Cách mạng Vinh quang
| Một phần của Chiến tranh Chín Năm | |
 Hoàng tử xứ Oranje đổ bộ tại Torbay, được khắc họa trong một bức tranh của Johan Herman Isings | |
| Thời điểm | 1688–1689 |
|---|---|
| Địa điểm | Quần đảo Anh |
| Hệ quả | James II bị phế truất, ngôi vàng được trao cho William III và vợ, Mary II |
Cách mạng Vinh Quang, hay còn gọi là Cách mạng 1688, là sự kiện phế truất vua James II của Anh vào tháng 11 năm 1688. Ngai vàng sau đó được trao cho Mary II - con gái của James, cùng chồng là William III xứ Oranje - cháu trai của nhà vua và cũng là người có quyền thừa kế độc lập đối với ngai vàng. Hai người cùng trị vì Anh, Scotland và Ireland cho đến khi Mary qua đời năm 1694, để lại William tiếp tục cai trị một mình. Phong trào Jacobite – với mục tiêu khôi phục ngai vàng cho James và dòng họ Stuart – đã tồn tại bền bỉ cho đến cuối thế kỷ XVIII. Đáng chú ý, cuộc đổ bộ của William đánh dấu lần xâm lược cuối cùng thành công vào lãnh thổ nước Anh.
James lên ngôi vào tháng 2 năm 1685. Dù là người Công giáo – yếu tố vốn thường gây nghi ngại trong giới Tin Lành – những năm đầu trị vì, ông vẫn nhận được sự ủng hộ rộng rãi từ các tín đồ Kháng Cách tại Anh, Scotland và những dân cư người Công giáo ở Ireland. Tuy nhiên, chỉ sau vài năm, các chính sách của ông đã khiến sự hậu thuẫn này suy giảm nghiêm trọng. Đến tháng 6 năm 1688, làn sóng bất mãn đã bùng phát thành phản kháng công khai, phần lớn diễn ra một cách hòa bình. Việc hoàng hậu hạ sinh hoàng tử James Francis Edward Stuart vào ngày 10 tháng 6 năm 1688 càng làm gia tăng lo ngại về khả năng hình thành một triều đại Công giáo lâu dài. Trước tình hình đó, một nhóm đối lập trong nước đã gửi thư mời đến vua William, kêu gọi ông can thiệp từ Hà Lan để lật đổ James.
Ở Hà Lan, cả Quốc hội và William đều lo sợ James sẽ liên minh với vua Louis XIV của Pháp trong Chiến tranh Chín Năm. Tận dụng tình trạng rối ren tại Anh lúc bấy giờ và lấy lý do đáp lại lời mời, William đã đưa quân đổ bộ xuống Devon vào ngày 5 tháng 11 năm 1688. Khi ông tiến quân về Luân Đôn, quân đội của James đã nhanh chóng tan rã. Ngày 23 tháng 12, James buộc phải chạy sang Pháp để lưu vong. Vào tháng 4 năm 1689, khi quân Hà Lan vẫn còn đang hiện diện tại Luân Đôn, Nghị viện đã tuyên bố William và Mary là đồng quân vương của Anh và Ireland; đến tháng 6, Scotland cũng đưa ra quyết định tương tự.
Trong nước, cuộc cách mạng đã khẳng định vị thế tối cao của Nghị viện so với hoàng quyền ở cả Anh và Scotland. Trên bình diện quốc tế, William vừa là Quốc vương Anh vừa giữ chức stadtholder của Hà Lan cho đến khi ông qua đời vào năm 1702. Điều này đã tạo tiền đề cho một liên minh Anh - Hà Lan nhằm kiềm chế sự bành trướng của Pháp; liên minh này kéo dài gần như suốt thế kỷ XVIII, dù không phải lúc nào hai bên cũng có chung một mục tiêu. Dưới sự lãnh đạo William, Hà Lan chủ trương ưu tiên chiến tranh trên bộ, trong khi Hải quân Hoàng gia Anh vươn lên giữ vai trò chủ lực trên biển. Đây là một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến việc Cộng hòa Hà Lan dần đánh mất vị thế cường quốc hàng hải số một châu Âu vào tay Anh trong Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha.