Hà Giang
|
Hà Giang
|
||||
|---|---|---|---|---|
| Tỉnh | ||||
 Cột cờ Lũng Cú, huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang |
||||
| Địa lý | ||||
| Tọa độ: 22°49′00″B 104°58′51″Đ / 22,8168°B 104,980738°Đ | ||||
| Diện tích | 7.914,9 km²[1] | |||
| Dân số 2011 | ||||
| Tổng cộng | 746.300 người[1] | |||
| Mật độ | 94 người/km² | |||
| Dân tộc | Mông, Tày, Dao, Việt, Nùng[2] |
|||
|
||||
| Hành chính | ||||
| Quốc gia |  Việt Nam |
|||
| Tỉnh lỵ | Thành phố Hà Giang | |||
| Chính quyền | ||||
| Chủ tịch UBND | Đàm Văn Bông | |||
| Bí thư Tỉnh ủy | Triệu Tài Vinh | |||
| Trụ sở UBND | Nguyễn Viết Xuân | |||
| Phân chia hành chính | 1 thành phố 10 huyện |
|||
| Mã hành chính | VN-03 | |||
| Mã bưu chính | 31xxxx | |||
| Mã điện thoại | 219 | |||
| Biển số xe | 23 | |||
| Web: http://www.hagiang.gov.vn/ | ||||
Tọa độ: 22°49′00″B 104°58′51″Đ / 22,8168°B 104,980738°Đ
Hà Giang là một tỉnh thuộc vùng đông bắc Việt Nam. phía đông giáp tỉnh Cao Bằng, phía tây giáp tỉnh Yên Bái và Lào Cai, phía nam giáp tỉnh Tuyên Quang. Về phía bắc, Hà Giang giáp châu tự trị dân tộc Choang và Miêu Văn Sơn thuộc tỉnh Vân Nam và địa cấp thị Bách Sắc thuộc tỉnh Quảng Tây của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.
Mục lục |
Vị trí địa lý [sửa]
Hà Giang nằm ở cực Bắc của Việt Nam, tỉnh này có nhiều ngọn núi đá cao và sông suối.
Địa hình của tỉnh Hà Giang khá phức tạp, có thể chia làm 3 vùng. Vùng cao núi đá phía bắc nằm sát chí tuyến bắc, có độ dốc khá lớn, thung lũng và sông suối bị chia cắt nhiều. Nằm trong vùng khí hậu cận nhiệt đới ẩm nhưng do địa hình cao nên khí hậu Hà Giang mang nhiều sắc thái ôn đới. Vùng cao núi đất phía tây thuộc khối núi thượng nguồn sông Chảy, sườn núi dốc, đèo cao, thung lũng và lòng suối hẹp.Vùng thấp trong tỉnh gồm vùng đồi núi, thung lũng sông Lô và Thành phố Hà Giang.
Hà Giang có nhiều núi non hùng vĩ, có đỉnh Tây Côn Lĩnh (2419 m) và ngọn Kiều Liêu Ti (2402m) là cao nhất. Về thực vật, Hà Giang có nhiều khu rừng nguyên sinh, nhiều gỗ quý, và có tới 1000 loại cây dược liệu. Động vật có hổ, công, trĩ, tê tê, và nhiều loại chim thú phong phú khác.
Dân số [sửa]
Dân số tỉnh Hà Giang theo điều tra dân số ngày 1 tháng 4 năm 2009 là 724.537 người. Trong đó, dân số thành thị là 84.338 người[2]
Các dân tộc: Mông (chiếm 32,0% tổng dân số toàn tỉnh), Tày (23,3 %), Dao (15,1 %), Việt (13,3 %), Nùng (9,9 %)...[2]
Hành chính [sửa]
Tỉnh Hà Giang bao gồm 1 thành phố và 10 huyện:
- Thành phố Hà Giang 5 phường và 3 xã
- Huyện Bắc Mê 1 thị trấn và 12 xã
- Huyện Bắc Quang 2 thị trấn và 21 xã
- Huyện Đồng Văn 2 thị trấn và 17 xã
- Huyện Hoàng Su Phì 1 thị trấn và 24 xã
- Huyện Mèo Vạc 1 thị trấn và 17 xã
- Huyện Quản Bạ 1 thị trấn và 12 xã
- Huyện Quang Bình 1 thị trấn và 14 xã
- Huyện Vị Xuyên 2 thị trấn và 22 xã
- Huyện Xín Mần 1 thị trấn và 18 xã
- Huyện Yên Minh 1 thị trấn và 17 xã
Tỉnh Hà Giang có 196 đơn vị cấp xã bao gồm 5 phường, 13 thị trấn và 178 xã
Thống kê đến ngày 30/06/2004 Tỉnh Hà Giang số xã/phường/thị trấn: 102; xã: 84, phường: 9, thị trấn: 9
- 024. Thành phố Hà Giang 5 phường, 3 xã: Phường Minh Khai, Phường Nguyễn Trãi, Phường Quang Trung, Phường Trần Phú, Phường Ngọc Hà, Xã Phương Thiện, Xã Ngọc Đường, Xã Phương Độ.
- 026. Huyện Đồng Văn 2 thị trấn, 17 xã: Thị trấn Đồng Văn, Thị trấn Phó Bảng, Xã Hố Quáng Phìn, Xã Lũng Cú, Xã Lũng Phìn, Xã Lũng Táo, Xã Lũng Thầu, Xã Má Lé, Xã Phố Cáo, Xã Phố Là, Xã Sảng Tủng, Xã Sính Lủng, Xã Sủng Là, Xã Sủng Trái, Xã Tả Lủng, Xã Tả Phìn, Xã Thài Phìn Tủng, Xã Vần Chải, Xã Xà Phìn.
- 027. Huyện Mèo Vạc 1 thị trấn, 16 xã: Thị trấn Mèo Vạc, Xã Cán Chu Phìn, Xã Giàng Chu Phìn, Xã Khâu Vai, Xã Lũng Chinh, Xã Lũng Pù, Xã Nậm Ban, Xã Niêm Sơn, Xã Pả Vi, Xã Pải Lủng, Xã Sơn Vĩ, Xã Sủng Máng, Xã Sủng Trà, Xã Tả Lủng, Xã Tát Ngà, Xã Thượng Phùng, Xã Xín Cái.
- 028. Huyện Yên Minh 1 thị trấn, 17 xã: Thị trấn Yên Minh, Xã Bạch Đích, Xã Đông Minh, Xã Du Già, Xã Du Tiến, Xã Đường Thượng, Xã Hữu Vinh, Xã Lao Và Chải, Xã Lũng Hồ, Xã Mậu Duệ, Xã Mậu Long, Xã Na Khê, Xã Ngam La, Xã Ngọc Long, Xã Phú Lũng, Xã Sủng Thài, Xã Sủng Tráng, Xã Thắng Mố.
- 029. Huyện Quản Bạ 1 thị trấn, 12 xã: Thị trấn Tam Sơn, Xã Bát Đại Sơn, Xã Cán Tỷ, Xã Cao Mã Pờ, Xã Đông Hà, Xã Lùng Tám, Xã Nghĩa Thuận, Xã Quản Bạ, Xã Quyết Tiến, Xã Tả Ván, Xã Thái An, Xã Thanh Vân, Xã Tùng Vài.
- 030. Huyện Vị Xuyên 2 thị trấn, 21 xã: Thị trấn NT Việt Lâm, Thị trấn Vị Xuyên, Xã Bạch Ngọc, Xã Cao Bồ, Xã Đạo Đức, Xã Lao Chải, Xã Linh Hồ, Xã Minh Tân, Xã Ngọc Linh, Xã Ngọc Minh, Xã Phong Quang, Xã Phương Độ, Xã Phương Thiện, Xã Phương Tiến, Xã Quảng Ngần, Xã Thanh Đức, Xã Thanh Thủy, Xã Thuận Hoà, Xã Thượng Sơn, Xã Trung Thành, Xã Tùng Bá, Xã Việt Lâm, Xã Xín Chải.
- 031. Huyện Bắc Mê 1 thị trấn 12 xã: Thị trấn Yên Phú, Xã Đường Âm, Xã Đường Hồng, Xã Giáp Trung, Xã Lạc Nông, Xã Minh Ngọc, Xã Minh Sơn, Xã Phiêng Luông, Xã Phú Nam, Xã Thượng Tân, Xã Yên Cường, Xã Yên Định, Xã Yên Phong.
- 032. Huyện Hoàng Su Phì 1 thị trấn, 24 xã: Thị trấn Vinh Quang, Xã Bản Luốc, Xã Bản Máy, Xã Bản Nhùng, Xã Bản Péo, Xã Bản Phùng, Xã Chiến Phố, Xã Đản Ván, Xã Hồ Thầu, Xã Nậm Dịch, Xã Nậm Khòa, Xã Nam Sơn, Xã Nậm Tỵ, Xã Nàng Đôn, Xã Ngàm Đăng Vài, Xã Pố Lồ, Xã Pờ Ly Ngài, Xã Sán Xả Hồ, Xã Tả Sử Choóng, Xã Tân Tiến, Xã Thàng Tín, Xã Thèn Chu Phìn, Xã Thông Nguyên, Xã Tụ Nhân, Xã Túng Sán.
- 033. Huyện Xín Mần 1 thị trấn, 18 xã: Thị trấn Cốc Pài, Xã Bản Díu, Xã Bản Ngò, Xã Chế Là, Xã Chí Cà, Xã Cốc Rế, Xã Khuôn Lùng, Xã Nà Chì, Xã Nấm Dẩn, Xã Nàn Ma, Xã Nàn Xỉn, Xã Ngán Chiên, Xã Pà Vầy Sủ, Xã Quảng Nguyên, Xã Tả Nhìu, Xã Thèn Phàng, Xã Thu Tà, Xã Trung Thịnh, Xã Xín Mần.
- 034. Huyện Bắc Quang 2 thị trấn, 21 xã: Thị trấn Việt Quang, Thị trấn Vĩnh Tuy, Xã Bằng Hành, Xã Đồng Tâm, Xã Đông Thành, Xã Đồng Tiến, Xã Đồng Yên, Xã Đức Xuân, Xã Hùng An, Xã Hữu Sản, Xã Kim Ngọc, Xã Liên Hiệp, Xã Quang Minh, Xã Tân Lập, Xã Tân Quang, Xã Tân Thành, Xã Thượng Bình, Xã Tiên Kiều, Xã Việt Hồng, Xã Việt Vinh, Xã Vĩnh Hảo, Xã Vĩnh Phúc, Xã Vô Điếm.
- 035. Huyện Quang Bình 1 thị trấn,14 xã: Thị trấn Yên Bình, Xã Bản Rịa, Xã Bằng Lang, Xã Hương Sơn, Xã Nà Khương, Xã Tân Bắc, Xã Tân Nam, Xã Tân Trịnh, Xã Tiên Nguyên, Xã Tiên Yên, Xã Vĩ Thượng, Xã Xuân Giang, Xã Xuân Minh, Xã Yên Hà, Xã Yên Thành.
Lịch sử [sửa]
Đất Hà Giang xưa thuộc bộ Tân Hưng, một trong 15 bộ của nước Văn Lang. Về sau, Hà Giang nằm trong phạm vi thế lực của ba Tộc tướng xứ Thái. Trong giai đoạn Minh thuộc đầu thế kỷ 15, được gọi là huyện Bình Nguyên, đổi thành châu Bình Nguyên từ năm 1473, sau lại đổi tên thành châu Vị Xuyên.
Vào cuối thế kỷ 17, tộc trưởng người Thái dâng đất cho Trung Hoa, đến năm 1728, Trung Hoa trả lại cho Đại Việt một phần đất từ vùng mỏ Tụ Long đến sông Lô. Năm 1895, ranh giới Hà Giang được ấn định lại như trên bản đồ ngày nay.
Trước năm 1975, Hà Giang có các huyện Đồng Văn, Vị Xuyên, Xín Mần, Yên Minh, Hoàng Su Phì, Bắc Quang, Thanh Thủy và Quản Bạ.
Thắng cảnh và Di tích [sửa]
- Cao nguyên đá Đồng Văn nằm trải rộng trên bốn huyện Quản Bạ, Yên Minh, Đồng Văn, Mèo Vạc được công nhận là Công viên địa chất Toàn cầu vào năm 2010. Đây là một trong những vùng đá vôi đặc biệt, chứa đựng những dấu ấn tiêu biểu về lịch sử phát triển vỏ Trái Đất, những hiện tượng tự nhiên, cảnh quan đặc sắc về thẩm mỹ, tính đa dạng sinh học cao và truyền thống văn hóa lâu đời của cộng đồng cư dân bản địa như các dân tộc Mông, Lô Lô, Pu Péo, Dao. Cao nguyên đá cũng là nơi có nhiều di tích danh thắng quốc gia đã được công nhận như: Di tích kiến trúc nhà Vương, Cột cờ Lũng Cú, phố cổ Đồng Văn, đèo Mã Pì Lèng, núi Đôi Quản Bạ[3]. v.v..Đồng Văn còn nổi tiếng về các loại hoa quả: đào, mận, lê, táo, hồng... về dược liệu: tam thất, thục địa, hồi, quế...
- Hệ thống các hang động:Hang Phương Thiện: cách thành phố Hà Giang 7 km (4,38 dặm) xuôi về phía nam. Đây là nơi có nhiều phong cảnh, nhiều hang động tự nhiên.Động Tiên và Suối Tiên nằm cách thành phố Hà Giang 2 km (1.25 dặm). Nhân dân quanh vùng vẫn thường đến Động Tiên lấy nước và cầu may mắn vào lúc giao thừa.[4]. Hang Chui: cách thành phố Hà Giang 7 km (4,38 dặm) về phía nam. Hang ăn sâu vào lòng núi khoảng 100 m (300 ft). Cửa hang hẹp phải lách người mới qua được. Vào trong lòng hang mở rộng, vòm hang cao vút, nhiều nhũ đá. Hang có nhiều dơi, có dòng suối dâng cao đổ xuống thành thác [5].
- Dinh Họ Vương thuộc xã Sà Phìn là một công trình kiến trúc đẹp và độc đáo được xếp hạng cấp quốc gia năm 1993. Đường dẫn vào dinh được lát bằng những phiến đá lớn vuông vức, phẳng lỳ. Dinh được bao bọc bởi hai vòng tường thành xây bằng đá hộc[6].Dinh thự được xây dựng chủ yếu bằng đá xanh, gỗ pơ-mu, ngói đất nung già, các chi tiết được chạm trổ tỉ mỉ, công phu, đẹp mắt với các hình chủ đạo là rồng, phượng, dơi,… tượng trưng cho quyền quý và hưng thịnh. Dinh thự mang vẻ đẹp bề thế, uy nghi với kiến trúc hình chữ “vương”, tọa lạc trên quả đồi hình mai rùa. Đây là một điển hình về sự giao thoa nghệ thuật kiến trúc của người Mông và người Hán ở khu vực biên giới Việt – Trung[7].
- Chợ tình Khau Vai họp mỗi năm một lần vào ngày 27 tháng 3 âm lịch tại xã Khau Vai, huyện Mèo Vạc. Bắt nguồn từ 1 câu chuyện tình, Khâu Vai trở thành nơi hò hẹn chung cho tất cả những người yêu nhau trong vùng. Chợ Khâu Vai ban đầu họp không có người mua, không có người bán. Khoảng mười năm trở lại đây, do nhu cầu cuộc sống nên ngày chợ họp ngoài việc hò hẹn, gặp gỡ, người ta mang cả hàng hóa đến bán ở chợ. Do vậy đến chợ Khâu Vai, người ta cũng có thể mua, bán, trao đổi những sản vật vùng cao[4].
- Tiểu khu Trọng Con Cách đường quốc lộ số 2, 20 km về phía đông nam, cách Thành phố Hà Giang khoảng 60 km về phía bắc ở tại Xã Bằng Hành, Huyện Bắc Quang, Tỉnh Hà Giang (đã được Nhà nước xếp hạng là di tích lịch sử năm 1996). Đây được xem là cái nôi của phong trào cách mạng ở Hà Giang [8].
- Chùa Sùng Khánh cách Thành phố Hà Giang 9 km về phía nam thuộc thôn Làng Nùng, xã Đạo Đức, Huyện Vị Xuyên,được nhà nước xếp hạng là di tích lịch sử nghệ thuật năm 1993. Chùa được xây dựng thời Triệu Phong (1356), do thời gian, chùa bị hư hại, đến năm 1989 được nhân dân xây dựng trên nền chùa cũ. Ở đây còn lưu giữ hai di vật: Bia đá thời Trần (1367) ghi lại công lao của người sáng lập ra chùa và một quả Chuông cao 0.90 m, đường k ính 0.67 m, được đúc thời Hậu Lê (1705). Nghệ thuật khắc trên đá, trên Chuông đồng và kỹ thuật đúc Chuông là một bằng cứ nói lên bàn tay tinh sảo của các nghệ nhân vùng biên giới phía bắc này, và từ đó biết thêm lịch sử phát triển thời Trần và Lê tới tận vùng biên ải Hà Giang[8].
- Chùa Bình Lâm thuộc địa phận thôn Tông Mường xã Phú Linh, Thành phố Hà Giang. Chùa còn có tên gọi chữ Hán là "Bình Lâm Tự". Nhân dân ở đây còn lưu giữ một quả chuông thời Trần được đúc vào tháng 3 năm Ất Mùi (1295) chuông có chiều cao 103 cm, đường kính miệng 65 cm, quai được cấu tạo bởi hai hình rồng, trên chuông có khắc bài Minh bằng chữ Hán gồm 309 chữ năm Bính Thân, niên hiệu Hưng Long thứ 4 (1296). Trên quả chuông ta bắt gặp tiêu bản rồng nổi trên chất liệu đồng (thế kỷ 13). Cùng với quả chuông, tại chùa Bình Lâm còn phát hiện được một số di vật như Tháp đất nung, mái ngói có hoạ tiết hoa chanh....là những nét quen thuộc và tiêu biểu của văn hoá thời Trần[8].
Lễ hội [sửa]
Hà Giang là nơi có nhiều sản phẩm văn hóa đặc sắc từ truyền thống lâu đời của hơn 20 dân tộc, một địa danh du lịch đáng nhớ bởi cảnh quan thiên nhiên và con người ở đây. Không giống với bất kỳ một nơi du lịch nào ở Việt Nam, đến Hà Giang, du khách có thể thấy được những sản phẩm kết tinh từ truyền thống văn hóa độc đáo của đồng bào miền núi, đó là các loại khăn thêu, túi vải, áo váy với các loại hoa văn rực rỡ. Du khách sẽ tham dự những phiên chợ vùng cao đầy thơ mộng.
Lễ mừng nhà mới dân tộc Lô Lô: Lễ mừng nhà mới kéo dài khoảng 2 ngày 2 đêm ở ngôi nhà mới của người dân tộc Lô Lô. Cả bản kéo tới ăn mừng cho ngôi nhà mới. Thầy cúng đi hát, sau đó cùng ăn uống vui chơi, hòa tấu kèn sáo và hát giao duyên nam nữ.
Lễ hội mùa xuân: Đây là lễ hội vui xuân của dân tộc H'mông và dân tộc Dao, thường được tổ chức vào những ngày sau Tết Nguyên Đán và kéo dài từ 3 đến 7 ngày. Lễ hội mang tính chất tổng hợp mừng công, cầu mưa, cầu con trai. Lễ hội có thi bắn nỏ, hát giao duyên, ném pa páo, uống rượu, mở tiệc đãi khách.
Kinh tế [sửa]
Hà giang là vùng miền núi nên dân số trong tỉnh không đông, đồng bào Kinh chiếm đa số, còn lại là đồng bào các sắc dân Thổ, Mèo, Tày, Dao, Mán, Nùng, Giấy và Lô Lô. Phần đông đều thờ cúng tổ tiên, thần linh; và đều có những sắc thái văn hóa đặc thù.
Cũng vì địa thế toàn rừng núi nên kinh tế Hà Giang tương đối kém phát triển. Lâm sản chính là vài loại gỗ quý như lát hoa, lát da đồng; và các loại gỗ cứng như lim, sến, trai, táu, đinh. Củ nâu, vầu, nứa ở đâu cũng có. Nông sản gồm lúa, ngô, khoai và các loại đậu đỗ. Vùng chân núi Tây Côn Lĩnh trồng nhiều trà. Dân chúng cũng trồng cây ăn trái, mận và lê ở vùng Đồng Văn, Hoàng Su Phì rất nổi tiếng. Nghề nuôi ong lấy mật khá thịnh hành. Rừng Hà Giang có nhiều động vật hoang dã như phượng hoàng, trăn, rắn, công, trĩ...
Khoáng sản có mỏ chì, đồng, thủy ngân và cát trộn vàng. Sông Năng và Bảo Lạc có các kỹ nghệ lọc vàng nhưng vẫn còn thô sơ, ngoài ra chỉ toàn những tiểu công nghệ sản xuất vật dụng hàng ngày. Nền thương mại Hà Giang chỉ giới hạn ở sự trao đổi lâm sản với miền xuôi và với Trung Quốc.
Các vùng núi thấp như Vị Xuyên, Bắc Quang có kinh tế phát triển hơn vùng núi. Dựa vào sông Lô và lượng mưa lớn, các ngành nông nghiệp ở khu vực này rất phát triển, không kém gì vùng núi trung du. Nơi đây có vùng trồng cam sành nổi tiếng, những cánh đồng phì nhiêu...
Rải rác từ Vĩnh Tuy lên đến Vị Xuyên là các nhà máy sản xuất trà, đặc sản của Hà Giang có trà Shan tuyết cổ thụ (xã Cao Bồ). Đặc điểm trà Shan Tuyết là sạch sẽ, không có thuốc trừ sâu và thuốc kích thích, các nhà máy sản xuất trà hiện nay còn khuyến khích nhân dân trong vùng trồng xen kẽ cây gừng giữa các luống trà. Trà Shan tuyết cổ thụ của Hà Giang thường được xuất khẩu sang thị trường Đài Loan, Nhật Bản và một số nước Tây Âu, chưa thịnh hành trong thị trường nội địa như trà Tân Cương - Thái Nguyên.
Chú thích [sửa]
- ^ a b “Diện tích, dân số và mật độ dân số năm 2011 phân theo địa phương”. Tổng cục Thống kê Việt Nam. Truy cập 30 tháng 9 năm 2012.
- ^ a b c Ban chỉ đạo Tổng điều tra dân số và nhà ở trung ương. Tổng điều tra dân số và nhà ở Việt Nam năm 2009: Kết quả toàn bộ. Trang 149-150. Hà Nội, 6/2010.
- ^ http://www.dongvangeopark.com/Pages/NewsDetails.aspx?id=343 Trang web chính thức của Ban quản lý công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn.
- ^ a b “Điểm tham quan Hà Giang”. Tổng cục Du lịch Việt Nam.
- ^ “Skydoor-Địa điểm du lịch Hà Giang”.
- ^ “Dinh Họ Vương”. Cổng thông tin điện tử Tỉnh Hà Giang.
- ^ “Khám phá Công viên Địa chất toàn cầu đầu tiên ở Việt Nam”.
- ^ a b c “Di tích lịch sử Hà Giang”. Cổng thông tin điện tử Hà Giang. Truy cập ngày 22 tháng 1 năm 2013.
Liên kết ngoài [sửa]
 |
Wikimedia Commons có thêm thể loại hình ảnh và tài liệu về Hà Giang. |
|
||||||||||
