Thái Bình công chúa

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ Công chúa Thái Bình)
Jump to navigation Jump to search
Thái Bình công chúa
太平公主
Công chúa nhà Đường
Thông tin chung
Phối ngẫu Tiết Thiệu
Võ Du Kỵ
Hậu duệ Tiết Sùng Huấn (薛崇訓)
Tiết Sùng Giản (薛崇簡)
Võ Sùng Mẫn (武崇敏)
Võ Sùng Hành (武崇行)
Vạn Tuyền huyện chúa Tiết thị
Võ thị, con gái Võ Du Kị
Vĩnh Hòa huyện chúa Võ thị (chưa chắc)
Tên đầy đủ Lý Lệnh Nguyệt (李令月)
Chưa chắc chắn[1]
Tước hiệu Trấn quốc Thái Bình Thái trưởng công chúa
(鎮國太平太長公主)
Thân phụ Đường Cao Tông
Thân mẫu Võ Tắc Thiên
Sinh không rõ, ước tính từ 660 đến 665
Trường An, Đại Đường
Mất 1 tháng 8, năm 713
Nam Sơn tự, Đại Đường

Thái Bình công chúa (chữ Hán: 太平公主; ? - 1 tháng 8, 713), phong hiệu đầy đủ Trấn quốc Thái Bình Thái trưởng công chúa (鎮國太平太長公主), là một Hoàng nữ, Công chúa nổi tiếng nhất trong triều đại nhà Đường và cả trong lịch sử Trung Quốc.

Bà là Hoàng nữ thứ hai và là người con nhỏ nhất của Đường Cao Tông Lý Trị và Võ Tắc Thiên, em gái ruột của An Định công chúa, Đường Nghĩa Tông Lý Hoằng, , Đường Trung Tông Lý Hiển và Đường Duệ Tông Lý Đán. Ngoài ra, Thái Bình công chúa còn được biết đến là cô của Đường Huyền Tông Lý Long Cơ.

Từ khi sinh ra, bà được Phụ hoàng, Mẫu hậu và các hoàng huynh vô cùng yêu quý (cần dẫn nguồn), tính tình cương liệt bản lĩnh. Khi Vi hậu chi loạn xảy ra, bà cùng cháu trai là Huyền Tông Lý Long Cơ mưu binh biến, khôi phục trật tự chính sự, sử gọi là Đường Long chi biến (唐隆之變). Thế nhưng về sau hai cô cháu mâu thuẫn kịch liệt trong việc chia sẻ quyền lực, thế rồi Tiên Thiên chi biến (先天之變) nổ ra, Trấn quốc Thái Bình Thái trưởng công chúa bị chính cháu ruột ép phải tự sát. Sau khi công chúa qua đời, Huyền Tông lập lại trật tự ổn định về chính sự của nhà Đường sau một thời gian dài bị xáo trộn bởi các phụ nữ quyền lực.

Thái Bình công chúa là vị công chúa nhiều tham vọng, quyền thế và nổi tiếng nhất trong triều đại nhà Đường, bà cùng Mẫu hậu Võ Tắc Thiên và Hoàng tẩu Vi hoàng hậu được đánh giá là ba người phụ nữ gây ảnh hưởng nhất của triều đại này.

Tiểu sử[sửa | sửa mã nguồn]

Xuất thân từ hoàng tộc nhà Đường, công chúa là hoàng tôn nữ của Đường Thái Tông Lý Thế Dân và Văn Đức Thuận Thánh hoàng hậu Trưởng Tôn thị, hoàng tằng tôn nữ của Đường Cao Tổ Lý Uyên và Thái Mục Thuận Thánh Hoàng hậu Đậu thị, hoàng huyền tôn nữ của Thế Tổ Nguyên hoàng đế Lý Bính và Nguyên Trinh hoàng hậu Độc Cô thị.

Thái Bình công chúa được biết là con út trong số sáu người con của Đường Cao Tông Lý Trị và Võ Tắc Thiên[2]. Sử cũ không ghi rõ công chúa sinh vào năm nào, nhưng có thể đoán ước chừng khoảng từ năm 665, tức năm Lân Đức thứ 2 triều Cao Tông. Theo nhiều suy đoán, bà có tên thật là Lý Lệnh Nguyệt (李令月), vì trong Toàn Đường văn - Đại hoàng thái tử thượng thực biểu [3], có trích đoạn: "...phục kiến thần muội Thái Bình công chúa thiếp Lý Lệnh Nguyệt gia thần"[4], nhưng có phản bác cho rằng cụm từ "Thiếp lý""Lệnh nguyệt gia thần" là tách rời nhau.

Khi công chúa còn nhỏ, bà thường hay lui tới nhà của bà ngoại là Vinh Quốc phu nhân Dương thị, và cung nữ bên cạnh bà bị cưỡng hiếp bởi người anh họ là Hạ Lan Mẫn Chi (賀蘭敏之), con trai lớn của Hàn Quốc phu nhân Võ Thuận, chị gái của Tắc Thiên Thuận Thánh hoàng hậu Võ thị. Việc này khiến Tắc Thiên Thuận Thánh hoàng hậu Võ thị cực kì tức giận, vì trước đây Mẫn Chi từng có hành vi không kiểm điểm với Đông cung Hoàng thái tử phi trong Nội đình, nên Võ hậu quyết định triệt đi tư cách kế thừa nhà họ Võ, thay vì theo tội đáng bị xử tử[5].

Năm Năm Hàm Hanh nguyên niên (670), Vinh Quốc phu nhân Dương thị qua đời, lúc này Thái Bình công chúa khoảng 8 tuổi.

Nhân việc bà ngoại qua đời, Võ hậu cho Thái Bình công chúa trở thành Đạo cô để nhận thánh ân thay cho bà ngoại, tuy lấy danh nghĩa xuất gia, song Công chúa vẫn ở lại trong cung. Về sau, Đường Cao Tông thương lượng một hiệp ước hòa bình với Thổ Phồn, Quốc vương Thổ Phồn đề nghị được hòa thân, tức là sẽ thành hôn với Thái Bình công chúa nhưng Cao Tông khước từ vì không nở để con gái út gả xa. Đường Cao Tông cho xây miếu Đạo và đặt tên là Thái Bình Quán (太平觀), chính thức cho Thái Bình công chúa vào ở, xuất gia, lấy lý do xuất gia để tránh cho công chúa hòa thân[6].

Các cuộc hôn nhân[sửa | sửa mã nguồn]

Qua rất nhiều năm, có một lần Thái Bình công chúa mặc vào võ quan phục sức, ở trước mặt Cao Tông và Võ hậu khiêu vũ. Đế-Hậu cười lớn hỏi bà:"Con không phải võ quan, làm sao phải như vậy?". Công chúa bèn nói:"Để có thể đem ban cho Phò mã của con, không được sao?". Cao Tông biết ý tứ của công chúa, bèn vì con gái quyết định tuyển chọn Phò mã[7].

Năm Khai Diệu nguyên niên (681), Thái Bình công chúa hạ giá lấy Tiết Thiệu (薛紹), con trai của cuộc hôn nhân lần thứ hai của chị Đường Cao TôngThành Dương công chúa (城陽公主) với Tiết Quán (薛瓘). Hôn lễ được cử hành ở Vạn Niên huyện quán, phụ cận của Trường An, cực kỳ xa hoa và lộng lẫy. Năm đó, Cao Tông ra quyết định vì cử hành đại hôn của bà mà đặc xá thiên hạ. Trong gia đình họ Tiết, người anh cả Tiết Di (薛顗) có phu nhân là Tiêu thị, cùng với phu nhân của người anh trai khác Tiết Tự (薛緒) là Chương thị đều xuất thân bình dân, khiến cho Võ hậu có ý khinh thường, bà thường hay nói: "Con gái ta sao có thể là chị em dâu với hạng dân đen ?". Về sau, có người nói Tiêu thị là hậu duệ của danh thần Tiêu Vũ (蕭瑀), Võ hậu mới bớt khắt khe đi. Chung sống cực kỳ hạnh phúc với Tiết Thiệu, Thái Bình công chúa sinh ra 2 người con trai là Tiết Sùng Huấn (薛崇訓) và Tiết Sùng Giản (薛崇簡).

Năm Thùy Củng thứ 4 (688), Việt Kính vương Lý Trinh (李贞) cùng con trai là Lang Nha vương Lý Xung (李沖) nổi dậy chống lại Võ hậu và thất bại. Hai anh trai của phò mã Tiết Thiệu là Tiết Di và Tiết Tự bị nghi là có liên quan tới Lý Xung và đều bị bắt, Tiết Thiệu cũng bị liên can. Tiết Di và Tiết Tự bị chặt đầu còn Tiết Thiệu bị đánh 100 roi và bỏ chết đói trong ngục. Khi đó, Công chúa đang mang thai và đã sinh ra một con gái, sau này được phong làm Vạn Tuyền huyện chúa (萬泉縣主). Võ hậu nhằm an ủi con gái, đã phá lệ cấp thực ấp cho công chúa nhiều hơn bình thường, trên cả vạn hộ. Võ hậu định gả công chúa Thái Bình cho Ngụy Tuyên vương Võ Thừa Tự (武承嗣), nhưng do Võ Thừa Tự có bệnh nên cuộc hôn nhân này phải hủy (có thuyết cho rằng công chúa không thích Võ Thừa Tự).

Năm Tái Sơ nguyên niên (690), Thái Bình công chúa hạ giá lấy Võ Du Kỵ, một người cháu khác cũng gọi Võ hậu bằng cô, là cháu nội của người chú của Võ thị là Võ Sĩ Lăng (武士稜). Do Võ Du Kỵ đã có vợ nên Võ hậu đã buộc vợ của Du Kỵ phải tự sát. Sau khi Công chúa tái giá không lâu, Võ hậu xưng Đế, lập ra Võ Chu triều đại.

Võ Du Kỵ tính tình khiêm nhường, cùng công chúa có hai người con trai là Võ Sùng Mẫn (武崇敏), Võ Sùng Hành (武崇行) và 1 người con gái. Về sau, công chúa bao dưỡng tình phu, thông dâm với nhiều đàn ông khác, kéo bè kết đảng, lại còn tìm sủng nam dâng cho mẹ là Võ Tắc Thiên. Trong các tình nhân của Thái Bình công chúa bao gồm: Tiết Hoài Nghĩa (薛懷義), Hòa thượng Huệ Phạm (惠范), Trương Xương Tông (張昌宗), Trương Dịch Chi (張易之), Cao Tiển (高戩) và Thôi Thực (崔湜)[8].

Giành lại nhà Đường[sửa | sửa mã nguồn]

Võ Tắc Thiên sau khi đăng cơ, khiến Thái Bình công chúa hoan hỉ muốn nhân đó tạo thế lực, can dự triều chính. Võ hậu thường khen công chúa tư sắc diễm mĩ, chí khí cương liệt rất giống mình, nhưng không đồng ý cho công chúa tham dự bất kỳ chuyện chính sự gì. Thái Bình công chúa từ đó e dè mẹ mình, không dám xen vào chính sự, chỉ ở phủ đệ hưởng vinh hoa phú quý[9].

Võ Tắc Thiên ở khi tuổi già lập Phụng Thần phủ để tuyển chọn nhiều thanh niên tuấn tú đưa vào đó để phục vụ và thỏa mãn dục vọng của mình, trong số đó có Trương Xương Tông vốn được Thái Bình công chúa giới thiệu để hầu hạ cho Nữ hoàng. Thái Bình công chúa sau đó lại giới thiệu tiếp người anh của Xương Tông là Trương Dịch Chi. Nữ hoàng vô cùng sủng ái Trương Dịch Chi và Trương Xương Tông, phong Tông làm Vân Huy tướng quân, còn Dịch Chi làm Tư Vệ thiếu khanh. Rồi ngày càng say đắm cưng chiều khiến hai tên ngày càng lộng quyền, thậm chí Trương Xương Tông còn ngoại tình với nữ quan thân cận nhất của Võ Tắc Thiên là Thượng Quan Uyển Nhi. Thế lực của hai anh em ngày càng lớn mà Võ Tắc Thiên thì không ra khỏi cung nữa.

Trong thời kì Võ Tắc Thiên, Thái Bình công chúa tương đối thu mình, không làm lộ ra tâm cơ, nhưng vẫn có những biểu hiện của việc tham dự triều chính, như chủ trương giết Lai Tuấn Thần (来俊臣). Bên cạnh đó, cũng có thuyết rằng chính Thái Bình công chúa mật mưu hại Tiết Hoài Nghĩa (薛怀义), nhiều tranh nghị tin rằng Thái Bình công chúa cũng có vai trò quan trọng trong việc giằng co giữa hai nhà Võ-Lý trong suốt thời kỳ của Võ Tắc Thiên.

Những năm cuối triều Võ Chu, Võ-Lý hai nhà mâu thuẫn ngày càng nghiêm trọng, Võ Tắc Thiên triệu hồi Lư Lăng vương Lý Hiển, lập hắn làm Hoàng tự, cũng thông qua một loạt liên hôn đem Võ-Lý hai nhà liên hệ, lấy ý đồ có thể trừ khử chính trị đấu tranh giữa hai nhà trong tương lai. Đồng thời, Võ Tắc Thiên cũng bắt đầu khiến Thái Bình công chúa, Thượng Quan Uyển Nhi cùng hai nam sủng Trương Xương Tông, Trương Dịch Chi nắm giữ quyền lực. Thái Bình công chúa bản nhân tuy là con dâu họ Võ, nhưng phương diện chính trị vẫn luôn là người ủng hộ họ Lý.

Năm Đại Túc nguyên niên (701), hai anh em họ Trương vu cáo, hại chết Ý Đức thái tử Lý Trọng Nhuận, em gái Vĩnh Thái công chúa Lý Tiên Huệ và Phò mã Võ Diên Cơ, đều là những người thuộc hàng thừa kế của cả Võ-Lý, nên khiến hai nhà Võ-Lý quay sang căm ghét hai anh em họ Trương. Năm sau (702), Thái tử Lý Hiển, Tương vương Lý Đán cùng Thái Bình công chúa liên tấu phong Trương Xương Tông tước Vương (王), nhưng Võ hậu đại nộ cải phong làm Quốc công (国公), nhằm để duy trì quan hệ giữa hai anh em và dòng họ Lý-Võ. Thế nhưng năm sau, Trương Xương Tông hạch tội Ngụy Nguyên Trung (魏元忠) và tình phu của công chúa là Cao Tiển, Võ Tắc Thiên đại nộ, giam cầm cả hai vào ngục thất. Quan hệ giữa hai anh em họ Trương và Thái Bình công chúa chấm dứt ở đây, quay sang đối địch nhau.

Năm Thần Long nguyên niên (705), tháng 2, tể tướng Trương Giản Chi dẫn 500 quân tiến đánh vào hoàng cung, giết hai anh em họ Trương, ép buộc Võ Tắc Thiên truyền ngôi cho Thái tử Lý Hiển. Nữ hoàng lúc đầu không chịu, nhưng Thái Bình công chúa đã thuyết phục mẹ thoái vị về làm Thái thượng hoàng đế, còn Võ Hiển lên ngôi lần thứ hai, lấy lại họ Lý, khôi phục lại nhà Đường sau 15 năm gián đoạn, tức là Đường Trung Tông. Chín tháng sau, Thượng hoàng Võ Tắc Thiên qua đời.

Với công lao của mình, Thái Bình công chúa được Trung Tông sắc phong là Trấn Quốc Thái Bình Trưởng công chúa (鎮國太平長公主), được lập phủ riêng xa hoa, ăn lộc năm nghìn hộ[10].

Cô cháu tranh đấu[sửa | sửa mã nguồn]

Đấu với An Lạc công chúa[sửa | sửa mã nguồn]

Đường Trung Tông lên ngôi lần thứ hai, Thái Bình công chúa dần dần công khai tham gia vào chính sự, rất được Trung Tông coi trọng, được đặt cách không cần hành lễ đối với Đông cung Hoàng thái tử Lý Trọng Tuấn và đám người An Lạc công chúa Lý Khỏa Nhi, quyền thế muôn phần đáng sợ, không ai sánh kịp. Lúc đó, vợ con của Trung Tông hoàng đế là Vi hoàng hậu và An Lạc công chúa lộng hành trong ngoài cung, duy chỉ e ngại có Trấn Quốc Thái Bình trưởng công chúa mà thôi[11].

Năm Cảnh Long nguyên niên (707), Hoàng thái tử Lý Trọng Tuấn làm nên Cảnh Long chi biến, giết Võ Tam Tư cùng Võ Sùng Huấn, nhưng sau đó thất bại mà bị chết. An Lạc công chúa cùng đám người Tông Sở Khách (宗楚客) liền vu cáo Thái Bình công chúa cùng Tương vương Lý Đán hợp mưu với Thái tử mưu phản, có Ngự sử trung thừa Tiêu Chí Trung (萧至忠) là thân cận của công chúa, tiến lên nói:"Thánh thượng tứ hải giàu có, không thể chịu đựng một đệ một muội, mà phải sai người thêu dệt tội danh tàn hại sao!”. Như thế Thái Bình công chúa một lần thoát nạn, nhưng đây cũng là chính thức khai màn đấu đá giữa Thái Bình công chúa cùng An Lạc công chúa.

Năm Cảnh Long thứ 4 (710), tháng 6, Đường Trung Tông bạo băng, do Vi hoàng hậu và An Lạc công chúa hạ độc.

Vi hoàng hậu muốn nhân đó chiếm ngôi vị, làm một Đệ nhị Võ Tắc Thiên, nhưng Chiêu dung Thượng Quan Uyển Nhi đã cùng Thái Bình công chúa đưa di chiếu lập Ôn vương Lý Trọng Mậu làm Tân đế, tức Đường Thương Đế, Vi hoàng hậu thành Hoàng thái hậu, cùng An Quốc Tương vương Lý Đán nhiếp chính, đó đều là thế cân bằng mà Thái Bình công chúa muốn. Tuy nhiên, Vi Thái hậu cùng Tông Sở Khách liên kết, sửa lại Lý Đán chỉ là Thái tử Thái sư, đánh vỡ thế cân bằng mà Thái Bình công chúa muốn duy trì.

Tháng 7 năm đó, Thái Bình công chúa sai con là Tiết Sùng Giản hiệp sức với con của Tương vương Lý Đán là Lâm Tri vương Lý Long Cơ, tiến hành chính biến, tiêu diệt Vi thái hậu và bè đảng. Chiêu dung Thượng Quan Uyển Nhi cũng bị giết chết, phế bỏ Đường Thương Đế. Tương vương Lý Đán được lập lên ngôi, tức là Đường Duệ Tông, phong Lý Long Cơ làm Thái tử.

Thái Bình công chúa có công lớn, được phong Thái trưởng công chúa, ăn lộc vạn hộ, trở thành vị Công chúa quyền thế bậc nhất trong triều đại nhà Đường[12]. Địa vị của bà, sức ảnh hưởng của bà thậm chí vượt qua cả Duệ Tông, dẫn đến sự mâu thuẫn giữa bà và cháu trai, Thái tử Lý Long Cơ.

Đấu với Thái tử Lý Long Cơ[sửa | sửa mã nguồn]

Từ khi Đường Duệ Tông Lý Đán lên ngôi, Thái Bình công chúa rất được sủng ái. Nguyên là do Thái Bình công chúa là em út, hơn nữa trong số những anh em ruột thịt của Duệ Tông, chỉ còn Thái Bình công chúa là còn sống, Duệ Tông lại sống rất tình cảm, do vậy có thể hiểu trọng lượng của Thái Bình công chúa đối với Duệ Tông. Thái Bình công chúa trở nên quyền thế, y hệt một Nữ hoàng. Mỗi khi Đường Duệ Tông nghe chính, đều có Thái Bình công chúa ở rèm châu đằng sau cùng nghe.

Sử sách kể rằng, khi có chính sự quan trọng, Duệ Tông cũng đều thương nghị với Thái Bình công chúa đầu tiên, nếu công chúa bệnh không lên triều, Duệ Tông cũng đều phái Tể thần đến phủ công chúa, hỏi kĩ quyết sách quan trọng xử lý như thế nào. Mỗi khi nhóm Tể tướng tấu sự, Duệ Tông liền phải dò hỏi: “Chuyện này đã từng cùng Thái Bình công chúa thương lượng qua chưa?”, kế tiếp còn muốn hỏi: “Cùng Tam Lang thương lượng qua chưa?”, khi được nhóm Tể tướng khẳng định, Duệ Tông mới có thể tỏ vẻ đồng ý với nhóm Tể tướng đại thần. Duệ Tông gọi Tam Lang, chỉ chính là Hoàng thái tử Lý Long Cơ. Phàm Thái Bình công chúa muốn làm gì, Duệ Tông đều không phản đối, nhóm Tể thần phần nhiều do Công chúa tiến cử, nếu không vừa lòng ai, hoặc muốn thăng chức cho ai, chỉ cần 1 câu của công chúa liền sẽ có biến đổi. Quyền lực của công chúa như vậy mà vượt trên cả Hoàng đế, có thể nói không khác gì một Nữ hoàng, nên nhiều người cũng tỏ ra nịnh nọt, lấy lòng Công chúa. Hơn hết, cả 3 con trai Tiết Sùng Hành, Tiết Sùng Mẫn cùng Tiết Sùng Giản đều phong Vương, gia trang của công chúa trải hết từ Trường An thành ra ngoại ô, nhà nàng ở thu mua hoặc chế tạo các loại trân bảo đồ vật, trải đến tận Ba Thục, nơi ở, quần áo, nghi trượng của Công chúa đều mô phỏng kiểu dáng cung đình, không hề kiêng dè[13].

Tuy nhiên, sau đó Thái Bình công chúa và Hoàng thái tử Lý Long Cơ lại tranh giành quyền lực. Ban đầu, Thái Bình công chúa khinh thường Lý Long Cơ còn trẻ, chưa phải là đối thủ, nhưng ngày càng nhận ra sự phán đoán khó lường của Lý Long Cơ trong sự kiện phế bỏ Vi hậu cùng bè đảng, Thái Bình công chúa liền kiêng dè Lý Long Cơ, muốn phế bỏ Lý Long Cơ và tìm người khác yếu đuối để thay thế, tương lai có thể bị thao túng trong tay mình. Khi vừa đăng cơ, Thái Bình công chúa tung tin đồn "Thái tử không phải là Đích trưởng tử của Hoàng đế, sao có thể yên vị ngôi Thái tử".

Năm Cảnh Vân nguyên niên (710), ngày 22, Duệ Tông ban chiếu cáo thiên hạ, dẹp bỏ tin đồn. Không chịu thua, Thái Bình công chúa còn thường thường phái người giám thị hành động của Lý Long Cơ, cho dù một ít rất nhỏ việc cũng báo cho Duệ Tông biết. Ngoài ra, Thái Bình công chúa còn ở Lý Long Cơ bên người sắp xếp vào rất nhiều tai mắt, như Dương Chân Nhất trở thành Lương đệ của Thái tử. Do sự giám sát thái quá và ý đồ không tốt của cô ruột, Lý Long Cơ trong lòng cảm thấy thập phần bất an[14].

Năm Cảnh Vân thứ 2 (711), Thái Bình công chúa cùng Ích Châu Thứ sử Đậu Hoài Trinh (窦怀贞) liên kết, hại Thái tử Lý Long Cơ. Công chúa sai con rể đến nhà Vi An Thạch (韦安石), mời y đến phủ đệ hỏi chuyện, nhưng An Thạch kiên quyết từ chối. Đường Duệ Tông từng triệu kiến bí mật Vi An Thạch, nói:"Nghe nói triều đình văn võ loại quan viên, tất cả đều khuynh tâm quy phụ Thái tử, ngài hẳn là đối việc này nên lưu ý nhiều hơn". Vi An Thạch bèn nói:"Bệ hạ từ nơi nào nghe thế loại vong quốc chi ngôn như thế này! Nhất định là Thái Bình công chúa chủ ý. Thái tử vì tông miếu xã tắc lập hạ công lớn, hơn nữa luôn luôn nhân từ sáng suốt, hiếu thuận cha mẹ, hữu ái huynh đệ, đây là người trong thiên hạ đều biết đến sự thật, hy vọng bệ hạ không cần bị lời gièm pha sở mê hoặc". Duệ Tông nghe thế kinh dị nói: "Trẫm hiểu rồi, ngài không cần nhắc lại chuyện này". Thái Bình công chúa khi đó đang ở sau mành nghe cuộc đối thoại, rất căm ghét Vi An Thạch, liền tung nhiều tin đồn, xử ép khiến Vi An Thạch suýt bị mất mạng[15].

Thái Bình công chúa từng đi liễn xe đợi bên trong cửa cung, chặn lại nhóm Tể tướng, ý muốn liên kết cùng họ sửa việc sắc lập Thái tử. Cả nhóm đại thần đều biến sắc, Tống Cảnh (宋璟) quả quyết nói:"Thái tử vì Đại Đường xã tắc lập hạ lớn lao công lao, là tông miếu xã tắc chủ nhân, công chúa vì cái gì đột nhiên đưa ra như vậy kiến nghị!”[16].

Sau đó, Tống Cảnh cùng Diêu Sùng (姚崇) đến bên Duệ Tông mà nói:"Tống vương Lý Thành Khí là Đích trưởng tử của bệ hạ, Bân vương Lý Thủ Lễ là Cao Tông hoàng đế trưởng tôn, Thái Bình công chúa cùng hai người bọn họ mưu hại Thái tử, chế tạo sự tình, sẽ khiến cho địa vị Đông Cung không xong. Thỉnh bệ hạ đem Tống vương cùng Bân vương hai người ra ngoài làm Thứ sử; miễn đi Kỳ vương Lý Long Phạm cùng Tiết vương Lý Long Nghiệp sở đảm nhiệm Tả, Hữu vũ Lâm đại tướng quân chức vụ, nhâm mệnh bọn họ vì Thái tử Tả, Hữu vệ suất lấy sự phụng Thái tử; đem Thái Bình công chúa cùng Võ Du Kỵ an trí đến Đông Đô Lạc Dương". Nhưng Duệ Tông nói:"Trẫm hiện tại đã không có huynh đệ, chỉ có Thái Bình công chúa là em gái duy nhất, sao lại có thể đem nàng ta xa xa mà an trí đến Đông Đô! Còn các Vương khác thì mặc cho các ngươi an bài". Vì thế, trước ban hạ chế mệnh nói: “Sau này Chư vương, Phò mã giống nhau không được chỉ huy Cấm quân, hiện tại nhậm chức đều cần thiết là các quan khác chuyển công tác mà đảm nhiệm”[17].

Thái Bình công chúa biết việc của Diêu, Tống mà giận tím mặt, liền trách cứ Lý Long Cơ. Thái tử bèn đến bên Duệ Tông rằng Diêu Sùng và Tống Cảnh châm ngòi giữa Đông cung và Thái Bình công chúa, lại còn làm liên lụy quan hệ với Tống vương Lý Thành Khí, Bân vương Lý Thủ Lễ, kiến nghị trừng phạt Diêu, Tống hai người thật nặng. Duệ Tông bèn biếm Diêu Sùng làm Thứ sử Thân Châu, Tống Cảnh làm Thứ sử Sở Châu, lại cho miễn việc nhậm Thứ sử của hai vương là Tống vương cùng Bân vương[18]

Tiên Thiên chính biến[sửa | sửa mã nguồn]

Duệ Tông thiện nhượng[sửa | sửa mã nguồn]

Năm Diên Hòa nguyên niên (712), Thái Bình công chúa ngầm lệnh một quan chiêm tinh nói với Duệ Tông rằng:"Sao chổi xuất hiện, tiêu chí sắp sửa phá cũ, xây mới, lại nói ở thiên thị viên nội Đế tọa cùng với tâm tiền tinh đều có biến hóa, ám chỉ chính là Hoàng thái tử hẳn là đăng cơ". Nắm bắt thời cơ, Thái Bình công chúa nhân đó ám chỉ việc Đông cung Hoàng thái tử Lý Long Cơ có thể làm binh biến đoạt ngôi, âm mưu khiến Duệ Tông nghi ngờ Long Cơ và trừ khử đi.

Tuy nhiên, Duệ Tông cho rằng:"Đem đế vị truyền cho người có đức, để tránh miễn tai hoạ, ta quyết tâm đã định", điều này khiến Thái Bình công chúa tích cực phản đối. Đông cung Hoàng thái tử Lý Long Cơ ban đầu cũng không đồng ý. Duệ Tông lại ra chỉ dụ:“Khi Trung Tông hoàng đế tại vị, một đám gian nịnh tiểu nhân tự tiện triều chính, trời cao liên tiếp dùng thiên tai tới tỏ vẻ cảnh cáo. Trẫm lúc ấy thỉnh cầu Trung Tông lựa chọn tài đức sáng suốt nhi tử lập làm Hoàng đế để tránh miễn tai hoạ, nhưng Trung Tông thực không cao hứng, Trẫm cũng bởi vậy mà lo lắng sợ hãi, thế cho nên mấy ngày ăn không ngon. Trẫm như thế nào có thể đối Trung Tông khuyên ngài nhường ngôi, đối chính mình lại không thể làm được điểm này đâu!”.

Do vậy, vào tháng 8, Đường Duệ Tông lui về làm Thái thượng hoàng, truyền ngôi cho Đông cung Hoàng thái tử Lý Long Cơ, tức Đường Huyền Tông, cải niên hiệu là Tiên Thiên (先天). Cùng năm đó, chồng của Trấn Quốc Thái Bình Thái trưởng Công chúa là Phò mã đô úy Võ Du Kỵ qua đời, được truy tặng làm An Định Giản vương (定忠簡王)[19].

Khi này, thân tín của Huyền Tông là Lưu U Cầu (劉幽求) và Trương Vĩ (張暐) đã bàn bạc việc âm mưu hành thích phe đảng của Thái Bình công chúa, nhưng tin tức bị lộ ra bởi Đặng Quang Tân (鄧光賓). Do vậy, Huyền Tông hoàng đế buộc lòng phải chối bỏ liên can và cầu sự giúp đỡ từ Duệ Tông Thái thượng hoàng đế. Cuối cùng, bằng sự ảnh hưởng của mình, Duệ Tông Thái thượng hoàng đế đã khiến Lưu-Trương-Đặng 3 người chỉ phải bị lưu đày, thoát khỏi hình phạt tử hình. Sau vụ việc, Huyền Tông càng cẩn trọng hơn với phe cánh của cô mẫu Thái Bình công chúa.

Tiến hành đảo chính[sửa | sửa mã nguồn]

Năm Tiên Thiên thứ 2 (713), Thái Bình công chúa dựa vào thế lực của Thái thượng hoàng, cùng Hoàng đế Lý Long Cơ tranh chấp mạnh mẽ. Có lúc trong 7 vị đại thần đầu triều thì 5 người vốn là môn hạ của Thái Bình công chúa, võ tướng cũng quá nửa là do Thái Bình công chúa nắm giữ.

Đảng hạ của Công chúa là Đậu Hoài Trinh (竇懷貞), Sầm Hi (岑羲), Tiêu Chí Trung (蕭至忠), Thôi Thực (崔湜), Thái tử Thiếu bảo Tiết Tắc (薛稷), Ung Châu trường sử Tân Hưng vương Lý Tấn (李晉)[20], Trung thư xá nhân Lý Du (李猷), Hữu Tán kỵ Thường thị Cổ Ưng Phúc (賈膺福), Tả Vũ Lâm đại tướng quân Thường Nguyên Giai (常元楷), Tri Hữu Vũ Lâm tướng quân sự Lý Từ (李慈) và Tả Kim Ngô tướng quân Lý Khâm (李欽), tất cả dự trì phế bỏ Đường Huyền Tông Lý Long Cơ. Ngoài ra, công chúa còn mật mưu với cung nữ Nguyên thị, chuẩn bị hiến cho Huyền Tông rượu độc[21].

Đại thần Vương Cư (王琚) nghe cấp báo, bèn khuyên Huyền Tông:"Tình thế đã thập phần gấp gáp, bệ hạ không thể không nhanh chóng hành động". Thượng thư Tả thừa Tương Thuyết (张说) từ Đông Đô Lạc Dương phái người cấp Huyền Tông đưa tới một phen bội đao, ý tứ là thỉnh Huyền Tông sớm kịp quyết đoán, diệt trừ Thái Bình công chúa thế lực. Trưởng sử Kinh ChâuThôi Nhật Dụng (崔日用) vào triều diện kiến, đối với Hoàng đế mà nói:"Thái Bình công chúa mưu đồ phản nghịch, ngọn nguồn là đã lâu. Lúc trước, bệ hạ ở Đông Cung làm Thái tử, ở danh phận vẫn là Thần tử, nếu khi đó muốn diệt trừ Thái Bình công chúa, yêu cầu sử dụng mưu kế. Hiện tại bệ hạ đã là nhất quốc chi chủ, chỉ cần ban chế thư, ai nào có gan kháng mệnh không từ? Nếu do dự, vạn nhất gian tà đồ đệ âm mưu thực hiện được, khi đó lại hối hận đã có thể không còn kịp rồi!". Hoàng đế bèn nói:"Ngươi nói phi thường chính xác, chỉ là Trẫm lo lắng sẽ kinh động Thái thượng hoàng", Nhật Dụng bèn đáp:"Thiên tử đại hiếu ở chỗ sử tứ hải an bình. Nếu kẻ phản bội đắc chí, tắc xã tắc tông miếu đem hóa thành phế tích, bệ hạ hiếu hành lại như thế nào thể hiện ra tới đâu! Thỉnh bệ hạ đầu tiên khống chế được Tả Hữu Vũ Lâm quân cùng Tả Hữu Vạn kỵ quân, sau đó lại đem Thái Bình công chúa và vây cánh một lưới bắt hết, như vậy liền sẽ không kinh động Thái thượng hoàng". Hoàng đế cảm thấy đúng, bèn cho Nhật Dụng làm Thị lang bộ Lại[22].

Ngụy Tri Cổ (魏知古) dò la tin tức, biết Thái Bình công chúa sai Thường Nguyên Giai, Lý Từ suất Vũ Lâm quân đột nhập Võ Đức điện, sau lại phái Đậu Hoài Trinh, Lý Du, Tiêu Chí Trung và Sầm Hi ở nam nha cử binh hưởng ứng. Đường Huyền Tông bèn mật nghị cùng Kỳ vương Lý Phạm (李范), Tiết vương Lý Nghiệp (李业), Quách Nguyên Chấn (郭元振), Long Vũ tướng quân Vương Mao Trọng (王毛仲), Nội điện Thiếu giám Khương Kiểu (姜皎), Thái bộc Thiếu khanh Lý Lệnh Vấn (李令问), Thượng thừa Phụng ngự Vương Thủ Nhất (王守一) và Nội cấp sự Cao Lực Sĩ, tiến hành tiên phát chế nhân.

Ngày 29 tháng 7, Huyền Tông thông qua thuyền chuyển ngựa của Vương Mao Trọng, thân dẫn 300 người đột nhập vào cung, từ Võ Đức điện tiến đến Kiều Hóa môn, triệu kiến và giết chết Thường Nguyên Giai và Lý Từ, sau đó là Cổ Ưng Phúc, Lý Du, Tiêu Chí Trung và Sầm Hi đều bị bắt và chém đầu. Đậu Hòa Trinh chạy thoát được, đến một hẻm núi mà thắt cổ tự vẫn, nhưng Huyền Tông vẫn sai trảm đầu thi lưu của hắn, đổi thành họ Độc. Tiết Tắc bị bắt giam và bị ép phải tự tử. Thượng hoàng Duệ Tông nghe biến cố, lập tức đến tháp canh của Thừa Thiên môn (承天門) để xem tình hình, Quách Nguyên Chấn tấu với Thượng hoàng rằng:“Hoàng đế chỉ là phụng Thái thượng hoàng cáo mệnh tru sát Đậu Hoài Trinh gian thần nghịch đảng, cũng không có phát sinh chuyện khác”. Ngày hôm sau, Duệ Tông tuyên bố trao hết mọi quyền hành cho Huyền Tông và lui về ở tại Bách Phúc điện (百福殿)[23].

Thái Bình công chúa thấy việc đã hỏng, bỏ chạy đến trốn ở Nam Sơn tự trong ba ngày. Thái thượng hoàng đế đành phải ra mặt xin Đường Huyền Tông Lý Long Cơ tha chết cho hoàng muội ruột thịt của mình, nhưng Huyền Tông từ chối. Cùng đường, Thái Bình công chúa đành phải tự tử, đó là ngày 1 tháng 8. Các con bà đều bị ban chết, riêng Tiết Sùng Giản bởi vì ngày thường khuyên can mẫu thân, bị trách phạt, nên được miễn tội, Huyền Tông ban cho họ Lý, cũng giữ lại tước vị ban đầu của Giản. Đường Huyền Tông sai tịch thu toàn bộ gia sản khổng lồ của Thái Bình công chúa, mộ của chồng bà là Võ Du Kị cũng bị san bằng[24].

Phim truyền hình[sửa | sửa mã nguồn]

Năm Tên phim Diễn viên
1983 Hoan lạc Trường An Tô Hạnh Tuyền 蘇杏璇
1986 Nhất đại Công chúa Phan Nghinh Tử
1993 Đường Minh Hoàng Nghiêm Mẫn Cầu 严敏求
1995 Võ Tắc Thiên Lê Lệ 梁丽
2000 Đại Minh cung từ Châu Tấn (khi thiếu nữ)、Trần Hồng (khi trưởng thành)
2004 Thần thám Địch Nhân Kiệt Lưu Thích 劉爽
2011 Võ Tắc Thiên bí sử Trịnh Sảng
2011 Thái Bình công chúa bí sử Trịnh Sảng (khi thiếu nữ)、Giả Tịnh Văn (khi trưởng thành)
2013 Đường cung yến Dương Cung Như
2014 Chế tác Mỹ nhân Ứng Thải Nhi 應采兒
2018 Thâm Cung Kế Trần Vỹ

Ghi chú[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Toàn Đường văn: Đại hoàng thái tử thượng thực biểu, trích đoạn:...伏见臣妹太平公主妾李令月嘉辰... (phục kiến thần muội thái bình công chúa thiếp lý lệnh nguyệt gia thần), nhưng có phản bác cho rằng cụm từ "thiếp lý" và "lệnh nguyệt gia thần" là tách rời nhau.
  2. ^ 旧唐书·卷四:二年春正月壬午,幸东都。丁酉,幸合璧宫。戊子,虑雍、洛二州及诸司囚。甲子,以发向泰山,停选。三月甲寅,兼司戎太常伯、永安郡公姜恪同东西台三品。辛未,东都造乾元殿成······麟德三年春正月戊辰朔,车驾至泰山顿。 .国学原典
  3. ^ Toàn Đường văn: Đại hoàng thái tử thượng thực biểu
  4. ^ Nguyên văn: 伏见臣妹太平公主妾李令月嘉辰
  5. ^ 《旧唐书·贺兰敏之传》:“时太平公主尚幼,往来荣国之家,宫人侍行,又尝为(贺兰)敏之所逼。俄而奸污事发,配流雷州,行至韶州,以马缰自缢而死”。
  6. ^ 《新唐书·列传第八》:太平公主,则天皇后所生,后爱之倾诸女。荣国夫人死,后丐主为道士,以幸冥福。仪凤中,吐蕃请主下嫁,后不欲弃之夷,乃真筑宫,如方士薰戒,以拒和亲事。
  7. ^ 《新唐书·列传第八》:久之,主衣紫袍玉带,折上巾,具纷砺,歌舞帝前。帝及后大笑曰:“儿不为武官,何遽尔?”主曰:“以赐驸马可乎?”帝识其意,择薛绍尚之。假万年县为婚馆,门隘不能容翟车,有司毁垣以入,自兴安门设燎相属,道樾为枯。
  8. ^ 《新唐书·列传第八》:绍死,更嫁武承嗣,会承嗣小疾,罢昏。后杀武攸暨妻,以配主。主方额广颐,多阴谋,后常谓“类我”。而主内与谋,外检畏,终后世无它訾。
  9. ^ 《新唐书·列传第八》:而主内与谋,外检畏,终后世无它訾。
  10. ^ 《新唐书·列传第八》:永淳之前,亲王食实户八百,增至千辄止;公主不过三百,而主独加户五十。及圣历时,进及三千户。预诛二张功,增号镇国,与相王均封五千,而薛、武二家女皆食实封。主与相王卫王成王、长宁安乐二公主给卫士,环第十步一区,持兵呵卫,僭肖宫省。神龙时,与长宁、安乐、宜城、新都、定安、金城凡七公主,皆开府置官属,视亲王。安乐户至三千,长宁二千五百,府不置长史。宜城、定安非韦后所生,户止二千。主三子:崇简、崇敏、崇行,皆拜三品。
  11. ^ 《新唐书·列传第八》:韦后、上官昭容用事,自以谋出主下远甚,惮之。主亦自以轧而可胜,故益横。于是推进天下士,谓儒者多窭狭,厚持金帛谢之,以动大议,远近翕然响之。
  12. ^ 《新唐书1列传第八》:玄宗将诛韦氏,主与秘计,遣子崇简从。事定,将立相王,未有以发其端者。主顾温王乃儿子,可劫以为功,乃入见王曰:“天下事归相王,此非儿所坐。”乃掖王下,取乘舆服进睿宗。睿宗即位,主权由此震天下,加实封至万户,三子封王,余皆祭酒、九卿。
  13. ^ 《资治通鉴》:太平公主沉敏多权略,武后以为类己,故于诸子中独爱幸,颇得预密谋,然尚畏武后之严,未敢招权势;及诛张易之,公主有力焉。中宗之世,韦后、安乐公主皆畏之,又与太子共诛韦氏。既屡立大功,益尊重,上常与之图议大政,每入奏事,坐语移时;或时不朝谒,则宰相就第咨之。每宰相奏事,上辄问:“尝与太平议否?”又问:“与三郎议否?”然后可之。三郎,谓太子也。公主所欲,上无不听,自宰相以下,进退系其一言,其余荐士骤历清显者不可胜数,权倾人主,趋附其门者如市。子薛崇行、崇敏、崇简皆封王,田园遍于近甸,收市营造诸器玩,远至岭、蜀,输送者相属于路,居处奉养,拟于宫掖。
  14. ^ 《资治通鉴》:太平公主以太子年少,意颇易之;既而惮其英武,欲更择暗弱者立之以久其权,数为流言,云“太子非长,不当立。”己亥,制戒谕中外,以息浮议。公主每觇伺太子所为,纤介必闻于上,太子左右,亦往往为公主耳目,太子深不自安。
  15. ^ 《资治通鉴》:太平公主与益州长史窦怀贞等结为朋党,欲以危太子,使其婿唐邀韦安石至其第,安石固辞不往。上尝密召安石,谓曰:“闻朝廷皆倾心东宫,卿宜察之。”对曰:“陛下安得亡国之言!此必太平之谋耳。太子有功于社稷,仁明孝友,天下所知,愿陛下无惑谗言。”上瞿然曰:“朕知之矣,卿勿言。”时公主在帘下窃听之,以飞语陷安石,欲收按之,赖郭元振救之,得免。
  16. ^ 《资治通鉴》:公主又尝乘辇邀宰相于光范门内,讽以易置东宫,众皆失色,宋璟抗言曰:“东宫有大功于天下,真宗庙社稷之主,公主柰何忽有此议!”
  17. ^ 《资治通鉴》:宋璟与姚元之密言于上曰:“宋王陛下之元子,豳王高宗之孙,太平公主交构其间,将使东宫不安。请出宋王及豳王皆为刺史,罢岐、薛二王左、右羽林,使为左、右率以事太子。太平公主请与武攸暨皆于东都安置。”上曰:“朕更无兄弟,惟太平一妹,岂可远置东都!诸王惟卿所处。”乃先下制云:“诸王、驸马自今毋得典禁兵,见任者皆改他官。”
  18. ^ 《资治通鉴》:太平公主闻姚元之、宋璟之谋,大怒,以让太子。太子惧,奏元之、璟离间姑、兄,请从极法。甲申,贬元之为申州刺史,为楚州刺史。丙戌,宋王、豳王亦寝刺史之命。
  19. ^ 《资治通鉴》:太平公主使术者言于上曰:“彗所以除旧布新,又帝座及心前星皆有变,皇太子当为天子。”上曰:“传德避灾,吾志决矣。”太平公主及其党皆力谏,以为不可,上曰:“中宗之时,群奸用事,天变屡臻。朕时请中宗择贤子立之以应灾异,中宗不悦,朕忧恐数日不食。岂可在彼则能劝之,在己则不能邪!”太子闻之,驰入见,自投于地,叩头请曰:“臣以微功,不次为嗣,惧不克堪,未审陛下遽以大位传之,何也?”上曰:“社稷所以再安,吾之所以得天下,皆汝力也。今帝座有灾,故以授汝,转祸为福,汝何疑邪!”太子固辞。上曰:“汝为孝子,何必待柩前然后即位邪!”太子流涕而出。
  20. ^ Cháu nội của Tân Hưng quận vương Lý Đức Lương (李德良), anh em họ với Đường Cao Tổ Lý Uyên
  21. ^ 《资治通鉴》:太平公主依上皇之势,擅权用事,与上有隙,宰相七人,五出其门。文武之臣,太半附之,与窦怀贞、岑羲、萧至忠、崔及太子少保薛稷、雍州长史新兴王晋、左羽林大将军常元楷、知右羽林将军事李慈、左金吾将军李钦、中书舍人李猷、右散骑常侍贾膺福、鸿胪卿唐、及僧慧范等谋废立,又与宫人元氏谋于赤箭粉中置毒进于上。晋,德良之孙也。元楷、慈数往来主第,相与结谋。
  22. ^ 《资治通鉴》:王琚言于上曰:“事迫矣,不可不速发。”左丞张说自东都遣人遗上佩刀,意欲上断割。荆州长史崔日用入奏事,言于上曰:“太平谋逆有日,陛下往在东宫,犹为臣子,若欲讨之,须用谋力。今既光临大宝,但下一制书,谁敢不从?万一奸宄得志,悔之何及!”上曰:“诚如卿言;直恐惊动上皇。”日用曰:“天子之孝在于安四海。若奸人得志,则社稷为墟,安在其为孝乎!请先定北军,后收逆党,则不惊动上皇矣。”上以为然。以日用为吏部侍郎。
  23. ^ 《资治通鉴》:甲子,上因王毛仲取闲厩马及兵三百余人,自武德殿入虔化门,召元楷、慈,先斩之,擒膺福、猷于内客省以出,执至忠、羲于朝堂,皆斩之。怀贞逃入沟中,自缢死,戮其尸,改姓曰毒。上皇闻变,登承天门楼。郭元振奏,皇帝前奉诰诛窦怀贞等,无他也。上寻至楼上,上皇乃下诰罪状怀贞等,因赦天下,惟逆人亲党不赦。薛稷赐死于万年狱。
  24. ^ 《资治通鉴》:太平公主逃入山寺,三日乃出,赐死于家,公主诸子及党与死者数十人。薛崇简以数谏其母被挞,特免死,赐姓李,官爵如故。籍公主家,财货山积,珍物侔于御府,厩牧羊马、田园息钱,收入数年不尽。慧范家亦数十万缗。改新兴王晋之姓曰厉。