Orug Temur Khan

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm
Orug Temur Khan
Khả hãn Mông Cổ
オルク・テムル・ハーン.jpg
Khả hãn Mông Cổ
Tại vị1402 - 1408
Tiền nhiệm Gun Temur Khan
Kế nhiệmOljei Temur Khan
Thông tin chung
Triều đạiBắc Nguyên (thời kỳ Thát Đát)
Mất1408

Quỷ Lực Xích (Örüg Temür Khan) (tiếng Trung: 兀雷帖木兒汗) hoặc Gulichi[1] (tiếng Trung: 鬼 力赤) là một Khả hãn của Bắc Nguyên tại Mông Cổ vào đầu thế kỷ 15. Ông cũng có thể được biết đến với cái tên Ugechi Khashikha (tiếng Trung:烏格齊哈什哈). "Khashikha" có nghĩa là hoàng tử hoặc công tước trong các ngôn ngữ Tungus. Ông là một thủ lĩnh của tộc Oirat, đặc biệt là tộc Torguud. Örüg Temür có thể là hậu duệ của các em trai của A Lý Bất Ca (Ariq Boke) hoặc Thành Cát Tư Hãn, hoặc Hasar hoặc Temüge. Ông cũng có thể là hậu duệ của Oa Khoát Đài. Vì vậy, vẫn chưa rõ liệu ông là một người Oirat hay người Genghisid.

Temur Khan (1400 - 1402) bổ nhiệm người cai trị Bahamu (Batlai, Mahamu, Muhamud) của Liên minh Bốn Oirat sau khi ông ta đã xử tử nhầm cha mình Taifu. Quyết định của Khả hãn đã làm thất vọng lãnh đạo Oirat Gulichi (hay Orüg Temür?). Gulichi và Bahamu đã tổ chức âm mưu giết Temur và đã thành công; người trước đây đã tịch thu gia đình và tài sản của Khả hãn quá cố. Gulichi trở thành Khả hãn mới vào năm 1402 và xóa bỏ quốc hiệu Nguyên.

Trị vì[sửa | sửa mã nguồn]

Gulichi bổ nhiệm Arughtai của Asud chingsang của người Đông Mông Cổ. Theo biên niên sử nhà Minh, ông có thể đã đề cử một Hãn Tatar. Hoàng đế Yongle đã trao đổi với Gulichi và người giữ chân chính Arughtai để thiết lập mối quan hệ trong hệ thống nhánh của Ming, nhưng Gulichi và Arughtai đã từ chối. Họ cũng đầu độc Engke Temur, Hoàng tử Hami, người đã liên minh với nhà Minh. Tuy nhiên, Gulichi đã bị đánh bại bởi Öljei Temür Khan, quốc vương Borjigin, vào năm 1403. Năm 1408, chingsang và noyan Arughtai trước đây của ông đã giết chết ông sau khi một cuộc xung đột nổ ra giữa họ. Ông được con trai Esekhu kế vị (mất năm 1425).

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • ^ 東京外国語大学. アジア・アフリカ言語文化研究所-アジア・アフリカ言語文化研究,
      • René Grousset - Đế quốc của những bước chân
      • Ж.Бор - Монгол хийгээд Евразийн дипломат шаштир БОТЬ 3