Côn Đảo

Côn Đảo
Huyện
250px Đảo Côn Sơn nhìn từ trên cao
Địa lý
Tọa độ: 8°40′57″B 106°36′26″Đ
Diện tích	76 km²
Dân số 2010
Tổng cộng	6.000 người
Thành thị	79 người/km²
Vị trí Côn Đảo trên bản đồ Việt Nam Côn Đảo
Hành chính
Quốc gia	Việt Nam
Vùng	Đông Nam Bộ
Huyện lỵ	Thị trấn Côn Đảo
Chính quyền
Chủ tịch UBND	Bùi Văn Bình
Chủ tịch HĐND	Trương Hoàng Phục
Bí thư Huyện ủy	Trương Hoàng Phục

Côn Đảo là một quần đảo ở ngoài khơi bờ biển Nam Bộ (Việt Nam) và cũng là huyện trực thuộc tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu. Côn Đảo hay Côn Sơn cũng hay dùng cho tên của hòn đảo lớn nhất trong quần đảo này. Lịch sử Việt Nam trước thế kỷ 20 thường gọi đảo Côn Sơn là đảo Côn Lôn hoặc Côn Nôn. Tên gọi cũ trong các văn bản tiếng Anh và tiếng Pháp là Poulo Condor.

Năm 1977, Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam quyết định tên gọi chính thức là Côn Đảo. Côn Đảo cũng là đơn vị hành chính cấp huyện của tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu.

Địa lí tự nhiên

Côn Đảo nằm cách Vũng Tàu 97 hải lí và cách cửa sông Hậu 45 hải lí. Côn Đảo có cùng một kinh độ với Thành phố Hồ Chí Minh (106°36′ Đông) và cùng một vĩ độ với tỉnh Cà Mau (8°36′ Bắc).^{[cần dẫn nguồn]}

Danh sách đảo

Quần đảo Côn Đảo gồm mười sáu hòn đảo với tổng diện tích đất nổi là 76 km². Danh sách như sau:

STT	Tên gọi		STT	Tên gọi
1	Đảo Côn Sơn (đảo/hòn Côn Lôn, Côn Đảo, Phú Hải; 51,52 km²)		9	Hòn Tài Lớn (Phú Bình; 0,38 km²)
2	Hòn Bà (hòn Côn Lôn Nhỏ, Phú Sơn; 5,45 km²)		10	Hòn Tài Nhỏ (hòn Thỏ, Phú An; 0,1 km²)
3	Hòn Bảy Cạnh (Phú Tường; 5,5 km²)		11	Hòn Trác Lớn (hòn Trắc Lớn, Phú Hưng; 0,25 km²)
4	Hòn Cau (Phú Lệ; 1,8 km²)		12	Hòn Trác Nhỏ (hòn Trắc Nhỏ, Phú Thịnh; 0,1 km²)
5	Hòn Bông Lan (Bông Lang, Bông Lau, Phú Phong; 0,2 km²)		13	Hòn Tre Lớn (Phú Hoà; 0,75 km²)
6	Hòn Vung (Phú Vinh; 0,15 km²)		14	Hòn Tre Nhỏ (Phú Hội; 0,25 km²)
7	Hòn Trọc (hòn Trai, Phú Nghĩa; 0,4 km²)		15	Hòn Trứng Lớn (hòn Anh)
8	Hòn Trứng (hòn Đá Bạc, hòn Đá Trắng, Phú Thọ; 0,1 km²)		16	Hòn Trứng Nhỏ (hòn Em)

Thị trấn Côn Đảo

Đền thờ bà Phi Yến, vợ thứ chúa Nguyễn Ánh.

Thị trấn Côn Đảo là nơi tập trung toàn bộ đời sống kinh tế, chính trị, xã hội của cả quần đảo. Thị trấn nằm trên một thung lũng hình bán nguyệt ở tọa độ 106°36′10″ kinh độ Đông và 8°40′57″ vĩ độ Bắc. Cao độ trung bình khoảng 3 m so với mặt nước biển. Chiều dài từ 8 đến 10 km và chiều rộng từ 2 đến 3 km. Một mặt trông ra biển (Vịnh Đông Nam) trong khi ba mặt còn lại vây quanh là núi. Từ đất liền có những chuyến du lịch thường xuyên ra Côn Đảo. Thị trấn Côn Đảo nằm ở khoảng giữa của sân bay Cỏ Ống và cảng Bến Đầm. (khoảng cách ước chừng khoảng 12 km).

Tên gọi

Tên Côn Đảo có nguồn gốc Mã Lai, bắt nguồn từ danh xưng "Pulau Kundur", nghĩa là "hòn Bí". Người châu Âu phiên âm là "Poulo Condor". Sách sử Việt Nam thì gọi là "đảo Côn Lôn", có thể cũng từ "Kundur" mà ra.^{[cần dẫn nguồn]} Riêng tên tiếng Khmer của đảo là "Koh Tralach".^{[cần dẫn nguồn]}

Lịch sử

Trước thời Pháp thuộc

• Côn Đảo nằm ở vị trí thuận lợi trên đường hàng hải nối liền Âu-Á, vì vậy Côn Đảo được người phương Tây biết đến rất sớm.
• Năm 1294 đoàn thuyền của nhà thám hiểm người Ý Marco Polo, gồm 14 chiếc trên đường từ Trung Hoa về nước bị một cơn bão nhấn chìm mất 8 chiếc, số còn lại đã dạt vào trú tại Côn Đảo.
• Từ thế kỷ 15-thế kỷ 16 có rất nhiều đoàn du hành của châu Âu ghé qua thăm Côn Đảo.
• Cuối thế kỷ 17 và đầu thế kỷ 18 các nhà tư bản Anh, Pháp đã bắt đầu để ý đến các nước phương Đông. Nhiều lần các công ty của Anh, Pháp cho người tới Côn Đảo điều tra, dò xét tình hình mọi mặt với dụng ý xâm chiếm Côn Đảo.
• Năm 1702, năm thứ 12 đời Chúa Nguyễn Phúc Chu, Công ty Đông-Ấn của Anh đổ quân lên Côn Đảo xây dựng pháo đài và cột cờ.
• Sau 3 năm, ngày 3 tháng 2 năm 1705 xảy ra cuộc nổi dậy của người Mã Lai Macassar (lính đánh thuê của chính quyền Anh), đoàn quân Anh phải rời bỏ Côn Đảo.
• Ngày 28 tháng 11 năm 1783, Pigneau de Béhaine (Bá Đa Lộc), trong chuyến đem hoàng tử Cảnh và vương ấn của Chúa Nguyễn Ánh về Pháp, tự đứng ra đại diện cho Nguyễn Ánh để ký với Bá tước De Mantmarin, đại diện cho vua Louis XVI của Pháp, Hiệp ước Versailles. Đó là văn kiện đầu tiên của nhà Nguyễn nhượng cho Pháp chủ quyền cửa biển Đà Nẵng và quần đảo Côn Lôn. Để đổi lại Pháp giúp Nguyễn Ánh 4 tàu chiến, 1200 lính, 200 pháo thủ, 250 người lính Phi để chống lại nhà Tây Sơn.
• Tương truyền, trong đợt thứ 3 bị Tây Sơn truy sát Nguyễn Ánh đã trốn ra Côn Lôn. Sống ẩn dật mấy tháng trời ở đây. Vì thế, hiện nay ở đảo Côn Sơn có một ngọn núi cao gọi là núi Chúa; Đền thờ thứ phi của Nguyễn Ánh là Hoàng Phi Yến ở làng An Hải và Miếu Cậu thờ Hoàng tử Cải con của thứ phi Hoàng Phi Yến tại làng Cỏ Ống.
• Thời nhà Nguyễn độc lập, theo Đại Nam nhất thống chí, thời Gia Long Côn Đảo thuộc quyền quản hạt của đạo Cần Giờ trấn Phiên An tổng trấn Gia Định (Gia Định thành), đến năm Minh Mạng 20 (1839) được chuyển sang thuộc tỉnh Vĩnh Long của Nam Kỳ Lục tỉnh.

Thời Pháp thuộc

Côn Đảo nhìn từ Nhà khách ra biển

• Ngày 1 tháng 9 năm 1858, Pháp tấn công Đà Nẵng chiếm đóng bán đảo Sơn Trà, chuẩn bị đánh Huế.
• Tháng 4 năm 1861, Pháp đánh chiếm Định Tường. Chính trong thời gian này, Pháp khẩn cấp đặt vấn đề chiếm đóng Côn Đảo vì sợ Anh chiếm mất vị trí chiến lược quan trọng này.
• 10 giờ sáng ngày 28 tháng 11 năm 1861, Bonard (thủy sư đô đốc Pháp) hạ lệnh cho thông báo hạm Norzagaray đến xâm chiếm Côn Lôn.
• Trung úy Hải quân Pháp Lespès Sebastien Nicolas Joachim lập biên bản: "Tuyên cáo chủ quyền" của Pháp tại Côn Đảo.
• Ngày 14 tháng 1 năm 1862 chiếc tàu chở hàng (Nievre) chở một số nhân viên ra đảo, họ có nhiệm vụ tìm vị trí thuận lợi dựng tạm hải đăng Côn Đảo, nhằm chống chế nếu có nước nào phản kháng hành động tuyên bố chủ quyền.

Nhà tù

Tượng người tù Côn Đảo

• Ngày 1 tháng 2 năm 1862 Bonard ký quyết định thành lập nhà tù Côn Đảo, và từ đó biến Côn Lôn thành nơi giam giữ những người tù chính trị Việt Nam với hệ thống chuồng cọp nổi tiếng. Vì vậy dưới thời Pháp thuộc đã có câu rằng:

Côn Lôn đi dễ khó về

Già đi bỏ xác, trai về nắm xương.

• Với chế độ tàn bạo của nhà tù khoảng 20.000 người Việt Nam đã chết và được chôn cất tại Nghĩa trang Hàng Dương.^{[cần dẫn nguồn]}

Thời Việt Nam Cộng hoà

• Ngày 22 tháng 10 năm 1956, tổng thống Ngô Đình Diệm ký sắc lệnh số 143-NV công bố danh sách các đơn vị hành chính Nam Việt, trong đó có tỉnh Côn Sơn.
• Ngày 24 tháng 4 năm 1965, chính quyền Việt Nam Cộng hòa đổi tỉnh Côn Sơn thành Cơ sở Hành chính Côn Sơn trực thuộc Bộ Nội vụ. Chức "tỉnh trưởng" được đổi thành "đặc phái viên hành chính".
• Ngày 1 tháng 5 năm 1975, quân Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam tiếp quản Côn Đảo.

Hành chính

Nhà khách Côn Đảo

• Quần đảo Côn Lôn trước khi thuộc Pháp, thuộc tỉnh Hà Tiên, sau đổi cho tỉnh Vĩnh Long quản lý.
• Ngày 16 tháng 5 năm 1882 tổng thống Pháp Jules Grévy ký sắc lệnh công nhận quần đảo Côn Lôn là một quận của Nam Kỳ.
• Tháng 9 năm 1954 dưới chính quyền Quốc gia Việt Nam Thủ tướng Ngô Đình Diệm tiếp tục chế độ nhà tù của Pháp và đổi tên quần đảo Côn Lôn thành hải đảo Côn Sơn.
• Ngày 22 tháng 10 năm 1956, sang thời Đệ nhất Cộng hòa Việt Nam Tổng thống Ngô Đình Diệm ký sắc lệnh thành lập tỉnh Côn Sơn.
• Ngày 24 tháng 4 năm 1965 tỉnh Côn Sơn đổi thành cơ sở hành chính Côn Sơn, trực thuộc bộ Nội vụ và chức tỉnh trưởng được đổi thành Đặc phái viên hành chính.
• Sau Hiệp định Paris, chính quyền Đệ nhị Cộng hòa Việt Nam Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu lại đổi tên quần đảo này một lần nữa là Phú Hải.^{[cần dẫn nguồn]} Các trại tù đều được ghép thêm chữ Phú. Giai đoạn này số tù nhân lên đến 8.000 người.
• Tháng 5 năm 1975, Côn Đảo được gọi là tỉnh Côn Đảo
• Tháng 9 năm 1976, giải thể tỉnh Côn Đảo, chuyển thành huyện Côn Đảo thuộc Thành phố Hồ Chí Minh
• Tháng 1 năm 1977, trở thành huyện Côn Đảo thuộc tỉnh Hậu Giang
• Tháng 5 năm 1979, trở thành quận Côn Đảo thuộc Đặc khu Vũng Tàu-Côn Đảo
• Từ tháng 10 năm 1991 là huyện Côn Đảo, tỉnh Bà Rịa Vũng Tàu. Hiện nay Côn Đảo là một huyện có chính quyền một cấp, thông qua các cơ quan chức năng huyện, trực tiếp đến địa bàn dân cư, không có các cấp phụ thuộc như xã, phường hay thị trấn.

Dân sinh

Dân số Côn Đảo tính đến cuối năm 2011 khoảng 6500 người, thuộc 10 khu dân cư. Thị trấn Côn Đảo là nơi tập trung dân cư, khu nghỉ dưỡng phục vụ du khách và các đơn vị hành chính của huyện Côn Đảo. Người dân Côn Đảo luôn được đánh giá là hiền lành, chất phác và rất thân thiện.^{[cần dẫn nguồn]}

Cơ sở hạ tầng

Côn Đảo đã được phủ sóng điện thoại và chất lượng sử dụng rất tốt. Hiện có 4 mạng điện thoại di động phủ sóng là Vinaphone, Mobifone, Viettel và VietNamMobile. Ngoài ra có mạng cố định không dây của Viettel. Cuối tháng 8 năm 2007, Côn Đảo đã có kết nối Internet tốc độ cao ADSL đảm bảo thông tin liên lạc. Ngoài ra, Côn Đảo còn có đài phát thanh và truyền hình.

Giao thông

Đường biển

Từ Cảng Cát Lỡ - Vũng Tàu có thể đi đến Côn Đảo bằng tàu Côn Đảo 9 và Côn Đảo 10 lịch tàu chạy được cập nhật theo tháng và không thông báo hủy chuyển trước tất cả phụ thuộc vào điều kiện thời tiết . Thời gian đi từ Vũng tàu đến Côn Đảo khoảng 12 tiếng , quãng đường 97 hải lý hiện tại chưa có tàu cao tốc khai thác tuyến này . Cuộc sống người dân đảo phụ thuộc nhiều vào những chuyến tàu, nhất là trong những ngày gió bão tàu không chạy được hàng hóa không ra được đảo, Côn Đảo có thể rơi vào tình trạng thiếu lương thực, mọi sinh hoạt đều bị ảnh hưởng .

Đường hàng không

Năm 2011 đánh dấu sự phát triển của đường bay Côn Đảo khi hãng không Air Mekong thông báo mở đường bay Tp.HCM đi Côn Đảo , VASCO mở thêm đường bay Cần Thơ đi Côn Đảo và tăng thêm 01 chuyến từ TP.HCM đi Côn Đảo lên thành 04 chuyến ngày. Từ ngày 6/9/2011, Air Mekong đã mở thêm tuyến bay Côn Đảo - Hà Nội với tần suất 3 chuyến/tuần.

Du lịch

Côn Đảo là một trong 21 khu du lịch quốc gia của Việt Nam. Côn Đảo được nhiều du khách đánh giá là thiên đường của nghỉ dưỡng và khám phá thiên nhiên (rừng và biển).

Côn Đảo được xem là hòn đảo du lịch với những bãi tắm hoang sơ tuyệt đẹp, làn nước trong xanh mát lạnh, bãi cát dài phẳng mịn. Không khí trên đảo thật trong lành, được ví như thiên đường nghỉ dưỡng.

Côn Đảo có rừng nguyên sinh và biển được bảo tồn đa dạng sinh học, đây không chỉ là nơi nghiên cứu của các nhà khoa học mà còn là nơi để các bạn đến để du lịch khám phá, với các chương trình di lịch sinh thái.

Tháng 5 năm 2011, tạp chí Travel + Leisure gọi Côn Đảo - nơi có "những vách đá dốc đứng bênh cạnh những bãi biển hoang sơ và làn nước xanh trong vắt" - là một trong những đảo bí ẩn nhất thế giới. Tương tự, Lonely Planet cũng xếp Côn Đảo vào danh sách những đảo bí ẩn nhất thế giới, đồng thời ca ngợi Côn Đảo là "thiên đường thiên nhiên với những cánh rừng rậm rạp, làn nước màu ngọc bích, những bãi cát trắng và là ngôi nhà của cá cúi, cá heo, rùa biển và những rạn san hô ngoạn mục".