Bệnh do virus Ebola

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới điều hướng Bước tới tìm kiếm
Bệnh do virus Ebola
Đồng nghĩaSốt xuất huyết Ebola (EHF), Ebola
7042 lores-Ebola-Zaire-CDC Photo.jpg
Hai y tá đứng cạnh Mayinga N'Seka, một y tá mắc virus Ebola tại Mabalo Lokela. N'Seka tử vong vài ngày sau đó.
KhoaKhoa truyền nhiễm
Triệu chứngSốt, Đau họng, đau cơ, đau đầu, tiêu chảy, chảy máu[1]
Biến chứngChoáng do giảm thể tích[2]
Khởi phát thường gặpHai ngày đến 3 tuần sau khi [1]
Nguyên nhânVirus ebola lây qua tiếp xúc trực tiếp[1]
Phương thức chẩn đoánTìm virus, RNA, hoặc kháng thể trong máu[1]
Tình trạng tương tựSốt rét, bệnh tả, thương hàn, viêm màng não, sốt xuất huyết[1]
Phòng chốngPhối hợp điều trị, xử lý thịt rừng[1]
Điều trịĐiều trị triệu chứng[1]
Tiên lượng25–90% tử vong[1]
Wikipedia không phải là một văn phòng y tế Phủ nhận y khoa 

Bệnh do virus Ebola (Ebola virus disease - EVD), còn được gọi là sốt xuất huyết Ebola (EHF) hay đơn giản là Ebola, là một bệnh sốt xuất huyết do virus ở người và các loài linh trưởng khác do virus ebola gây ra. Các dấu hiệu và triệu chứng thường bắt đầu từ hai ngày đến ba tuần sau khi nhiễm virut khi bị sốt, đau họng, đau cơđau đầu. Sau đó là các triệu chứng nôn, tiêu chảyphát ban, cùng với chức năng của ganthận giảm sút. Tại thời điểm này, một số người bắt đầu chảy máu cả bên trong và bên ngoài.[1] Bệnh có nguy cơ tử vong cao, giết chết 25% đến 90% những người mắc bệnh, với tỷ lệ trung bình khoảng 50%. Lý do chết thường là do huyết áp tụt thấp do mất máu và nước khi bệnh nhân xuất huyết, và thường xảy ra sau 6 đến 16 ngày sau khi các triệu chứng xuất hiện.[2]

Virus lây lan qua tiếp xúc trực tiếp với chất dịch cơ thể, chẳng hạn như máu từ người bị nhiễm bệnh hoặc các động vật khác.[1] Sự lây lan cũng có thể xảy ra do tiếp xúc với các vật phẩm gần đây bị nhiễm chất dịch cơ thể. Sự lây lan của bệnh qua không khí giữa các loài linh trưởng, bao gồm cả con người, đã không được ghi nhận trong cả phòng thí nghiệm hoặc điều kiện tự nhiên.[3] Tinh dịch hoặc sữa mẹ của một người sau khi hồi phục từ EVD có thể mang vi-rút trong vài tuần đến vài tháng.[4][5] Dơi ăn quả được cho là người mang mầm bệnh bình thường trong tự nhiên, có khả năng truyền virut mà không bị virus làm ảnh hưởng. Các bệnh khác như sốt rét, dịch tả, sốt thương hàn, viêm màng não và sốt xuất huyết do virus khác có thể giống với EVD. Các mẫu máu được xét nghiệm RNA virus, kháng thể virus hoặc cho chính virus để xác định chẩn đoán.[6]

Kiểm soát dịch bệnh đòi hỏi phải có các dịch vụ y tế phối hợp và sự tham gia của cộng đồng.[1] Điều này bao gồm phát hiện nhanh chóng, truy tìm dấu vết của những người đã tiếp xúc, tiếp cận nhanh chóng với các dịch vụ phòng thí nghiệm, chăm sóc những người bị nhiễm bệnh và xử lý người chết đúng cách thông qua hỏa táng hoặc chôn cất.[7] Các mẫu dịch cơ thể và mô từ những người mắc bệnh cần được xử lý cẩn thận. Phòng ngừa bao gồm hạn chế sự lây lan bệnh từ động vật bị nhiễm sang người bằng cách xử lý thịt thú rừng có khả năng bị nhiễm bệnh chỉ trong khi mặc quần áo bảo hộ và nấu chín kỹ thịt thú rừng trước khi ăn. Nó cũng bao gồm mặc quần áo bảo hộ thích hợp và rửa tay khi xung quanh người mắc bệnh. Một loại vắc-xin Ebola đã được phê duyệt tại Hoa Kỳ vào tháng 12 năm 2019.[8] Mặc dù không có điều trị được phê duyệt cho Ebola Tính đến năm 2019,[9] hai phương pháp điều trị (REGN-EB3mAb114) có liên quan đến kết quả cải thiện.[10] Những nỗ lực hỗ trợ cũng cải thiện kết quả. Điều này bao gồm liệu pháp bù nước qua đường miệng (uống nước ngọt và hơi mặn) hoặc truyền dịch tĩnh mạch cũng như điều trị các triệu chứng.

Nguyên nhân và Chẩn đoán[sửa | sửa mã nguồn]

Con người có thể nhiễm virus Ebola do tiếp xúc với máu hoặc chất dịch cơ thể của động vật bị nhiễm (thường là khỉ hoặc loài dơi ăn trái).[1] Sự lây truyền qua không khí trong môi trường tự nhiên vẫn chưa được chứng minh.[3] Loài dơi ăn trái được cho là mang truyền virus Ebola mà không hề bị bệnh. Một khi con người bị nhiễm bệnh, thì bệnh cũng có thể lây truyền từ người này sang người khác. Nam giới sống sót sau khi nhiễm bệnh Ebola có thể truyền bệnh qua tinh dịch trong gần 2 tháng. Để chẩn đoán bệnh, trước tiên cần phân biệt loại trừ các bệnh khác có triệu chứng tương tự chẳng hạn sốt rét, dịch tả và các bệnh sốt xuất huyết do virus khác. Để xác định bệnh, mẫu máu được xét nghiệm để tìm kháng thể virus, RNA của virus, hoặc chính con virus Ebola.[1]

Phòng bệnh bao gồm làm giảm sự lây lan bệnh từ heo và khỉ bị nhiễm sang con người. Việc này được thực hiện bằng cách kiểm tra bệnh các loài động vật này và bằng cách giết chết và tiêu hủy đúng cách xác động vật chết nếu phát hiện chúng bị bệnh. Thịt được nấu chín kỹ và mặc quần áo bảo hộ khi xử lý thịt cũng giúp phòng bệnh, cũng như mặc quần áo bảo hộ và rửa tay khi ở gần người mắc bệnh để phòng bệnh. Các mẫu mô và chất dịch cơ thể của người mắc bệnh cần được xử lý đặc biệt thận trọng.[1]

Không có phác đồ điều trị đặc hiệu; các nỗ lực nhằm giúp người bệnh bao gồm hoặc là cho điều trị mất nước bằng đường uống (nước uống hơi ngọt hơi mặn) hoặc là cho dịch truyền bằng đường tĩnh mạch.[1] Bệnh có tỉ lệ tử vong cao: Thường từ 50% đến 90% số người nhiễm virus Ebola bị tử vong.[1][11] EVD được phát hiện đầu tiên ở SudanCộng hòa Dân chủ Congo. Bệnh thường bộc phát thành dịch ở những vùng nhiệt đới của châu Phi cận Sahara.[1] Từ 1976 (khi lần đầu được phát hiện) cho đến 2013, chưa tới 1000 người bị nhiễm bệnh mỗi năm.[1][12] Dịch bệnh lớn nhất cho đến nay là dịch Ebola Tây Phi 2014 đang hoành hành ở Guinea, Sierra Leone, Liberia và có thể Nigeria.[13][14] Tính tới ngày 3 tháng 10 năm 2014, 7.497 trường hợp bị nghi ngờ mắc bệnh trong số đó đã có 3.439 người đã chết.[15] Hiện nay các nhà khoa học đang nỗ lực chế tạo vắc xin; tuy nhiên, vẫn chưa có vắc xin nào.[1]

Nguyên nhân[sửa | sửa mã nguồn]

Chu kỳ cuộc sống của Ebola virus

Bệnh virus Ebola bị gây ra bởi bốn trong nhóm năm loài virus Ebola, họ Filoviridae, bộ Mononegavirales. Những loại virus đó là Bundibugyo (BDBV), Ebola (EBOV), Sudan (SUDV), và virus rừng Taï (TAFV, tên trước đây và tên thường gọi cũng là virus Ebola Bờ Biển Nga (CIEBOV)). Loại thứ năm, Reston virus (RESTV), được cho là không gây ra bệnh trên con người. Khi bệnh bộc phát ra, những người có nguy cơ mắc bệnh nhất là những người chăm sóc bệnh nhân, hoặc có tiếp xúc gần gũi với bệnh nhân.[16]

Dấu hiệu và triệu chứng[sửa | sửa mã nguồn]

Các triệu chứng của bệnh Ebola

Bệnh này thường bắt đầu với dấu hiệu và các triệu chứng giống bệnh cúm như sốt, đau đầu, mệt mỏi, đau cơ, khớp và cơ bụng.[17] Nôn mửa, tiêu chảy và chán ăn cũng là các triệu chứng phổ biến.

Dịch bệnh Virus Ebola 1976[sửa | sửa mã nguồn]

Dịch bệnh Ebola từng xảy ra năm 1976 ở Tây Phi hầu hết các trường hợp được ghi nhận trong vòng bán kính 70 km của làng Yambuku. Ở Công-gô đã có 318 người bị nhiễm bệnh trong đó có 280 trường hợp tử vong (tỷ lệ tử vong 88%). Và ở Sudan 284 trường hợp nhiễm, 151 người chết. Đối với làng Yambuku, họ đã phải đóng cửa bệnh viện sau khi trận dịch quét qua vì có 11 trong số 17 nhân viên y tế đã chết do lây bệnh (vì ban đầu họ chẩn đoán nhầm đó là bệnh sốt rét nên không mặc đồ y tế bảo hộ).[18]

Dịch bệnh Virus Ebola 2014 ở châu Phi[sửa | sửa mã nguồn]

Trong tháng 2 năm 2014 tại các nước Tây Phi, Guinea, Sierra LeoneLiberia đã có những ca bệnh bị nghi ngờ là xuất phát từ bệnh Virus Ebola.[19][20][21]

Tính đến ngày 1 tháng 8 năm 2014, theo Tổ chức Y tế Thế giới (W.H.O) có 729 người chết ở Tây Phi trong tổng số 1.300 người mắc bệnh virus Ebola.[22]. Tổng thống Nigeria cảnh báo nước này có hơn 30.000 người có nguy cơ mắc virus Ebola[23]. Cùng trong ngày 3 quốc gia Tây Phi bị ảnh hưởng đã nhất trí thiết lập một vùng cách ly xuyên biên giới ở khu vực bùng phát dịch này.

Tính tới ngày 3 tháng 10 năm 2014, 7.497 trường hợp bị nghi ngờ mắc bệnh trong số đó đã có 3.439 người đã chết.[15]

Phòng tránh[sửa | sửa mã nguồn]

Virus Ebola lây sang người thông qua tiếp xúc với máu, chất tiết, bộ phận cơ thể hoặc dịch thể khác của người, động vật bị nhiễm bệnh. Để phòng bệnh, cần thực hiện vệ sinh cá nhân (rửa tay bằng xà phòng, chất sát khuẩn,...), tránh tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch tiết của người như là: niêm dịch, mồ hôi, nước mắt,..., động vật nhiễm bệnh; không cầm, nắm các vật có thể đã tiếp xúc với máu, dịch tiết của người, động vật nhiễm bệnh trước đó.[24]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s “Ebola virus disease” (Thông cáo báo chí). World Health Organization (WHO). ngày 12 tháng 2 năm 2018.
  2. ^ a b Singh, Sunit K.; Ruzek, Daniel biên tập (2014). Viral hemorrhagic fevers. Boca Raton: CRC Press, Taylor & Francis Group. tr. 444. ISBN 9781439884294. Bản gốc lưu trữ ngày 29 tháng 4 năm 2016. Đã bỏ qua tham số không rõ |name-list-format= (gợi ý |name-list-style=) (trợ giúp)
  3. ^ a b “2014 Ebola Virus Disease (EVD) outbreak in West Africa”. World Health Organization (WHO). ngày 21 tháng 4 năm 2014. Bản gốc lưu trữ ngày 29 tháng 7 năm 2014. Truy cập ngày 3 tháng 8 năm 2014. Lỗi chú thích: Thẻ <ref> không hợp lệ: tên “WHOAir2014” được định rõ nhiều lần, mỗi lần có nội dung khác
  4. ^ “Preliminary study finds that Ebola virus fragments can persist in the semen of some survivors for at least nine months”. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). ngày 14 tháng 10 năm 2015. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 8 năm 2017.
  5. ^ “Recommendations for Breastfeeding/Infant Feeding in the Context of Ebola”. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). ngày 19 tháng 9 năm 2014. Bản gốc lưu trữ ngày 24 tháng 10 năm 2014. Truy cập ngày 26 tháng 10 năm 2014.
  6. ^ Broadhurst MJ, Brooks TJ, Pollock NR (ngày 13 tháng 7 năm 2016). “Diagnosis of Ebola Virus Disease: Past, Present, and Future”. Clinical Microbiology Reviews. American Society for Microbiology. 29 (4): 773–793. doi:10.1128/cmr.00003-16. ISSN 0893-8512. LCCN 88647279. OCLC 38839512. PMC 5010747. PMID 27413095.
  7. ^ “Guidance for Safe Handling of Human Remains of Ebola Patients in U. S. Hospitals and Mortuaries”. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Bản gốc lưu trữ ngày 9 tháng 10 năm 2014. Truy cập ngày 10 tháng 10 năm 2014.
  8. ^ “First FDA-approved vaccine for the prevention of Ebola virus disease, marking a critical milestone in public health preparedness and response” (Thông cáo báo chí). ngày 20 tháng 12 năm 2019. Truy cập ngày 22 tháng 12 năm 2019.
  9. ^ “Ebola Treatment Research”. NIH: National Institute of Allergy and Infectious Diseases. Truy cập ngày 20 tháng 8 năm 2019.
  10. ^ “Independent Monitoring Board Recommends Early Termination of Ebola Therapeutics Trial in DRC Because of Favorable Results with Two of Four Candidates”. NIH: National Institute of Allergy and Infectious Diseases. Truy cập ngày 20 tháng 8 năm 2019.
  11. ^ C.M. Fauquet (2005). Virus taxonomy classification and nomenclature of viruses; 8th report of the International Committee on Taxonomy of Viruses. Oxford: Elsevier/Academic Press. tr. 648. ISBN 9780080575483.
  12. ^ “Ebola Viral Disease Outbreak — West Africa, 2014”. CDC. ngày 27 tháng 6 năm 2014. Truy cập ngày 26 tháng 6 năm 2014.
  13. ^ “CDC urges all US residents to avoid nonessential travel to Liberia, Guinea, and Sierra Leone because of an unprecedented outbreak of Ebola”. CDC. ngày 31 tháng 7 năm 2014. Truy cập ngày 2 tháng 8 năm 2014.
  14. ^ “Outbreak of Ebola in Guinea, Liberia, and Sierra Leone”. CDC. ngày 4 tháng 8 năm 2014. Truy cập ngày 5 tháng 8 năm 2014.
  15. ^ a b “2014 Ebola Outbreak in West Africa - Case Counts”. 2014 Ebola Outbreak in West Africa. CDC (Centers for Disease Control and Prevention). 7 tháng 10 năm 2014. Truy cập ngày 8 tháng 10 năm 2014. Kiểm tra giá trị ngày tháng trong: |ngày truy cập= (trợ giúp)
  16. ^ “Ebola Hemorrhagic Fever Risk of Exposure”. CDC. ngày 1 tháng 8 năm 2014. Truy cập ngày 2 tháng 8 năm 2014.
  17. ^ Gatherer D (2014). “The 2014 Ebola virus disease outbreak in West Africa”. J. Gen. Virol. 95 (Pt 8): 1619–1624. doi:10.1099/vir.0.067199-0. PMID 24795448.
  18. ^ “Ebola sốt xuất huyết ở Zaire, 1976”. Trung tâm thông tin Công nghệ sinh học, Thư viện Y khoa Quốc gia Mỹ.
  19. ^ Jonas Schmidt-Chanasit: Deutschland. Ebola-Notfallpläne liegen bereit. Từ dw.de ngày 14 tháng 7 năm 2014.
  20. ^ Das Robert-Koch-Institut über die Epidemie.
  21. ^ Westafrikanische Staaten schotten Grenzgebiet wegen Ebola ab, SZ, 02.08.2014
  22. ^ 729 người chết ở Tây Phi vì mắc virut Ebola[liên kết hỏng]. 1 tháng 8 năm 2014.
  23. ^ Thế giới phát hoảng vì Ebola. 31 tháng 8 năm 2014.
  24. ^ Phòng tránh virus Ebola bằng cách nào?, giaoduc, 01.08.2014
Tài liệu

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]