Phú Quý

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Đảo Phú Quý
—  Huyện  —
Đảo Phú Quý ở Việt Nam
Đảo Phú Quý
Tọa độ: 10°32′B 108°57′Đ / 10,533°B 108,95°Đ / 10.533; 108.950
Quốc gia  Việt Nam
Vùng Đông Nam Bộ
Tỉnh Bình Thuận
Múi giờ UTC + 7 (UTC+7)
Đảo Phú Quý
Địa lý
Huyện lỵ {{{Huyện lỵ}}}
Vị trí: 10o29'B-10o31'B và 108o55'Đ- 108o59Đ
Diện tích: 16,4 km²
Số xã, thị trấn: 3 xã đảo,10 thôn
Dân số
Số dân: 27.000(2013)
Mật độ: 1316 người/km²
Thành phần dân tộc: Kinh chiếm đa số và một số dân tộc khác qua quá trình lập nghiệp ở đảo: Chăm, Hoa.
Hành chính
Chủ tịch Hội đồng nhân dân: Hà Sông Lô
Chủ tịch Ủy ban nhân dân: Huỳnh Văn Hưng
Bí thư Huyện ủy: {{{HU}}}
Thông tin khác
Điện thoại trụ sở:
Số fax trụ sở:
Website:


Phú Quý (còn gọi là cù lao Thu hay cù lao Khoai Xứ) là một đảo có diện tích 16 km² nằm ngoài khơi bờ biển Nam Trung Bộ thuộc Việt Nam. Xung quanh đảo chính Phú Quý còn có các đảo khác như hòn Đá Cao hướng tây bắc, hòn Đỏ hướng đông bắc và hòn Tranhhòn Hải hướng tây nam. Quần đảo này nằm dưới sự quản lí của huyện Phú Quý, tỉnh Bình Thuận.

Vị trí địa lí[sửa | sửa mã nguồn]

Huyện đảo Phú Quý thuộc tỉnh Bình Thuận với khoảng cách tới các vùng lân cận như sau:

  • Cách thành phố Phan Thiết khoảng 56 hải lý (hơn 100 km) về hướng đông nam.
  • Cách quần đảo Trường Sa 540 km về phía tây bắc.
  • Cách thành phố Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa 150 km về phía nam.
  • Cách Côn Đảo 330 km về phía đông bắc).
  • Cách thành phố Vũng Tàu 200 km về phía đông.

Hành chính[sửa | sửa mã nguồn]

Huyện đảo Phú Quý có ba xã:

  • Ngũ Phụng (huyện lỵ): thôn Phú An (Thôn 1 cũ), Thương Châu (2), Quý Thạnh (3)
  • Tam Thanh: thôn Mỹ Khê (4), Hội An (5), Triều Dương (6)
  • Long Hải: thôn Phú Long (7), Đông Hải(8), Quý Hải (9), Tân Hải (10).

Ghi chú: các số trong dấu ngoặc () là tên thôn trước đây.

Lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Đã từ lâu đảo Phú Quý trở nên rất quen thuộc với nhiều người qua sử sách xưa dưới nhiều tên gọi: Cổ Long, Thuận Tịnh, Cù Lao Khoai Xứ, Cù Lao Thu... Từ niên hiệu trị thứ 4 (1844) vì tiềm năng kinh tế dồi dào và số lượng đặc sản đáng kể biệt nạp cho Triều đình Huế, đảo được đổi tên từ Tổng Hạ sang Tổng Phú Quý trực thuộc huyện Tuy Phong, phủ Ninh Thuận, tỉnh Bình Thuận.

Tuy là một hòn đảo nằm biệt lập giữa trùng dương nhưng dấu tích phát hiện được cho thấy đảo đã được khai phá tạo nên cuộc sống ở đảo từ rất sớm. Trong quá trình khai thác đá quánh, nhân dân đã tìm thấy những mộ vò lớn. Trong mộ có chôn theo một số công cụ lao động như rìu, bôn và cả những chiếc vòng đeo tay bằng đá với kỹ thuật chế tác rất tinh xảo. Điều này phù hợp với những giai thoại được lưu truyền rằng trước khi có sự khai phá thiên nhiên của những con người từ lục địa, ở đây đã có một giống người "Thượng" sinh sống bằng nghề hái lượm và bắt cá ven biển. Trải qua những biến thiên của lịch sử, Phú Quý là nơi hội tụ của nhiều luồng dân di cư từ lục địa ra với nhiều thành phần dân tộc khác nhau. Trong đó người Kinh đóng vai trò chủ thể.

Khi bắt đầu phát triển mạnh kỹ thuật đóng thuyền buồm với những chiếc thuyền ra được khơi xa thì cũng là lúc có nhiều người từ lục địa đặt chân lên đảo. Cùng với những phần mộ còn xót lại trên đảo, sự tích công chúa Bàng Tranh chứng tỏ người Chăm đã có mặt ở đảo này. Sự tích kể rằng: Bàng Tranh là một công chúa xinh đẹp vì chống lệnh vua cha nên bị kết tội phản nghịch nên bị kết đày ra đảo.

Bên cạnh đó, do không chịu nổi sự hà khắc của chế độ nông nô, bất mãn với triều đình phong kiến, nhiều người đã tìm đường ra đây lập kế sinh nhai. Người Kinh có mặt ở đảo cũng từ rất sớm. Lúc bấy giờ, vào một thời điểm mà triều đại phong kiến Việt Nam đang trượt nhanh trên con đường mục nát, nạn đói xảy ra ở nhiều nơi. Ở các tỉnh miền trung lúc bấy giờ, những người cùng khổ hoặc phải bán vợ đợ con hoặc phải phiêu dạt đi khắp nơi để kiếm sống. Và Phú Quý là một điểm đến an lành mà họ đã tình cờ bắt gặp. Trong thời kỳ Trịnh-Nguyễn phân tranh (1627–1672), rất nhiều ngư dân thuộc các tỉnh duyên hải miền trung, hoặc chạy giặc lánh nạn, hoặc đi tìm nguồn cá, thuyền của họ vượt sóng trùng dương đã gặp phải những trận cuồng phong khốc liệt và "xiêu" lên đảo.

Cùng với người Kinh, một số người Hoa cũng hoà nhập vào cộng đồng cư dân ở Phú Quý. Vàơ thế kỷ 17, một số quan lại nhà Minh sau khi chống nhà Thanh thất bại, đã phải trốn ra nước ngoài. Từng đoàn thuyền vượt biển tiến về phía nam, trong số đó có hàng chục thuyền đã quyết định dừng chân lập nghiệp ở Phú Quý. Người Hoa đến đây sống dựa vào các ngành nghề như dệt tơ lụa, buôn bán. Quá trình phát triển về sau, một số người do làm ăn trở nên giàu có đã lần lượt tìm vào các thành phố lớn ở đất liền, chỉ một số ít còn lại trên đảo.

Khi dân cư ngày một đông hơn thì các hình thức tổ chức xã hội cũng dần dần được hình thành. Vào thời chúa Nguyễn Phúc Khoát (1738-1765), chính quyền Đàng Trong đã tổ chức trên đảo thành từng hộ bạch bố đến đội bạch bố rồi dần dần trở thành ấp và làng. Tuy số dân lúc bấy giờ chưa đông đúc nhưng Phú Quý có đến 14 làng và 1 ấp. Mỗi làng được lập trên cơ sở một nhóm nhỏ ngư dân, đôi lúc chỉ có từ 10 đến 12 tránh đinh và thường mang những tên cũ của địa phương trước khi đến đây lập nghiệp: Thoại Hải, Thế Hanh, Thế An, Hội Thiên, Hội Hưng, Hương Lăng, Mỹ Xuyên, Phú Ninh, An Hoà, Hải Châu, Thương Hải, Triều Dương, Hội An, Mỹ Khê và ấp Quý Thạnh. Từ niên hiệu Đồng Khánh - Nguyễn Cảnh Tông năm thứ 1 (1886), toàn đảo được tổ chức thành 11 làng và đến năm 1930 do sự sáp nhập ba làng Phú Ninh vào Phú Mỹ và Hương Lăng vào Quý Thạnh nên chỉ còn lại 9 làng: Long Hải, Phú Mỹ, An Hoà, Hải Châu, Thương Hải, Quý Thạnh, Triều Dương, Mỹ Khê và Hội An. Hiện nay, đảo được chia làm 3 xã: Long Hải, Ngũ Phụng, Tam Thanh.

Phú Quý trong một thời gian dài đã sống trong điều kiện khép kín tự cung tự cấp với những hoạt động kinh tế như trồng trọt, đánh bắt hải sản, một số ngành nghề thủ công như dệt vải, đan võng, ép dầu... Trong đó, ngư nghiệp đóng vai trò chủ đạo.

Giáo dục[sửa | sửa mã nguồn]

  • Mẫu giáo: Long Hải, Tam Thanh, Ngũ Phụng.
  • Mầm non: Trường Mầm non Hoa Biển.
  • Trung học cơ sở: Tam Thanh, Ngũ Phụng, Long Hải.
  • Trung hoc phổ thông: Ngô Quyền
  • Tiểu học:
    • Mỹ Khê, Triều Dương (Tam Thanh);
    • Đông Hải, Quý Hải (Long Hải);
    • Quý Thạnh, Phú An (Ngũ Phụng).

Các đảo lân cận[sửa | sửa mã nguồn]

Hòn Tranh - Cách cảng Phú Quý 600m, nằm phía đông nam đảo Phú Quý với diện tích gần 40 ha(2.8Km2). - Trước đây là một hoang đảo chủ yếu là cỏ tranh, được nhân dân phá trồng hoa màu, hiện nay đang được trồng rừng phục hồi môi trường. - Không có dân cư sinh sống. - Hiện là nơi đặt trạm ra-đa quan sát biển của lực lượng hải quân nhân dân Việt Nam.

Hòn Đen - Nằm phía đông bắc thuộc xã Long Hải, cách bờ khoảng 1.5 km. - Gồm toàn đá mẹ Bazan chưa phong hóa. - Vào những lúc nước ròng có thể lội bộ ra Hòn Đen.

Hòn Trứng - Nằm phía tây bắc, là cửa ngõ ra vào đảo, cách Phú Quý 13 km. - Là điểm tựa của nhiều loại ghe thuyền. - Mùa gió Nam thuyền có thể neo đậu ở phía bắc - Mùa gió Bắc có thể neo đậu ở phía nam.

Hòn Giữa - Đây là một dãy gành đá bén nhọn nằm cạnh Hòn Đen, nằm vắt ngang như một nhịp cầu nối liền Hòn Đen và Hòn Đỏ thuộc xã Long Hải.

Hòn Đỏ - Nằm phía đông bắc thuộc xã Long Hải, cách bờ khoảng 1.5 km. - Có tên là Hòn Đỏ vì ở đây toàn là đá màu đỏ.

Hòn Hải - Cách đảo Phú Quý 70 km. - Có hình dạng là một khối đá vuông cạnh mọc thẳng đứng. - Là một trong các điểm cơ sở nằm trên đường cơ sở của Việt Nam.

Hòn Đồ Lớn - Nằm phía đông nam và cách Phú Quý 60 km - Là hòn đảo mới hình thành năm 1923 do hoạt động phun trào dưới lòng biển Đông. Lúc đầu có dạnh hình tròn với đường kính 40 m, trên mặt có cát trắng và xung quanh có cạnh bậc thang thoai thoải. - Hiện nay hình thành một bãi đá ngầm dài 700 m và rộng gần 500 m.

Hòn Đồ Nhỏ - Nằm về hướng nam, cách đảo Phú Quý chừng 60 km.

Hòn Đá Tý - Cách đảo Phú Quý 80–100 m.

Di tích lịch sử[sửa | sửa mã nguồn]

Khung cảnh nhìn từ chân tượng Quan Âm chùa Linh Sơn
  • Chùa Linh Quang là di tích lịch sử cấp quốc gia tọa lạc trên một đồi cao tại thôn Mỹ Khê xã Tam Thanh. Chùa được xây dựng vào thời Cảnh Hưng thứ 8 đến nay đã có hơn 250 tuổi. Chùa còn lưu giữ các sắc phong của triều Nguyễn ban.
  • Vạn An Thạnh nằm ở xã Tam Thanh là 1 trong những vạn tại đảo thờ và tín ngưỡng ông Nam Hải và ở đây cũng có một số sắc phong mà các vua triều Nguyễn ban tặng.
  • Đền thờ Bà Chúa Ngọc và vạn Thương Hải là 2 di tích lịch sử cấp tỉnh vừa mới được công nhận có 5 sắc phong thần cho Bà Chúa Ngọc và còn một số hiện vật tế tự quý như: chiếc đỉnh đồng, chân đèn và chuông đồng.Ba sắc phong cho Thần Nam Hải và 2 sắc phong thần cho Bắc Trấn đô đốc Bùi Quận Công.
  • Đình làng Triều Dương còn lưu giữ nhiều di vật quý giá như: các câu đối, hoành phi viết bằng chữ Hán Nôm; 5 sắc phong của các vua triều Nguyễn phong tặng cho Thành Hoàng bổn cảnh. Đây là di tích lịch sử cấp tỉnh.
  • Ngoài ra Phú Quý còn có một số chùa và đền nổi tiếng được nhân dân sùng bái và thờ kính: Chùa Linh Sơn núi Cao Các, Mộ Thầy Nại, Miếu Bà Chúa Bàng Tranh, Thánh thất Cao Đài Ngũ Phụng...

Ẩm thực- đặc sản[sửa | sửa mã nguồn]

  • Hải sâm là loại được nhiều người ưa thích nhất. Họ cho rằng ăn hải sâm là bổ thận, tráng dương, thuần âm. Với giá trị dược liệu đó, hải sâm thường "đứng" trong những bữa tiệc long trọng, và nó là nguồn lợi xuất khẩu của ta vì rất được các nước Đông Nam Á và các quốc gia: Canada, Mỹ, Úc,... ưa chuộng.
  • Da cá mú bông: ăn sang trọng và khoái khẩu của người phố thị là mú hấp, thường gặp ở đám cưới. Cá hấp thì tất cả hương vị được cô đặc lại trong thịt, trong lòng cá. Cái vị đậm đà, mùi thơm lừng lựng. Cá mú hấp với các vị thuốc bắc gồm: đại táo, câu kỷ, mộc nhĩ, bá hạp, hột sen và một ít bún song thằng, gia thêm ngũ vị hương. Món ăn rất hấp dẫn mà rất Tàu. Họ còn bảo rằng món này bổ tinh lực song ngon nhất vẫn là bộ da.
  • Cua huỳnh đế là đặc sản của vùng biển Bình Thuận, nhất là tại Phú Quý. Cua huỳnh đế có màu đỏ hồng, mai hình vuông, càng và que ngắn. Ðặc biệt, đầu cua dài và có nhiều râu...Ăn rất ngon và thơm có lẽ chỉ có tại Phú Quý.Ẩm thực Phú Quý
  • Ốc vú nàng: Gỏi ốc ăn với bánh tráng (bánh đa) nướng, chấm thêm nước mắm gừng ăn mãi không chán. Hương vị gỏi ốc thật đậm đà và khoái khẩu. Mùi thơm của rau quyện với vị cay nồng của ớt, vị ngọt ngọt của ốc cứ ngấm dần, ngấm dần thì rất tuyệt.

Du lịch[sửa | sửa mã nguồn]

Để phát triển du lịch, Phú Quý đang kêu gọi các nhà đầu tư trong và ngoài nước đầu tư vào Phú Quý để phát triển hạ tầng, đặc biệt là sân bay và hệ thống nhà nghỉ để phục vụ du khách.

Giao Thông Phú Quý[sửa | sửa mã nguồn]

Giao thông nối liền Phú Quý và đất liền từ trước đến giờ còn hạn chế chủ yếu dựa vào đường thủy nội địa. Trong khi các phương tiện đều đã xuống cấp và hành trình đến Phú Quý phải mất đến 6h(biển êm). Làm hạn chế phát triển tiềm năng du lịch của Phú Quý. Tuy nhiên vào giữa năm 2010, HTX vận tải biển Phú Hưng đã đưa vào khai thác tàu trung tốc Phú Hưng, rút ngắn thời gian đến Phú Quý từ 6h xuống 2.5- 3h. Đây là bước tạo đà để du lịch Phú Quý được đánh thức.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

Trang tin Đảo Phú Quý