Tây Song Bản Nạp

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Tây Song Bản Nạp
—  Châu tự trị  —
西双版纳傣族自治州
Chuyển tự Trung văn
 - Giản thể 西双版纳傣族自治州
 - Bính âm Xīshuāngbǎnnà Dǎizú zìzhìzhōu
Vị trí trong tỉnh Vân Nam
Vị trí trong tỉnh Vân Nam
Tây Song Bản Nạp trên bản đồ China
Tây Song Bản Nạp
Tây Song Bản Nạp
Vị trí tại Trung Quốc
Tọa độ: 22°00′B 100°48′Đ / 22°B 100,8°Đ / 22.000; 100.800
Quốc gia Trung Quốc
Tỉnh Vân Nam
GB/T 2260[1] 532800
Trụ sở hành chính Cảnh Hồng
Diện tích
 - Tổng cộng 19.700 km² (7.606,2 mi²)
Dân số
 - Tổng cộng 993.397
 - Mật độ 50,4/km² (130,6/mi²)
Múi giờ Giờ chuẩn Trung Quốc (UTC+8)
Mã bưu chính 666100[2]
Mã điện thoại 0691[2]
1Cục thống kê Vân Nam
2Cổng thông tin điện tử Vân Nam
Website: http://www.xsbn.gov.cn/

Châu tự trị dân tộc Thái Tây Song Bản Nạp, ngắn gọn là Tây Song Bản Nạp hay Xip Xoong Pan Na hoặc Xisoang Banna (tiếng Trung: 西双版纳, Xishuangbanna) là châu tự trị dân tộc Thái ở phía tây nam tỉnh Vân Nam, Cộng hòa nhân dân Trung Hoa, giáp giới với LàoMyanma. Thủ phủ của châu là Cảnh Hồng (Jinghong), nằm trên bờ sông Mê Kông (sông Lan Thương trong tiếng Trung). Là trung tâm du lịch của Trung Quốc cùng với Côn Minh - 2 trung tâm du lịch lớn nhất của Vân Nam. Có vị trí ngang với tỉnh Lai Châu của Việt Nam - có địa hình thấp hơn Hà Giang

Tây Song Bản Nạp là quê hương của tộc người Thái (Dai). Khu vực này nằm ở độ cao thấp hơn so với phần lớn tỉnh Vân Nam, và có khí hậu nhiệt đới.

Địa lý tự nhiên[sửa | sửa mã nguồn]

Tọa độ: 99°58' - 101°50' kinh đông và 21°09'-22°36' vĩ bắc, có sông Lan Thương (Mê Kông) chảy qua (độ dài của sông Mê Kông chảy qua khu vực này dài khoảng 180 km), nằm trên cao độ từ 800 đến 2.500 mét. Cây cầu nằm trên sông Lan Thương là một trong những cây cầu lớn nhất bắc qua sông Lan Thương. Nó có tên gọi là Tây Song Bản Nạp đại kiều, là một loại cầu treo giống như cầu Mỹ ThuậnViệt Nam.

  • Diện tích: 19.184,45 km² trong đó diện tích đồi núi khoảng 18.000 km².
  • Khoảng cách: Từ Cảnh Hồng tới Côn Minh (thủ phủ tỉnh Vân Nam): 709 km, cách biên giới Lào - Myanma khoảng 70 km.
  • Nhiệt độ: Từ 10 đến 35 °C
  • Lượng mưa: Khoảng 1.000-1.500 mm/năm

Hầu hết tỉnh có địa hình đồi núi chiếm 95%, còn lại 5% là bồn địa và thung lũng. Quanh năm không có bão - khí hậu và tự nhiên rất ưu ái cho vùng này.

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Bài chi tiết: Heokam

Các đơn vị hành chính[sửa | sửa mã nguồn]

Châu tự trị Tây Song Bản Nạp gồm có 1 đô thị cấp huyện (huyện cấp thị) là Cảnh Hồng (thủ phủ) và 2 huyện:

  • Mãnh Hải (Měnghǎi xiàn 勐海县); huyện lỵ: thị trấn Tượng Sơn (Xiàngshān zhēn 象山镇)
  • Mãnh Lạp (Měnglà xiàn 勐腊县); huyện lỵ: thị trấn Mãnh Lạp (Měnglà zhēn 勐腊镇)

Mãnh trong hai địa danh trên là phiên âm chữ mường, tức là "một vùng" trong tiếng Thái.

Đặc điểm[sửa | sửa mã nguồn]

Là vùng Thái tộc tự trị châu (nói theo kiểu người Trung Quốc), nên Tây Song Bản Nạp giống như một Thái Lan thu nhỏ bên trong Trung Quốc.

Sắc tộc người Thái ở đây thuộc nhóm Thái Lào, theo đạo Phật dòng Tiểu thừa, sống trong các ngôi nhà sàn và có những ngày lễ hội như ngày hội tạt nước tức ngày đón năm mới (Tết) vào giữa tháng 4 (tháng 6 theo lịch của người Thái), đây cũng là lễ tắm rửa cho Phật và để gột rửa những cái cũ, đón nhận cái mới tốt lành và chúc phúc cho mọi người hay những ngày hội chợ, đua thuyền rồng trên sông Mê Kông. Phụ nữ sắc tộc Thái (Dai) có trang phục là những bộ váy áo sặc sỡ. Ngôn ngữ của dân tộc này thuộc hệ ngôn ngữ Thái-Kadai.

Do ảnh hưởng của khí hậu nhiệt đới nên ở trong khu vực này có những vườn trái cây nhiệt đới như: dừa, đu đủ, dứa, cam, các đền chùa và những khu rừng rậm nhiệt đới, tuy hiện nay chúng đang bị phá hủy với một tốc độ rất nhanh. Không xa với Cảnh Hồng là một khu bảo tồn thiên nhiên trong đó sinh sống các loài động, thực vật đặc trưng của miền nhiệt đới.

Tây Song Bản Nạp là một trong những điểm thu hút khách du lịch của tỉnh Vân Nam.

Tên gọi[sửa | sửa mã nguồn]

Tây Song Bản Nạpâm Hán Việt (tiếng Hán: 西双版纳, bính âm: Xīshuāngbǎnnà) có gốc tiếng Thái là สิบสองปันนา, /sípsɔ́ngpǎnnǎ/ tức Xip Xoong Pản Na và hay được dịch sang tiếng AnhSipsawngpanna hay Sipsongpanna.

Tên gọi của nó trong tiếng Thái có nghĩa là "mười hai ngàn cánh đồng lúa"[3]. Tây Song trong ngôn ngữ của người Thái Lự (tại Việt Nam gọi là người Lự) có nghĩa là 12, bản nạp có nghĩa là một loại đơn vị ruộng đất để thu thuế, ý tứ chung hợp lại có nghĩa là ruộng đất (có lẽ là một nghìn khối ruộng đất). Tây Song Bản Nạp thời xa xưa gọi là Mãnh Lặc, tức là vùng đất cư trú của người Thái Lự. Căn cứ ghi chép trong sách "Lặc Tây Song Bang" (ᦟᦹᧉᦉᦲᧇᦉᦸᧂᦔᦱᧂ) thì Mãnh Lặc xưa chia ra thành 12 bang (bộ lạc). Sau này chúng phát triển thành 12 cảnh (thành thị) cùng nhiều mãnh (máng lấy nước).

Năm 1582, quan tuyên úy Mãnh Lặc sáp nhật trên 30 mãnh thành 12 bản nạp, bao gồm: Cảnh Hồng, Mãnh Già, Mãnh Cổn, Mãnh Hải, Cảnh Lạc, Mãnh Lạp/Tịch, Mãnh Ngận, Mãnh Lạp, Mãnh Phủng, Mãnh Ô, Cảnh Đổng, Mãnh Long. Do đó mà có tên gọi Tây Song Bản Nạp.

Tuy nhiên bản nạp (panna) được Hiện đại Hán ngữ từ điển giải thích là "đơn vị hành chính thuộc châu tự trị của người Thái Tây Song Bản Nạp ở Vân Nam, tương đương với huyện". Năm 1960 bản nạp được đổi thành huyện. Theo An Chi Võ Thiện Hoa thì bản nạp không phải là tiếng Lào hay tiếng Thái gốc mà là từ phiên âm chưa rõ nguồn gốc, có thể từ chữ palana trong tiếng Pali, nghĩa là chính quyền, hoặc bang, tỉnh. Như vậy Xip Soong Pan Na nghĩa là "12 bản nạp". Theo sách Văn hiến thông khảo đời nhà Thanh thì 12 bản nạp khi đó là:

  1. Xa Lý
  2. Lục Khốn (Lục Thuận)
  3. Ỷ Bang
  4. Dịch Võ
  5. Phổ Đằng
  6. Mãnh Vượng
  7. Chỉnh Đổng
  8. Mãnh Ô
  9. Mãnh Lạp
  10. Mãnh Già
  11. Mãnh Lung
  12. Mãnh Vãng

Khu vực này hợp thành nước Xa Lý (車里) trong lịch sử.

Thành phần dân số[sửa | sửa mã nguồn]

Dân số của Tây Song Bản Nạp khoảng 994.000 người. Trong khu vực này có khoảng 14 dân tộc sinh sống. Người Thái (khoảng 280.000 người) chiếm tỷ lệ cao nhất (khoảng 34%). Tiếp theo là người Hán (khoảng 200.000 người hay khoảng 24%). Ngoài ra còn có người Lạp Hỗ (La Hủ), người Hồi, người Dao, người Miêu (H'Mông), người Di (Lô Lô), người Cáp Nê (Hà Nhì) v.v.

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

Ghi chú[sửa | sửa mã nguồn]