Wikipedia:Nội dung không tự do

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm

Quy định[sửa | sửa mã nguồn]

Yes check.svg Phần dưới đây là một quy định chính thức của Wikipedia. Nó được xem như chuẩn mực mà tất cả các thành viên nên làm theo. Cứ thoải mái sửa chữa phần này nếu cần thiết, nhưng hãy đảm bảo rằng những thay đổi do bạn tạo ra phải thể hiện sự đồng thuận trước khi bạn thực hiện.

Wikipedia:Tiêu chuẩn cho nội dung không tự do được chèn vào sau đây như một bộ phận của trang hiện tại xem như là quy định chính thức


Cơ sở hợp lý cho quy định này[sửa | sửa mã nguồn]

  • Để hỗ trợ nhiệm vụ của Wikipedia trong việc tạo ra nội dung tự do vĩnh viễn dành cho sự phân phối, điều chỉnh và áp dụng không giới hạn bởi tất cả các thành viên với tất cả các loại hình phương tiện.
  • Để giảm thiểu các nguy cơ với luật pháp bằng cách hạn chế số lượng nội dung không tự do, sử dụng những tiêu chí được định nghĩa chặt chẽ hơn tiêu chí sử dụng hợp lý theo pháp luật Hoa Kỳ.
  • Để thuận tiện cho việc sử dụng những nội dung không tự do một cách đúng đắn, hỗ trợ cho sự phát triển của một bách khoa toàn thư có chất lượng.

Quy định[sửa | sửa mã nguồn]

Với mục đích của quy định này, "nội dung không tự do" có nghĩa là tất cả các tài liệu có bản quyền thiếu giấy phép nội dung tự do. Không có bất kỳ sự tự động cho phép một nội dung không tự do được sử dụng tại một bài viết. Nó có thể được dùng trên Wikipedia Tiếng Việt nếu tất cả 10 tiêu chuẩn sau đều được thỏa mãn.

  1. Không có nội dung tự do tương đương. Nội dung không tự do chỉ được dùng ở nơi không có nội dung tự do hoặc không thể tạo ra nội dung tự do tương đương mà có thể phục vụ cho cùng một mục đích bách khoa. Tại bất kỳ chỗ nào, nội dung không tự do đều phải được chuyển thành tài liệu tự do thay vì sử dụng một lời biện hộ sử dụng hợp lý, hoặc được thay thế bằng một bản thay thế tự do hơn nếu tồn tại bản thay thế đó ở chất lượng chấp nhận được. "Chất lượng chấp nhận được" có nghĩa là chất lượng đủ để phục vụ cho mục đích bách khoa. (Để kiểm tra nhanh, trước khi thêm một hình đòi hỏi phải nêu cơ sở hợp lý, hãy tự hỏi: "Hình này có thể được thay bằng một hình tự do khác, trong khi vẫn có cùng hiệu quả mong muốn không?" và "Đối tượng này có thể được chuyển tải đầy đủ bằng lời văn thay vì sử dụng hình ảnh không?" Nếu câu trả lời cho một trong hai câu là có, hình đó rất có khả năng không thỏa mãn tiêu chuẩn này).
  2. Tôn trọng những cơ hội thương mại. Nội dung không tự do không được dùng theo cách có thể làm thay đổi vai trò thị trường nguyên thủy của tập tin phương tiện nguyên thủy mà đã được giữ bản quyền.
    1. Sử dụng tối thiểu. Không sử dụng nhiều nội dung không tự do nếu chỉ cần một là đã có thể chuyển tải thông tin quan trọng tương đương.
    2. Quy mô sử dụng tối thiểu. Toàn bộ tác phẩm sẽ không được sử dụng nếu chỉ cần một phần của tấm ảnh là đã đủ. Sử dụng độ phân giải/tính trung thực/mức độ nén âm thanh thấp chứ không cao (đặc biệt là khi bản gốc có thể được dùng với mục đích cố tình vi phạm bản quyền). Quy luật này cũng áp dụng cho những bản sao tại không gian tên Hình:.
  3. Đã phát hành trước đó. Nội dung không tự do phải được xuất bản bên ngoài Wikipedia từ trước.
  4. Nội dung. Nội dung không tự do thỏa mãn những yêu cầu chung về nội dung của Wikipedia và phải có tính bách khoa.
  5. Quy định theo từng loại phương tiện. Tài liệu phải thỏa mãn quy định cho từng loại phương tiện. Ví dụ, hình ảnh phải thỏa mãn Wikipedia:Quy định sử dụng hình ảnh.
  6. Tối thiểu một bài viết. Nội dung không tự do phải được dùng trong ít nhất một bài viết.
  7. Đáng chú ý. Nội dung không tự do chỉ được dùng nếu sự tồn tại của nó có thể tăng khả năng hiểu biết của người đọc một cách đáng kể.
  8. Hạn chế về nơi sử dụng. Nội dung không tự do chỉ được phép dùng trong những bài viết (không phải trang chuyển hướng), và chỉ trong không gian tên bài viết, phù hợp với quy định ngoại lệ. (Để tránh một thể loại hình khỏi hiển thị thu nhỏ, thêm __NOGALLERY__ vào; hình ảnh phải được liên kết đến, chứ không được chèn, ở những trang thảo luận khi chúng đang là đề tài thảo luận).
  9. Trang mô tả hình. Trang miêu tả hình hoặc phương tiện phải có những nội dung sau:
    1. Ghi công cho nguồn gốc tài liệu, và cho người nắm bản quyền nếu nó khác với nguồn gốc. Xem: Wikipedia:Chú thích nguồn gốc#Hình ảnh.
    2. Một thẻ quyền chỉ rõ điều khoản quy định Wikipedia nào tuyên bố cho phép sử dụng. Để có danh sách các thẻ quyền hình ảnh xem Wikipedia:Thẻ quyền cho hình ảnh#Sử dụng hợp lý.
    3. Tên của mỗi bài viết (khuyến khích liên kết đến bài viết) mà trong đó áp dụng việc sử dụng hợp lý, và một cơ sở sử dụng hợp lý riêng rẽ cho mỗi lần sử dụng hình, như đã giải thích tại Wikipedia:Hướng dẫn mô tả sử dụng hợp lý. Cơ sở hợp lý được giới thiệu rõ ràng, ngôn ngữ dễ hiểu, và phải phù hợp với từng lần sử dụng.

Thi hành[sửa | sửa mã nguồn]

  • Một hình có một cơ sở hợp lý sử dụng nội dung không tự do cho một vài (chứ không phải tất cả) bài viết có sử dụng nó sẽ không bị xóa. Thay vào đó, hình này cần được gỡ bỏ ra khỏi những bài viết thiếu cơ sở hợp lý tại đó, hoặc thêm một cơ sở hợp lý phù hợp vào.
  • Một hình được tuyên bố sử dụng nội dung không tự do mà không được dùng tại bài viết nào (Tiêu chí số 7) sẽ bị xóa sau 7 ngày kể từ khi thông báo.
  • Một hình đang sử dụng tại một bài viết và được tải lên sau ngày 2006-07-13, mà không phù hợp với quy định này sẽ bị xóa sau 48 giờ kể từ khi thông báo cho người tải hình lên. Để tránh bị xóa, biên tập viên tải hình lên hoặc thành viên Wikipedia khác cần phải cung cấp một lời biện hộ để sử dụng nội dung không tự do một cách thuyết phục thỏa mãn đủ 10 tiêu chí. Đối với hình ảnh đang sử dụng tại một bài viết mà được tải lên trước ngày 2006-07-13, thời hạn 48 giờ được kéo dài thành 7 ngày.
Quyền tác giả của Wikipedia
Quy định
Quy định về quyền tác giả
Quy định về vi phạm bản quyền
Dùng lại nội dung của Wikipedia
Nguyên văn Giấy phép GFDL
Hướng dẫn
Nội dung thuộc phạm vi công cộng
Nội dung không tự do
Mục lục thông tin bản quyền
Quyền sở hữu
Nghi ngờ vi phạm bản quyền
Các vấn đề bản quyền
Tài nguyên
Trợ giúp chung
Hỗ trợ bản quyền
Các câu hỏi về bản quyền hình ảnh
Xin cấp phép từ bên thứ 3
Thẻ quyền hình ảnh
Hiến các tài liệu có bản quyền

Ví dụ hướng dẫn[sửa | sửa mã nguồn]

Nội dung không tự do thỏa mãn tất cả những quy định về tiêu chuẩn ở trên nhưng không thuộc về một trong những thể loại nêu ra ở dưới có thể được phép dùng hoặc cũng có thể không, tùy vào tài liệu là gì và nó được sử dụng như thế nào. Những ví dụ này không hoàn toàn toàn diện, và tùy vào tình huống mà lại có những ngoại lệ riêng. Khi bạn đang lưỡng lự có nên dùng một nội dung không tự do hay không, xin hãy quyết định dựa trên tinh thần của quy định, không cần phải chính xác từng từ. Nếu bạn cần giúp đỡ trong việc quyết định việc sử dụng có được chấp nhận hay không, hãy đặt câu hỏi tại Wikipedia:Các câu hỏi về bản quyền tập tin. Thảo luận Wikipedia:Bản quyền, Thảo luận Wikipedia:Các vấn đề bản quyền, và Thảo luận Wikipedia:Nội dung không tự do cũng có thể hữu ích. Có nhiều nơi mà những thành viên hiểu biết luật bản quyền và quy định Wikipedia đang thường xuyên theo dõi.

Văn bản có thể chấp nhận được[sửa | sửa mã nguồn]

Việc chèn vào một trích dẫn đoạn văn bản giữ bản quyền có ghi công tác giả, được dùng để mô tả một quan điểm, thiết lập tình huống có thể chấp nhận được theo cách "sử dụng hợp lý". Văn bản phải được dùng đúng nguyên văn: bất kỳ sự thay đổi nào cũng đều phải đánh dấu rõ ràng. Những đoạn văn bản không được nhắc đến phải được đặt trong dấu bỏ qua (...), chèn vào hoặc thay thế được đặt trong giấy ngoặc ([văn bản thêm vào]). Thay đổi tầm quan trọng được ghi chú sau đoạn trích dẫn bằng (thêm nhấn mạnh), còn nếu đoạn nhấn mạnh nằm trong bản gốc, nó sẽ được ghi chú là (nhấn mạnh trong bản gốc). Toàn bộ văn bản có bản quyền phải tiêu biểu.

Nói chung, việc trích dẫn nhiều các tài liệu tin tức có bản quyền (như báo chí hoặc dịch vụ vô tuyến), kịch bản phim, hoặc những nguồn tài liệu có bản quyền khác không "sử dụng hợp lý" và bị cấm theo quy định của Wikipedia.

Ví dụ

Văn bản gốc:

"The threshold for inclusion in Wikipedia is verifiability, not truth. "Verifiable" in this context means that any reader should be able to check that material added to Wikipedia has already been published by a reliable source. Editors should provide a reliable source for material that is challenged or likely to be challenged, or it may be removed." (Wikipedia:Verifiability, 2007)

Trích dẫn:

"The threshold for inclusion in Wikipedia is verifiability, not truth. (...) Editors should provide a reliable source for [potentially controversial content] or it may be removed." (Wikipedia:Verifiability, 2007; nhấn mạnh trong bản gốc)

Đoạn âm thanh có thể chấp nhận được[sửa | sửa mã nguồn]

  • Đoạn âm thanh có thể dùng để xác định một phong cách âm nhạc, một nhóm nhạc hoặc một đoạn nhạc mang tính biểu tượng khi chúng đi kèm với lời bình luận mang tính phê bình, phân tích hoặc lịch sử và phải tôn trọng quyền sở hữu của người giữ bản quyền. Những đoạn nhạc mẫu nói chung không được dài hơn 30 giây hoặc 10% chiều dài của bản nhạc gốc, tùy vào cái nào ngắn hơn. (Đối với bài hát dài dưới 5 phút, 10% sẽ ngắn hơn).
  • Những đoạn âm thanh bằng lời của các sự kiện lịch sử, như diễn văn trước công chúng, có thể dùng khi đi kèm với lời bình luận mang tính phê bình hoặc lịch sử và tôn trọng quyền sở hữu của người nói/tác giả. Những tập tin âm thanh bằng lời của các bài viết Wikipedia mà trong bài viết đó có dùng lại những văn bản có bản quyền được cho là có vấn đề về pháp lý vì khi đó tập tin âm thanh không thể được gán giấy phép GFDL, và nên tránh.

Hình ảnh có thể chấp nhận được[sửa | sửa mã nguồn]

Một vài hình ảnh có bản quyền có thể dùng được ở Wikipedia, với điều kiện chúng phải vừa thỏa mãn những tiêu chuẩn hợp pháp về sử dụng hợp lý, vừa theo đúng hướng dẫn của riêng Wikipedia về nội dung không tự do. Những hình có bản quyền có thể được thay thế bằng những hình tự do/libre thì hoàn toàn không phù hợp với Wikipedia.

  • Hình bìa: Hình trang trí bìa của những sản phẩm khác nhau, dùng để nhận diện chỉ trong bối cảnh bình luận về chính sản phẩm đó (chứ không dùng để xác nhận mà không có bình luận đi theo).
  • Biểu trưng của hội, nhóm, công ty: Để nhận diện. Xem Wikipedia:Biểu trưng.
  • Tem và tiền tệ: Để nhận diện về con tem hoặc tiền tệ đó, chứ không phải chủ đề mà nó đang nhắc đến.
  • Tài liệu quảng bá khác: Áp phích, chương trình, bảng xếp hạng, quảng cáo. Để nhận xét, bình luận, phê bình.
  • Hình chụp màn hình phim và ti vi: Dùng để nhận xét, phê bình và thảo luận về điện ảnh và truyền hình.
  • Hình chụp màn hình từ sản phẩm phần mềm: Dành để nhận xét, phê bình.
  • Tranh vẽ và những tác phẩm nghệ thuật thị giác: Dành để nhận xét, phê bình, gồm hình ảnh mang tính minh họa của một kỹ thuật hoặc trường phái nào đó.

Những cách dùng không được chấp nhận[sửa | sửa mã nguồn]

Việc sử dụng các tập tin phương tiện không tự do trong các danh sách, triển lãm, danh sách album trong sự nghiệp âm nhạc, và các yếu tố giao diện người dùng thông thường trái với quy định về sự nổi bật (tiêu chuẩn #8), và do đó không được chấp nhận.

Sau đây là những cách dùng khác mà hầu như chắc chắn không thỏa mãn quy định.

  1. Một bài viết có chứa một hoặc nhiều đoạn văn bản từ một nguồn có bản quyền mà không ghi công tác giả.
  2. Hình một bông hoa hồng, được cắt ra từ hình bìa của một album nhạc, dùng để mô tả một bài viết về hoa hồng.
  3. Một bản đồ chi tiết, được quét từ tập bản đồ địa lý có bản quyền, được dùng trong bài viết về khu vực được mô tả. Tình huống duy nhất để nó có thể được sử dụng hợp lý là khi bản thân bản đồ đó là chủ đề của một đoạn trong bài viết: ví dụ, một bản đồ đang tranh cãi về một khu vực tranh chấp có thể "sử dụng hợp lý", nếu sự tranh cãi này được bàn đến trong bài. Chú ý rằng việc chỉ đơn giản "đồ lại" những tài liệu có bản quyền không khiến nó trở thành tự do.
  4. Một tác phẩm nghệ thuật, không đủ nổi tiếng để có thể được nhận ra bởi đa số người đọc thông thường, ví dụ như bức tranh mô tả Cuộc nội chiến Tây Ban Nha, được dùng để mô tả cho một bài viết về chiến tranh. (Tuy nhiên, vì tính biểu tượng của nó, việc dùng phiên bản nhỏ của bức Guernica của Picasso trong bài Vụ thả bom Guernica có thể xem là "sử dụng hợp lý").
  5. Một bức ảnh của một hãng thông tấn (ví dụ Thông tấn xã Việt Nam), trừ khi chính bức ảnh là đề tài của một bình luận (có dẫn chứng nguồn gốc) trong bài. Điều này hầu như chỉ áp dụng cho các ảnh đương thời, không nhất thiết áp dụng cho ảnh tư liệu lịch sử.
  6. Một bức ảnh của thẻ bóng chày Barry Bonds, dùng để mô tả cho bài viết về Barry Bonds. Hình thẻ thể thao sẽ được sử dụng hợp lý chính đáng nếu nó chỉ được dùng để mô tả một bài viết (hoặc một phần của bài viết) về chính tấm thẻ đó; xem bài en:Billy Ripken.
  7. Một bức ảnh không xác định được nguồn gốc. Điều này không áp dụng cho ảnh lịch sử, khi người ta đôi khi chỉ biết nguồn thứ cấp, do nguồn đầu tiên không xác định chắc chắn được nữa.
  8. Một bức ảnh bìa tạp chí, chỉ được dùng để mô tả cho bài viết Wikipedia về con người mà bức hình đó mô tả. Tuy nhiên, nếu bản thân cái bìa là đủ nổi bật để trở thành một chủ đề trong bài viết, thì có thể dùng "sử dụng hợp lý"; xem bài en:Demi Moore.
  9. Một bức ảnh về một người còn sống chỉ để mô tả anh ta hay cô ta trông như thế nào. Do nó có thể được thay thế bằng một hình tự do mới được tạo ra.
  10. Biểu đồ hoặc đồ thị. Những thứ này hầu luôn luôn có thể được tạo lại từ dữ liệu gốc.
  11. Một bức ảnh thương mại có bản quyền lớn, mà việc sử dụng có thể làm giảm khả năng tạo lợi nhuận của người giữ bản quyền từ tác phẩm của người đó.
  12. Đoạn âm nhạc ngắn mười bảy của một nhóm nhạc pop đương thời trong một bài viết đơn. Lời bảo vệ sử dụng hợp lý có thể bảo vệ được đối với một số ít nêys mỗi cái được đi kèm với phân tích bình luận hoặc bình luận giáo dục trong văn bản xung quanh.
  13. Một đoạn trích âm thanh có độ dài một phút, được dùng để mô tả cho đặc điểm phong cách của ban nhạc đương thời; 10% chiều dài của tác phẩm hoặc 30 giây, tùy vào cái nào ngắn hơn, được xem là giới hạn (xem Wikipedia:Đoạn nhạc).
  14. Một đoạn trích video ngắn từ một bộ phim đương thời, sử dụng mà không có bình luận hoặc phân tích trong các văn bản đi kèm.
  15. Một ảnh bìa của một album nhạc. Một tập album là một loại danh sách, và việc sử dụng hình ảnh như vậy trong danh sách chỉ đơn thuần không tăng sự hiểu biết của người đọc về chủ đề đó.
  16. Hình người vẫn còn sống, nhóm vẫn còn đang hoạt động, và những tòa nhà vẫn còn hiện hữu; những thứ này hầu như đều có thể dễ dàng thay thế bằng cách chụp một bức khác, miễn là sự thay thế đó có cùng mục đích bách khoa với bức ảnh không tự do.

Thực hiện và chế tài[sửa | sửa mã nguồn]

Ghi thẻ cho các hình không tự do[sửa | sửa mã nguồn]

Khi truyền lên những hình được là sử dụng hợp lý, tất cả các hình đó đều cần phải có thẻ quyền cơ sở sử dụng hợp lý. Chúng tôi hiện có nhiều tiêu bản có sẵn dành cho các thẻ quyền của nội dung không tự do. Những thẻ quyền nên đặt tại trang mô tả hình.

Xin hãy thêm nguồn gốc từ đó hình được sử dụng lại. Hãy nhớ rằng không có một quy tắc chung dành cho tất cả các kiểu sử dụng hợp lý. Sử dụng hợp lý phải được giải thích và mỗi khi dùng lại hình trong một bài thì phải có một cơ sở riêng chỉ dành cho hình đó tại bài viết đó.

Ghi thẻ sau khi đã kiểm tra[sửa | sửa mã nguồn]

Do việc xử lý tại Wikipedia Tiếng Việt chưa hoàn thiện, nên hướng dẫn sau đây có thể sẽ phức tạp, nếu bạn có ý tưởng đóng góp, hãy nhắn tin cho quản lý

Nếu bạn cho rằng hình được sử dụng dưới giấy phép sử dụng hợp lý nhưng rõ ràng không được dùng hợp lý, bạn hãy đánh dấu vào hình bằng tiêu bản {{SDKHL}} (sử dụng không hợp lý), vấn đề bản quyền của nó sẽ được một quản lý xem xét trong vòng bảy ngày,

Nếu hình được dùng theo sử dụng hợp lý mà không có lời giải thích tại sao lại được sử dụng hợp lý, xin hãy dùng tiêu bản {{subst:Thiếu SDHL}} để đánh dấu hình và thông báo cho người truyền hình lên.

Nếu có vấn đề nào khác về tình trạng bản quyền của hình sử dụng hợp lý, hoặc thắc mắc về hình của mình có được sử dụng hợp lý hay không, bạn cứ tự nhiên yêu cầu sự giúp đỡ của một trong các quản lý. Bạn sẽ được giúp đỡ sớm nhất có thể.

Giải thích về quy định và hướng dẫn[sửa | sửa mã nguồn]

Bối cảnh[sửa | sửa mã nguồn]

Nhiệm vụ của Tổ chức Wikimedia là phát triển nội dung mang tính giáo dục dưới giấy phép nội dung tự do hoặc thuộc phạm vi công cộng. Đối với nội dung được cho là "tự do", sẽ không có hạn chế về pháp lý lớn nào đối với việc sử dụng, tái phân phối hoặc điều chỉnh nội dung đó, với bất cứ mục đích gì.[1]

Vì nhiệm vụ này, Wikipedia Tiếng Việt thường chỉ chấp nhận những tài liệu được phát hành theo giấy phép phù hợp với điều khoản của Định nghĩa về Tác phẩm Văn hóa tự do. Những tài liệu không phù hợp với định nghĩa này, bao gồm nhũng tác phẩm được ghi giấy phép chỉ dùng cho phi lợi nhuận, được xem là không tự do, và chỉ được phép dùng nếu chúng thỏa mãn những hạn chế của quy định ngoại lệ này và có thể xem xét để sử dụng hợp lý theo pháp luật Hoa Kỳ. Điều này đã được nói rõ từ tháng 5 năm 2005.[2]

Có một số tác phẩm, đa số là những bức ảnh lịch sử quan trọng và những công trình nghệ thuật hiện đại nổi bật, mà chúng ta không thể trông mong vào chuyện chúng có thể được phát hành theo giấy phép nội dung tự do, nhưng rất khó khi thảo luận theo khía cạnh giáo dục mà không kèm những ví dụ từ đó. Vì không thể đưa những ví dụ này vào mà không làm giảm tính giáo dục và phê bình, trong nhiều điều khoản luật, người ta có thể sử dụng những tác phẩm như vậy theo những điều kiện hạn chế mà không cần phải có giấy phép hoặc sự chấp thuận.[3]

Những quy định hợp pháp này, được gọi là "sử dụng hợp lý" và "xử sự hợp lý", cho phép sử dụng những tài liệu có bản quyền tuân theo một loạt các tiêu chuẩn nghiêm ngặt. Chúng không phải là một vỏ bọc hợp pháp để sử dụng văn bản, hình ảnh và những tài liệu có bản quyền khác không giới hạn. "Sử dụng hợp lý" là một thuật ngữ mang tính kỹ thuật/pháp luật có thể không giống như suy nghĩ của bất cứ cá nhân nào về sự "hợp lý".

Nội dung được dùng dưới những điều khoản này tại Wikipedia Tiếng Việt phải phù hợp với những điều luật kiểm tra của Hoa Kỳ đối với sử dụng tự do. Cụ thể hơn, Wikipedia đặt thêm những hạn chế đối với tài liệu không thuộc về giấy phép nội dung tự do; nội dung chỉ có thể được dùng nếu nó không thể thay thế bằng nội dung tự do. Xem "sử dụng cuối cùng" để có những sự giải thích kỹ lưỡng hơn về cơ sở hợp lý cho những hạn chế bổ sung này. Ví dụ, Wikipedia có thể cho phép chèn một hình mô tả sự kiện lịch sử như Thảm họa Hindenburg, nhưng một hình ảnh công cộng hiện đại của một loại xe cộ, nhà cửa hay người sống có thể trái với những tiêu chuẩn chặt chẽ hơn. Xem "cách sử dụng có thể chấp nhận được" và "Những ví dụ về cách sử dụng không chấp nhận được" ở dưới để có các ví dụ về lúc nào lời bảo vệ sử dụng hợp lý là đúng tại Wikipedia Tiếng Việt.

Một thành viên truyền lên tài liệu có bản quyền phải cung cấp một cơ sở sử dụng hợp lý, hoặc tài liệu truyền lên sẽ bị xóa.

Sử dụng xuôi chiều[sửa | sửa mã nguồn]

Sứ mệnh của Tổ chức Wikimedia, nơi điều hành Wikipedia, đó là "để trao quyền và khích lệ mọi người trên khắp thế giới thu thập và phát triển nội dung mang tính giáo dục trung lập, phát hành dưới một giấy phép nội dung tự do hoặc ra phạm vi công cộng, và để phổ biến nó một cách hiệu quả và rộng khắp."

Nội dung tự do có nghĩa là không bị hạn chế quan trọng nào về mặt luật pháp, cụ thể là luật bản quyền. Wikipedia phân phối nội dung rộng khắp trên thế giới mà không có giới hạn nào về cách mọi người sử dụng nó. Do đó chúng tôi từ chối các giấy phép bản quyền chỉ cho dùng độc nhất tại Wikipedia, hoặc cho dùng độc nhất theo cách dùng phi lợi nhuận. Điều đó là không đủ tự do. Những giấy phép đó và các tác phẩm khác có thể dùng ở đây, nhưng phải đứng trên một nền tảng khác, quan niệm về sử dụng hợp lý một cách hợp pháp.

Để phục vụ cho sứ mệnh này, Wikipedia tự đặt ra cho nó các tiêu chuẩn cao hơn luật bản quyền Hoa Kỳ. Trong khi một thứ gì đó có thể là "sử dụng hợp lý" tại bài viết của Wikipedia đặt tại Hoa Kỳ không có nghĩa là cũng có thể sử dụng hợp lý chúng trong bối cảnh khác. Bài viết của chúng tôi có thể hoàn toàn thỏa mãn luật pháp Hoa Kỳ, trong khi cũng ở Hoa Kỳ, những người dùng sau đó sử dụng lại chính xác cùng nội dung đó nhưng phục vụ cho mục đích thương mại lại bị cho là phi pháp. Điều đó đi ngược lại sứ mệnh của chúng tôi. Việc sử dụng thương mại là một vấn đề phức tạp vượt xa ra khỏi địa vị vì-lợi-nhuận của một công ty, một lý do khác để phải cẩn thận. Chúng tôi cung cấp nội dung cho người dùng ở nhiều quốc gia có các luật về sử dụng hợp lý và xử sự hợp lý khác nhau. Vì các lý do này và các lý do khác, chúng tôi cố tình hạn chế các nội dung phương tiện mà chúng tôi cung cấp ra ngoài, để đảm bảo rằng những gì chúng tôi thực sự cung cấp có được sự phân phối rộng nhất có thể.

Chúng tôi không muốn những người tái sử dụng sau này dựa dẫm vào sự đảm bảo của chúng tôi đối với luật pháp. Điều đó hoàn toàn phụ thuộc vào hành động của họ, bất kể chúng tôi nói gì với họ. Do đó chúng tôi trình ra cho họ thấy và để cho họ tự quyết định. Với mục đích như vậy chúng tôi đòi hỏi những người đặt nội dung lên đây phải nói chính xác các nội dung không tự do đó đến từ đâu, và một cơ sở sử dụng hợp lý chi tiết cho mỗi lần dùng nội dung có bản quyền tại mỗi bài viết, biện minh tại sao việc dùng tại bài viết đó là được phép.

Những gì liên quan được biểu hiện trong các yêu cầu chặt chẽ ở trên là những gì mà tất cả các nội dung không tự do buộc phải thỏa mãn, và chúng tôi đòi hỏi phải có cơ sở sử dụng hợp lý. Rộng lượng với thế giới đôi khi có nghĩa là tự khó với bản thân mình. Xin hãy thấu hiểu rằng những quy định như vậy không phải là độc đoán; chúng là nòng cốt đối với sứ mệnh của chúng tôi.

Tư thế hợp pháp[sửa | sửa mã nguồn]

Theo luật bản quyền Hoa Kỳ, hầu như tất cả các tác phẩm xuất bản sau năm 1922 đều có bản quyền còn hiệu lực (mặc dù có những ngoại lệ - xem Luật bản quyền Hoa Kỳ để biết thêm chi tiết). Nói chung, việc sử dụng một tác phẩm có bản quyền mà không có sự cho phép của người giữ bản quyền là vi phạm bản quyền, và nó là bất hợp pháp. Như thế, tại Wikipedia, có máy chủ đặt tại Hoa Kỳ, chúng ta bình thường chỉ được sử dụng tài liệu nào không nằm dưới bản quyền hoặc có sẵn dưới một giấy phép đủ tự do.

Có một ngoại lệ quan trọng đối với quy định này, được công nhận trong một điều khoản trong đạo luật bản quyền trong đó mô tả quyền có giới hạn được sử dụng tài liệu có bản quyền mà không cần sự cho phép của người giữ bản quyền - là những gì được biết đến với tên gọi sử dụng hợp lý (hoặc "xử sự hợp lý" ở một số quốc gia, nơi có các tiêu chuẩn khác nhau). Điều khoản này tồn tại để bảo vệ việc phê bình và bình luận, và để ngăn ngừa người giữ bản quyền hạn chế tự do ngôn luận.

Trang này là một hướng dẫn để xử lý các tài liệu sử dụng hợp lý tại Wikipedia tiếng Việt. Nó cung cấp một hướng dẫn chung về những gì có thể được xem là sử dụng hợp lý và những gì không thể và làm thế nào bạn có thể giúp đỡ thành viên viết bài tốt nhất khi tìm cách đưa các nội dung vào theo sử dụng hợp lý. Tuy nhiên, nó không phải là quy định chính thức. Bạn, với tư cách là người tải lên, sẽ chịu trách nhiệm trước pháp luật trong việc khẳng định đóng góp của bạn là hợp pháp.

Nếu bạn sử dụng một phần của tác phẩm có bản quyền theo diện "sử dụng hợp lý" (ngoại trừ việc trích dẫn ngắn ngay trong bài), bạn phải ghi chú việc đó lại (cùng với tên và ngày tháng). Mục tiêu của chúng tôi là có thể tái phân phối một cách tự do càng nhiều tài liệu của Wikipedia càng tốt, do đó hình ảnh và tập tin phương tiện gốc được ghi giấy phép theo một giấy phép tự do hoặc trong phạm vi công cộng luôn được chúng tôi ưu tiên hơn là việc sử dụng hợp lý các tập tin có bản quyền. Xem Wikipedia:Mẫu yêu cầu cấp phép để có các mẫu thư xin phép người giữ bản quyền cho phép chúng tôi sử dụng tác phẩm của họ theo các điều khoản của GFDL.

Không bao giờ sử dụng những tài liệu vi phạm đến tác quyền của người khác. Điều này có thể gây ra nguy cơ pháp lý và sẽ làm tổn hại nghiêm trọng đến dự án. Nếu còn nghi ngờ, hãy tự tạo ra một thứ tương đương hoặc mô tả bằng văn bản. Tổ chức Wikimedia bảo quản quyền được xóa bỏ nội dung có bản quyền không tự do vào bất kỳ lúc nào.

Luật bản quyền quản lý biểu hiện sáng tạo của ý tưởng, chứ không phải bản thân ý tưởng hoặc thông tin đó. Do đó, sẽ vô cùng hợp pháp khi đọc một bài viết bách khoa hoặc tác phẩm khác, rồi trình bày lại nó theo cách của bạn, và đăng nó lên Wikipedia. (Xem đạo vănsử dụng hợp lý để thảo luận về nói chung cần phải trình bày lại đến đâu là đủ).

Luật sử dụng hợp lý[sửa | sửa mã nguồn]

Đạo luật Bản quyền năm 1976 đặt ra bốn yếu tố để xem xét khi nào thì quyết định một tác phẩm có bản quyền là sử dụng hợp lý và có thể cho phép mà không cần sự ưng thuận của người giữ bản quyền (17 U.S.C. § 107):

Tuy nhiên các mục của điều 106 và 106A, sự sử dụng hợp lý của một tác phẩm có bản quyền, bao gồm những cách dùng như tái sản xuất theo dạng sao chép hoặc thu âm hoặc bằng bất kỳ cách nào khác được ghi trong điều đó, với các mục đích như phê bình, bình luận, tường thuật tin tức, giảng dạy (bao gồm sao chép nhiều bản để dùng trong lớp), học vấn nâng cao, hoặc nghiên cứu, là không vi phạm bản quyền. Để xác định việc dùng một tác phẩm tại một trường hợp cụ thể là sử dụng hợp lý, những yếu tố sau sẽ được cân nhắc bao gồm—

  1. mục đích và đặc điểm của việc sử dụng, bao gồm việc sử dụng như vậy có mang bản chất thương mại hoặc với mục đích giáo dục phi lợi nhuận hay không;
  2. bản chất của tác phẩm có bản quyền;
  3. số lượng và tính thực thể của phần sử dụng so với toàn bộ tác phẩm có bản quyền; và
  4. hiệu ứng của việc dùng đó đối với mục tiêu lợi nhuận tiềm tàng hoặc giá trị của tác phẩm có bản quyền.

Sự thật là tác phẩm chưa được phát hành bản thân nó sẽ không ngăn cản việc khám phá Sử dụng Hợp lý nếu việc khám phá như vậy được thực hiện dựa trên sự xem xét các yếu tố ở trên.[1]

Một cách ngắn gọn, những điều này chỉ ra

  1. Việc dùng không được cố gắng "thay thế cho đối tượng" của nguyên bản, thay vào đó, phải đủ tính học vấn hoặc quan trọng.
  2. Càng ít tác phẩm gốc được dùng so với toàn bộ, càng có khả năng sử dụng tự do, mặc dù tầm quan trọng của phần cụ thể cũng được xét đến (như trích dẫn phần quan trọng nhất của tác phẩm có thể "thay thế" cho tác phẩm gốc).
  3. Việc sử dụng không được vi phạm khả năng khai thác tác phẩm gốc của người giữ bản quyền (ví dụ, bằng cách dùng như một bản thay thế thị trường trực tiếp cho tác phẩm gốc), mặc dù không thông qua phê bình hay nhại lại.

Đối với những điều này, Wikipedia thêm vào rằng tập tin phương tiện có thể được lặp lại bởi một thành viên khi 'sử dụng hợp lý' là không phù hợp với tiêu chuẩn nhúng vào bài. Người viết được đòi hỏi tải lên một bản tự do tương đương.

Cũng có một số trường hợp vụ kiện có thể tham khảo, và hữu ích để xác định trong một số điều khoản mơ hồ trong những yếu tố này (như "tính thực thể" và "mục đích") đã được diễn dịch trước đây tại tòa án. Thư biên Đại học Stanford đã tạo ra một bản tóm tắt của những vụ án thích hợp nhất về chủ đề này.

Tại Wikipedia, quy định nội dung không tự do của chúng tôi cho phép tài liệu không tự do (có bản quyền) chỉ nếu, ngoài những quy định khác của chúng tôi, chúng tôi vững tin rằng việc sử dụng sẽ được phán quyết là sử dụng hợp lý nếu chúng tôi bị kiện ra tòa. Trong những hạn chế khác đó là bất cứ khi nào có thể, tài liệu "tự do" cũng nên được dùng thay vì tài liệu không tự do để tránh vi phạm đến mục tiêu của bách khoa từ điển tự do và để tránh các rắc rối pháp lý không cần thiết.

Các dự án Wikimedia khác[sửa | sửa mã nguồn]

Quy định này cụ thể cho Wikipedia tiếng Việt. Các dự án Wikimedia khác, bao gồm Wikipedia ở các ngôn ngữ khác, có thể có quy định khác về nội dung không tự do.

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]