Tổng đốc

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm

Tổng đốc (chữ Hán:總督) hoặc Tổng trấn là một chức quan của chế độ phong kiến trao cho viên quan đứng đầu một vùng hành chính gồm nhiều tỉnh thành. Tổng đốc coi mọi mặt về dân sự lẫn quân sự trong địa hạt mình quản lý. Chức Tổng đốc được áp dụng tại Trung Quốc (hai triều Minh - Thanh) và một số nước Đông Á lân cận Trung Quốc, trong đó có Việt Nam (triều nhà Nguyễn).

Trung Quốc[sửa | sửa mã nguồn]

Chức vụ tổng đốc được thiết lập năm Cảnh Thái thứ 3 (1452) thời Minh Đại Tông, theo lời tấu của Vu Khiêm để lập ra chức Tổng đốc Lưỡng Quảng[1]. Vương Cao là vị tổng đốc đầu tiên[1], nhưng chưa có trụ sở làm việc cố định. Tới năm Thành Hóa thứ 5 (1469) dưới thời Minh Hiến Tông, phủ làm việc của tổng đốc Lưỡng Quảng tại Ngô Châu mới chính thức được lập ra. Tổng đốc Lưỡng Quảng khi đó là Hàn Ung.

Việt Nam[sửa | sửa mã nguồn]

Tổng đốc Hà Ninh Hoàng Diệu

Ở Việt Nam, từ năm Tân Mão 1831, năm thứ 12 triều vua Minh Mạng, nhà vua cho đổi các trấn (tức là các thừa tuyên của nhà Hậu Lê) thành tỉnh và chia Việt Nam thành 30 tỉnh và đặt các chức Tổng đốc, Tuần phủ, Bố chính, Án sát, Lãnh binh tại địa phương cấp liên tỉnh và cấp tỉnh. Tiền thân của chức Tổng đốc là các chức Tổng trấnHiệp trấn vào thời vua Gia Long, còn trước đó từ triều nhà Hậu Lê là các chức quan Trấn thủ hay Lưu trấn. Sử nhà Nguyễn còn gọi chức Tổng đốc bằng cái tên gọi Hộ lý tổng đốc hay Hộ đốc[2].

Trong 30 tỉnh thành triều nhà Nguyễn, triều đình thường chia thành các vùng đặt dưới sự cai quản của một quan Tổng đốc như sau:

Bắc Kỳ
Trung kỳ
Nam kỳ
Kinh đô

Riêng hành tỉnh Thừa Thiên, về danh nghĩa chỉ đặt đến cấp phủ, nên không đặt chức Tổng đốc mà chỉ đặt chức Phủ doãn phủ Thừa Thiên, vì là có Kinh thành, chịu điều hành trực tiếp của vua và triều đình.

Tổng đốc thường mang hàm tòng nhất phẩm hoặc chánh nhị phẩm.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a ă Minh sử - quyển 177 - Liệt truyện 65 - Vương Cao. Nguyên tác: "兩廣有總督自翺始" (Lưỡng Quảng hữu tổng đốc tự Cao thủy)
  2. ^ xem cách gọi các Tổng đốc nhà Nguyễn trong nội dung các tập sách của bộ Đại Nam thực lục.