Mariupol
| Mariupol Маріуполь (tiếng Ukraina) | |
|---|---|
| — Thành phố — | |
Từ trên xuống dưới, từ trái sang phải:
| |
| Mariupol tại Donetsk##Mariupol tại Ukraina | |
| Quốc gia | |
| Tỉnh | Tỉnh Donetsk |
| Huyện | Huyện Mariupol |
| Hromada | Mariupol urban hromada |
| Thành lập | 1778 |
| Đặt tên theo | Andrei Zhdanov, Maria |
| Quận | |
| Chính quyền | |
| • Thị trưởng | Vadym Boychenko (de jure)[1] Oleg Morgun (de facto)[2] |
| Diện tích | |
| • Tổng cộng | 244 km2 (94 mi2) |
| Dân số (2023) | |
| • Tổng cộng | 120,000 (theo Ukraina) |
| (tháng 5 năm 2023, sau khi Nga bao vây và tấn công năm 2022)[3] trước đó, ước tính tháng 1 năm 2022 là 425.681 người[4] | |
| Mã bưu chính | 87500—87590 |
| Mã điện thoại | 629 |
| Thành phố kết nghĩa | Savona, Tề Tề Cáp Nhĩ, Thessaloniki, Gdańsk, Trabzon, Santa Severina, Lviv, Theodosia, Kolomyia, Piraeus, Pereiaslav, Bakhchisaray, Makiivka, Slavuta, Kherson, Vilnius |
| Khí hậu | Khí hậu lục địa ẩm |
| Website | mariupolrada |
Mariupol[a] là một thành phố ở tỉnh Donetsk, Ukraina, nằm trên bờ biển phía bắc (Pryazovia) của Biển Azov, ở cửa Sông Kalmius. Tháng 1 năm 2022, trước khi Nga xâm lược Ukraina, Mariupol là thành phố lớn thứ 10 của Ukraina và lớn thứ 2 của Tỉnh Donetsk, với dân số ước tính là 425.681 người;[4] tháng 8 năm 2023, chính quyền Ukraina ước tính dân số Mariupol là 120.000 người.[5]
Mariupol được đặt tên theo Mariya Fyodorovna, vợ của Hoàng đế Nga Aleksandr III. Thành phố cách biên giới Nga khoảng 70 km.[6] Sân bay quốc tế Mariupol ban đầu được thành lập như một pháo đài Cossack có tên gọi là Kalmius, Mariupol hiện là một trung tâm cho việc buôn bán ngũ cốc, luyện kim, xuất khẩu than và công nghiệp nặng của Nga, là điểm kết nối giữa các thành phố của Nga và bán đảo Krym.
Bắt đầu từ ngày 24 tháng 2 năm 2022, một cuộc bao vây kéo dài ba tháng của lực lượng Nga phá hủy phần lớn Mariupol. Chính phủ Ukraina trao tặng thành phố danh hiệu "Thành phố Anh hùng Ukraina".[7] Ngày 16 tháng 5 năm 2022, những binh lính Ukraina cuối cùng cố thủ tại Nhà máy gang thép Azovstal của Mariupol đầu hàng, và lực lượng Nga kiểm soát toàn bộ thành phố vào ngày 20 tháng 5.[8]
Lịch sử
[sửa | sửa mã nguồn]Bao vây năm 2022
[sửa | sửa mã nguồn]
Khi Nga xâm lược Ukraina vào năm 2022, Mariupol là một mục tiêu chiến lược của lực lượng Nga và các lực lượng ủy nhiệm thân Nga.[9] Thành phố bị pháo kích vào ngày đầu tiên của cuộc xâm lược,[10] và bị lực lượng Nga bao vây.[11] Đến đầu tháng 3, thành phố rơi vào một cuộc khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng,[12][13] mà một nhân viên Phong trào Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế mô tả là "tận thế", với tình trạng thiếu lương thực, cơ sở hạ tầng bị thiệt hại nghiêm trọng và thiếu điều kiện vệ sinh.[14] Lực lượng Nga phạm tội ác chiến tranh khi thực hiện cuộc bao vây,[15] đáng chú ý nhất là cuộc không kích một bệnh viện phụ sản,[16][17] và cuộc không kích Nhà hát Mariupol được hàng trăm dân thường dùng làm nơi trú ẩn không kích vào thời điểm cuộc không kích.[18]
Liên Hợp Quốc và chính quyền Ukraina ước tính 90% các tòa nhà dân cư của Mariupol đã bị hư hỏng hoặc phá hủy.[19][20] Liên Hợp Quốc ước tính 1.348 dân thường thiệt mạng,[21][22][19] trong khi Ukraina khẳng định hơn 25.000 dân thường thiệt mạng trong cuộc bao vây.[23] Tổng thống Ukraina Volodymyr Zelensky trao Mariupol danh hiệu Thành phố Anh hùng Ukraina nhằm biểu dương lực lượng Ukraina "dũng cảm phòng thủ" thành phố.[24]
Địa lý
[sửa | sửa mã nguồn]Khí hậu
[sửa | sửa mã nguồn]| Dữ liệu khí hậu của Mariupol (1991–2020, extremes 1955–present) | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Tháng | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | Năm |
| Cao kỷ lục °C (°F) | 12.0 (53.6) |
15.0 (59.0) |
20.7 (69.3) |
30.0 (86.0) |
33.9 (93.0) |
37.0 (98.6) |
37.8 (100.0) |
38.0 (100.4) |
34.4 (93.9) |
27.1 (80.8) |
18.0 (64.4) |
14.1 (57.4) |
38.0 (100.4) |
| Trung bình ngày tối đa °C (°F) | 0.0 (32.0) |
0.7 (33.3) |
6.1 (43.0) |
13.6 (56.5) |
20.5 (68.9) |
25.5 (77.9) |
28.3 (82.9) |
27.9 (82.2) |
21.6 (70.9) |
14.1 (57.4) |
6.3 (43.3) |
1.5 (34.7) |
13.8 (56.8) |
| Trung bình ngày °C (°F) | −2.4 (27.7) |
−2.0 (28.4) |
2.8 (37.0) |
9.8 (49.6) |
16.5 (61.7) |
21.2 (70.2) |
23.8 (74.8) |
23.3 (73.9) |
17.3 (63.1) |
10.6 (51.1) |
3.7 (38.7) |
−0.9 (30.4) |
10.3 (50.5) |
| Trung bình ngày tối thiểu °C (°F) | −4.6 (23.7) |
−4.5 (23.9) |
0.1 (32.2) |
6.3 (43.3) |
12.4 (54.3) |
16.7 (62.1) |
18.9 (66.0) |
18.3 (64.9) |
13.1 (55.6) |
7.2 (45.0) |
1.2 (34.2) |
−3 (27) |
6.8 (44.2) |
| Thấp kỷ lục °C (°F) | −27.2 (−17.0) |
−25 (−13) |
−20 (−4) |
−7.3 (18.9) |
0.0 (32.0) |
5.6 (42.1) |
8.9 (48.0) |
5.0 (41.0) |
−1.1 (30.0) |
−8 (18) |
−17 (1) |
−24.5 (−12.1) |
−27.2 (−17.0) |
| Lượng Giáng thủy trung bình mm (inches) | 47.9 (1.89) |
42.4 (1.67) |
39.3 (1.55) |
38.7 (1.52) |
38.4 (1.51) |
56.4 (2.22) |
46.3 (1.82) |
37.0 (1.46) |
44.3 (1.74) |
33.7 (1.33) |
49.3 (1.94) |
52.2 (2.06) |
525.9 (20.70) |
| Số ngày giáng thủy trung bình (≥ 1.0 mm) | 8.3 | 7.1 | 7.7 | 6.4 | 5.9 | 7.1 | 4.8 | 3.6 | 5.3 | 5.2 | 7.3 | 8.3 | 77.0 |
| Độ ẩm tương đối trung bình (%) | 87.8 | 85.6 | 83.0 | 76.4 | 71.6 | 70.9 | 66.7 | 64.9 | 70.0 | 78.2 | 87.1 | 88.3 | 77.5 |
| Nguồn 1: Pogoda.ru.net (temperatures and record high and low)[25] | |||||||||||||
| Nguồn 2: World Meteorological Organization (precipitation and humidity 1981–2010)[26] | |||||||||||||
Chính trị
[sửa | sửa mã nguồn]Kinh tế
[sửa | sửa mã nguồn]Nhân khẩu
[sửa | sửa mã nguồn]| Năm | Số dân | ±% |
|---|---|---|
| 1897 | 31.116 | — |
| 1923 | 28.707 | −7.7% |
| 1926 | 40.825 | +42.2% |
| 1939 | 223.796 | +448.2% |
| 1959 | 283.570 | +26.7% |
| 1970 | 416.927 | +47.0% |
| 1979 | 502.581 | +20.5% |
| 1989 | 518.933 | +3.3% |
| 2001 | 492.176 | −5.2% |
| 2003 | 487.522 | −0.9% |
| 2004 | 484.454 | −0.6% |
| 2005 | 482.440 | −0.4% |
| 2006 | 479.959 | −0.5% |
| 2007 | 477.585 | −0.5% |
| 2008 | 474.715 | −0.6% |
| 2009 | 471.975 | −0.6% |
| 2010 | 469.336 | −0.6% |
| 2011 | 466.665 | −0.6% |
| 2012 | 464.457 | −0.5% |
| 2013 | 461.810 | −0.6% |
| 2014 | 458.533 | −0.7% |
| 2015 | 455.063 | −0.8% |
| 2016 | 453.643 | −0.3% |
| 2017 | 449.498 | −0.9% |
| 2018 | 444.493 | −1.1% |
| 2019 | 440.367 | −0.9% |
| 2020 | 436.569 | −0.9% |
| 2021 | 431.859 | −1.1% |
| 2022 | 425.681 | −1.4% |
| 2023[3][27] | 280.000 | −34.2% |
| Nguồn: [28] | ||
Tính đến ngày 1 tháng 12 năm 2014, dân số Mariupol là 477.992 người. Dân số thành phố đã tăng gấp 12 lần trong thế kỷ qua. Thành phần dân tộc của thành phố bao gồm người Ukraina, người Nga, người Hy Lạp Pontic (bao gồm người Hy Lạp Kavkaz và người Urum theo Chính thống giáo Hy Lạp nói tiếng Tatar và tiếng Thổ Nhĩ Kỳ), người Belarus, người Armenia, người Do Thái, v.v. Ngôn ngữ chính tại thành phố là tiếng Nga.

Dân số thành phố giảm mạnh do cuộc bao vây vào năm 2022. Theo các nguồn Ukraina, dân số thành phố là 120.000 người vào năm 2023, trong khi theo chính quyền Nga thì dân số thành phố ước tính là 280.000 người.[3][27]
Văn hóa
[sửa | sửa mã nguồn]Ghi chú
[sửa | sửa mã nguồn]- ↑ UK: /ˌmæriˈuːpɒl/ MARR-ee-OO-pol, US: /ˌmɑːriˈuːpəl/ ⓘ MAR-ee-OO-pəl; tiếng Ukraina: Маріуполь [mɐr⁽ʲ⁾iˈupolʲ] ⓘ; tiếng Nga: Мариуполь, phát âm tiếng Nga: [mərʲɪˈupəlʲ] ⓘ; tiếng Hy Lạp: Μαριούπολη, Latinh hoá: Marioúpoli
Tham khảo
[sửa | sửa mã nguồn]- ↑ (bằng tiếng Ukraina) Boychenko was re-elected mayor of Mariupol Lưu trữ ngày 22 tháng 3 năm 2022 tại Wayback Machine, Ukrainska Pravda (2 November 2020)
- ↑ Konstantinova, Alla (ngày 31 tháng 1 năm 2024). "Mapping the ruins. The reconstruction and demolition of occupied Mariupol". Mediazona.
- 1 2 3 "Invaders develop 10-year plan for ethnic cleansing in Mariupol, replacing population with Russians – ISW". Interfax-Ukraine. ngày 21 tháng 8 năm 2023. Truy cập ngày 20 tháng 1 năm 2024.
- 1 2 "Чисельність наявного населення України (Actual population of Ukraine)" (PDF) (bằng tiếng Ukraina). State Statistics Service of Ukraine. Bản gốc (PDF) lưu trữ ngày 6 tháng 4 năm 2022. Truy cập ngày 10 tháng 4 năm 2022.
- ↑ Lỗi chú thích: Thẻ
<ref>không hợp lệ; không có nội dung trong ref có tên "population2" - ↑ Bình Giang (ngày 3 tháng 4 năm 2022). "Vì sao Mariupol cực kỳ quan trọng với chiến dịch của Nga ở Ukraine?". Báo điện tử Tiền Phong. Bản gốc lưu trữ ngày 21 tháng 8 năm 2022. Truy cập ngày 22 tháng 3 năm 2024.
- ↑ Богданьок, Олена (ngày 6 tháng 3 năm 2022). "Харків, Чернігів, Маріуполь, Херсон, Гостомель і Волноваха тепер міста-герої". Суспільне | Новини (bằng tiếng Ukraina). Bản gốc lưu trữ ngày 13 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 13 tháng 3 năm 2022.
- ↑ "Ukraine cedes control of Azovstal plant in Mariupol". Deutsche Welle. Lưu trữ bản gốc ngày 17 tháng 5 năm 2022. Truy cập ngày 17 tháng 5 năm 2022.
- ↑ "The Azov Sea, symbolic prize of Russia-Ukraine war". France 24. ngày 1 tháng 3 năm 2022. Lưu trữ bản gốc ngày 13 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 13 tháng 3 năm 2022.
- ↑ Vasovic, Aleksandar (ngày 24 tháng 2 năm 2022). "Port city of Mariupol comes under fire after Russia invades Ukraine". Reuters. Lưu trữ bản gốc ngày 26 tháng 2 năm 2022. Truy cập ngày 25 tháng 2 năm 2022.
- ↑ "Timeline: Russia's siege of Ukraine's Mariupol". ngày 31 tháng 3 năm 2022. Lưu trữ bản gốc ngày 31 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 27 tháng 1 năm 2023.
- ↑ "Live updates: Zelenskyy vows to keep negotiating with Russia. The latest developments on the Russia-Ukraine war: (Section titled "Geneva" NOTE there are two sections with the same name— "Geneva" SEE THE FIRST)". Apneas.com. Associated Press. ngày 14 tháng 3 năm 2022. Lưu trữ bản gốc ngày 14 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 14 tháng 3 năm 2022.
- ↑ "Ukraine: ICRC calls for urgent solution to save lives and prevent worst-case scenario in Mariupol". International Committee of the Red Cross. ngày 13 tháng 3 năm 2022. Lưu trữ bản gốc ngày 24 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 19 tháng 3 năm 2022.
- ↑ "Aid workers describe 'apocalyptic' scenes in Mariupol, a Ukrainian city under siege". news.yahoo.com (bằng tiếng Anh). ngày 9 tháng 3 năm 2022. Lưu trữ bản gốc ngày 28 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 22 tháng 3 năm 2022.
- ↑ "Putin's Mariupol Massacre is one of the 21st century's worst war crimes". Atlantic Council (bằng tiếng Anh). ngày 25 tháng 5 năm 2022. Lưu trữ bản gốc ngày 25 tháng 5 năm 2022. Truy cập ngày 27 tháng 6 năm 2022.
- ↑ Sandford, Alasdair (ngày 10 tháng 3 năm 2022). "More than 1.9 million internally displaced in Ukraine, says UN". euronews (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 28 tháng 4 năm 2022.
- ↑ Sangal, Aditi; Vogt, Adrienne; Wagner, Meg; Ramsay, George; Guy, Jack; Regan, Helen (ngày 10 tháng 3 năm 2022). "Russian forces bombed a maternity and children's hospital. Here's what we know about the siege of Mariupol". CNN (bằng tiếng Anh). Lưu trữ bản gốc ngày 10 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 11 tháng 3 năm 2022.
Police in the Donetsk region said according to preliminary information at least 17 people were injured, including mothers and staff. Ukraine's President said authorities were sifting through the rubble looking for victims.
- ↑ "Ukraine: Mariupol Theater Hit by Russian Attack Sheltered Hundreds". Human Rights Watch. ngày 16 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 16 tháng 3 năm 2022.
- 1 2 "UN says more than 1,300 civilians killed in Mariupol — but true toll "likely thousands higher"". ngày 17 tháng 6 năm 2022. Lưu trữ bản gốc ngày 20 tháng 6 năm 2022. Truy cập ngày 27 tháng 1 năm 2023.
- ↑ Patel-Carstairs, Sunita (ngày 18 tháng 3 năm 2022). "Ukraine war: Videos show apocalyptic destruction in Mariupol as Russia says it is 'tightening its encirclement'". Sky News. Sky New. Lưu trữ bản gốc ngày 20 tháng 3 năm 2022. Truy cập ngày 20 tháng 3 năm 2022. }
- ↑ "High Commissioner updates the Human Rights Council on Mariupol, Ukraine". OHCHR. Lưu trữ bản gốc ngày 16 tháng 6 năm 2022. Truy cập ngày 27 tháng 1 năm 2023.
- ↑ Regan, Helen; Khalil, Hafsa; Guy, Jack; Upright, Ed; Hammond, Elise; Vogt, Adrienne; Sangal, Aditi (ngày 17 tháng 6 năm 2022). "UN says more than 1,300 civilians killed in Mariupol — but true toll "likely thousands higher"". CNN. Lưu trữ bản gốc ngày 17 tháng 6 năm 2022. Truy cập ngày 27 tháng 1 năm 2023.
- ↑ "The agony of not knowing, as Mariupol mass burial sites grow". British Broadcasting Corporation. ngày 7 tháng 11 năm 2022. Lưu trữ bản gốc ngày 7 tháng 11 năm 2022. Truy cập ngày 10 tháng 11 năm 2022.
- ↑ Ledwidge, Frank (ngày 23 tháng 11 năm 2022). "Ukraine war: after recapture of Kherson the conflict is poised at the gates of Crimea". Lưu trữ bản gốc ngày 3 tháng 9 năm 2023. Truy cập ngày 27 tháng 1 năm 2023.
- ↑ КЛИМАТ МАРИУПОЛЯ (bằng tiếng Nga). Weather and Climate (Погода и климат). Lưu trữ bản gốc ngày 7 tháng 3 năm 2021. Truy cập ngày 29 tháng 10 năm 2021.
- ↑ "World Meteorological Organization Climate Normals for 1981–2010". World Meteorological Organization. Bản gốc lưu trữ ngày 17 tháng 7 năm 2021. Truy cập ngày 18 tháng 7 năm 2021.
- 1 2 "Пушилин оценил численность населения Мариуполя" (bằng tiếng Nga). RIA. ngày 20 tháng 3 năm 2023. Truy cập ngày 20 tháng 1 năm 2024.
- ↑ "Cities & Towns of Ukraine".
Liên kết ngoài
[sửa | sửa mã nguồn]| Từ điển từ Wiktionary | |
| Tập tin phương tiện từ Commons | |
| Tin tức từ Wikinews | |
| Danh ngôn từ Wikiquote | |
| Văn kiện từ Wikisource | |
| Tủ sách giáo khoa từ Wikibooks | |
| Tài nguyên học tập từ Wikiversity | |
| Dữ liệu từ Wikidata | |
Tiếng Anh
- . Encyclopædia Britannica. Quyển 17 (ấn bản thứ 11). 1911. tr. 725.
- welcome-to-mariupol.org.ua – Welcome to Mariupol! – support and assistance for foreign visitors
- Ilyich Mariupol steel and iron works
- photos of Mariupol
- photo Mariupol: panoramic photos of Mariupol in 360 degrees
- The murder of the Jews of Mariupol Lưu trữ ngày 3 tháng 2 năm 2022 tại Wayback Machine trong Chiến tranh thế giới thứ hai, trên trang web Yad Vashem.
Tiếng Ukraina
- (bằng tiếng Ukraina) Historical buildings in Mariupol Old Town Lưu trữ ngày 15 tháng 12 năm 2018 tại Wayback Machine