Tống Nho

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
(đổi hướng từ Tân Nho giáo)
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm
Tống Nho
Phồn thể 宋明理學
Giản thể 宋明理学
Nghĩa đen Tống-Minh lý học

Tống Nho còn được gọi là Tân Nho giáo hay Tống Minh Lý học ( 宋明理學, Sòng-Míng lǐxué, Lý học 理學) là một trường phái của Nho giáo được xây dựng bởi Hàn DũLý Ngao (李翱, 772-841) thời nhà Đường, được phát triển bởi Trình Hạo, Trình Di, Chu Đôn Di, Chu Hi thời nhà Tống và trở thành trường phái Nho học chủ đạo thời nhà Tốngnhà Minh.

Các học giả Tống Nho khai thác các nội dung của Kinh dịch, Phật giáo, Đạo giáo để giải thích nguồn gốc vũ trụ và các nội dung kinh sách của Nho gia. Họ cho rằng thế giới do "lí" (tinh thần) và "khí" (vật chất) tạo thành, trong đó lí có trước, thuộc về phái duy tâm khách quan theo cách phân loại của phương Tây. Chu Đôn Di (1016-1073) cho rằng nguồn gốc thế giới là thái cực, thái cực sinh ra âm dương, ngũ hành, trời đất, con người, vạn vật, trước thái cực không có vật chất mà chỉ có "lý". Chu Hy (1130-1200) dùng quan điểm lý học để chú giải lại các nội dung của kinh sách Nho học, ví dụ cho rằng nhân nghĩa lễ trí là biểu hiện của "lý". Vì vậy, Tống Nho còn được gọi là "Lý học"[1].

Tống Nho là một nỗ lực để tạo ra một hình thức duy lý và siêu hình của Nho giáo bằng cách loại bỏ các yếu tố mê tín và thần bí của Đạo giáoĐạo Phật đã ảnh hưởng đến Khổng học trong và sau thời nhà Hán [2]. Người ta cố gắng trừu tượng hóa các quan điểm đạo đức của Nho giáo thành các khái niệm và mệnh đề triết học. Mặc dù các nhà triết học Tống Nho đã phê bình Đạo LãoPhật giáo[3] nhưng cả hai tôn giáo này đều có ảnh hưởng đến Tống Nho. Những nhà triết học thuộc trường phái Tống Nho đã vay mượn các thuật ngữ và khái niệm từ Phật giáo và Đạo giáo. Tuy nhiên, không giống như Phật giáoĐạo giáo, người đã nhìn thấy siêu hình học như một chất xúc tác cho sự phát triển tinh thần, giác ngộ tôn giáo và sự bất tử. Các nhà triết học Nho giáo đã sử dụng siêu hình học như một hướng dẫn để phát triển một triết lý đạo đức duy lý[4].

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Việt Nam Phật giáo sử luận, Chương 24: Lý học và Phật Giáo, Nguyễn Lang, Nxb Lá Bối, Sài Gòn, 1973
  2. ^ Blocker, H. Gene; Starling, Christopher L. (2001). Japanese Philosophy. SUNY Press. tr. 64. 
  3. ^ Essentials of neo-Confucianism: eight major philosophers of the Song and Ming periods, page 5, Siu-chi Huang, Xiuji Huang, Greenwood Publishing Group, 1999
  4. ^ Moral Autonomy, Civil Liberties, and Confucianism, Joseph Chan, Philosophy East and West, Vol. 52, No. 3 (Jul., 2002), pp. 281-310

Nguồn:

  • Nguyễn Gia Phu, Nguyễn Văn Ánh, Đỗ Đình Hãng, Trần Văn La (tái bản lần 9). Lịch sử thế giới Trung Đại. NXB Giáo dục. 2005.
  • William Theodore De Bary (1989). Neo-confucian Education: The Formative Stage. University of California Press. tr. 455–. ISBN 978-0-520-06393-8. 
  • Chan, Wing-tsit, A Sourcebook of Chinese Philosophy (Princeton, Princeton University Press, 1963)
  • Chan, Wing-tsit, trans. Instructions for Practical Living and Other Neo-Confucian Writings by Wang Yang-ming. New York: Columbia University Press, 1963.
  • Chan, Wing-tsit (1946), China. Berkeley and Los Angeles: University of California Press.
  • Craig, Edward (1998). Routledge Encyclopedia of Philosophy, Volume 7. Taylor & Francis. ISBN 978-0-415-07310-3. 
  • Daehwan, Noh. "The Eclectic Development of Neo-Confucianism and Statecraft from the 18th to the 19th Century," Korea Journal (Winter 2003).
  • Huang, Siu-chi. Essentials of Neo-Confucianism: Eight Major Philosophers of the Song and Ming Periods Westport: Greenwood Press, 1999.
  • Mair, Victor H. (ed.) (2001). The Columbia History of Chinese Literature. New York: Columbia University Press. ISBN 0-231-10984-9. (Amazon Kindle edition.)
  • Tu Weiming. Neo-Confucian Thought in Action: Wang Yang-ming’s Youth (1472–1509). Berkeley and Los Angeles: University of California Press, 1976.
  • Tu Weiming. Confucian Thought: Selfhood As Creative Transformation. New York: State University of New York Press, 1985.
  • Theodore, De Bary William. Sources of Eeast Asian Tradition. New York: Columbia UP, 2008. Print.
  • Ebrey, Patricia Buckley. Chinese Civilization: A Sourcebook. New York: Free, 1993. Print.

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]