước Lenin trong lúc so sánh một cách thích thú giữa cuộc cách mạng tháng 10 ở Nga và cuộc Cách mạng Pháp đã nói với thư ký của mình là Bonch-Bruevich là: "Chúng ta cần tìm gấp một Fouquier-Tinville (trùm khủng bố khát máu trong cách mạng Pháp – ND) của mình để đấu tranh chống lại bọn cặn bã phản cách mạng". Ngày 6 tháng 12, sự lựa chọn của Lenin đối với một "người vô sản kiên định kiểu Jacobin" đã tạo điều kiện cho việc bầu chọn Dzerzhinsky vào vị trí lãnh đạo Cheka. Đồng thời Dzerzhinsky cũng có lợi thế là nhờ có thời gian làm việc tại PRMC nên lúc này đã được coi là một chuyên gia cao cấp về an ninh trong chính quyền Bolshevik. Thêm nữa như Lenin đã từng giải thích với Bonch-Bruevich: "Trong chúng ta, Felix (Dzerzhinsky) là người ở lâu nhất trong nhà tù của Sa Hoàng, đồng chí ấy thậm chí còn có kinh nghiệm làm việc với Okhara (lực lượng cảnh sát chính trị của Sa Hoàng). Đồng chí ấy luôn biết phải làm gì."[4]

Vào cuối năm 1918, hàng trăm ủy ban Cheka đã được hình thành tại khắp mọi thành phố, ở mọi cấp hành chính. Hàng ngàn người bất đồng chính kiến, đào ngũ, và những người khác đã bị bắt, tra tấn và hành quyết bởi những nhóm Cheka khác nhau.[5]

Xem thêm

[sửa | sửa mã nguồn]

Phụ chú

[sửa | sửa mã nguồn]
  1. ↑ tiếng Nga: Всероссийская чрезвычайная комиссия, đã Latinh hoá: Vserossiyskaya chrezvychaynaya komissiya

Tham khảo

[sửa | sửa mã nguồn]
  1. ↑ Ban Biên tập Bách khoa 2003, tr. 1524.
  2. ↑ "The Cheka". History Learning Site. tháng 1 năm 2013. Bản gốc lưu trữ ngày 16 tháng 5 năm 2015. Truy cập ngày 11 tháng 12 năm 2013.
  3. ↑ Nicolas Werth, Karel Bartošek, Jean-Louis Panné, Jean-Louis Margolin, Andrzej Paczkowski, Stéphane Courtois, The Black Book of Communism: Crimes, Terror, Repression, Harvard University Press, 1999, hardcover, 858 pages, ISBN 0-674-07608-7
  4. ↑ The Impact of Stalin's Leadership in the USSR, 1924–1941. Nelson Thornes. 2008. tr. 3. ISBN 978-0-7487-8267-3.
  5. ↑ pages 383–385[liên kết hỏng], Lincoln (1999).

Thư mục

[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài

[sửa | sửa mã nguồn]
Lấy từ “https://vi.wikipedia.org/w/index.php?title=Ủy_ban_Đặc_biệt_toàn_Nga&oldid=75230612”