Đại Nam nhất thống chí

Đại Nam nhất thống chí (chữ Hán: 大南ー統志）　là bộ sách địa lý viết bằng chữ Hán do Quốc sử quán triều Nguyễn thời vua Tự Đức biên soạn, gồm 28 tập với 31 quyển.

Bộ sách do Hoàng Hữu Xứng, Nguyễn Hữu Độ, Phan Đình Bình, Nguyễn Thuật, Hoàng Hữu Thường soạn thời Tự Đức. Từ năm 1861, đã thảo xong "Đại Nam nhất thống dư đồ", trên cơ sở đó hình thành bộ sách sau này. Bộ sách được biên soạn từ 1865 - 1875 và bản thảo được hoàn thành năm 1882. Nội dung sách là địa chí từng tỉnh trong cả nước Việt Nam và một số lãnh thổ kề cận bấy giờ: Cao Miên (Campuchia ngày nay), Xiêm La (Thái Lan), Thủy Xá, Hỏa Xá, Miến Điện (Myanma ngày nay), Nam Chưởng, Vạn Tượng. Sách có nhiều tư liệu phong phú, tuy chưa được chỉnh lý và khắc in và còn là bản chép tay vụn vặt, không nhất thống.

Năm 1889, vua Thành Thái lập một tiểu ban gồm có: Cao Xuân Dục, Lưu Đức Xứng , Trần Xán trùng tu bộ sách và đến năm 1905, thời vua Duy Tân đem khắc in bộ mới gồm 17 quyển, nhưng chỉ thu hẹp trong phạm vi các tỉnh Trung Kỳ trực thuộc Nam triều .

Bộ sách đã được dịch ra tiếng Việt lần đầu năm 1959-1960, bởi Á Nam Trần Tuấn Khải và Tu Trai Nguyễn Tạo, và do Nha Văn hóa Bộ Quốc gia Giáo dục Việt Nam Cộng hòa ấn hành . Năm 2006, được Phạm Trọng Điềm phiên dịch và do Viện sử học thuộc Viện Khoa học Xã hội Việt Nam ấn hành.

Nội dung

Nội dung sách là địa chí từng tỉnh trong cả nước Việt Nam và một số lãnh thổ kề cận bấy giờ: Cao Miên (Campuchia ngày nay), Xiêm La (Thái Lan), Thủy Xá, Hỏa Xá, Miến Điện (Myanma ngày nay), Nam Chưởng, Vạn Tượng. Mỗi tỉnh được trình bày theo các mục: cương giới duyên cách (sự thay đổi biên giới và bờ cõi), phân hạt (phân cấp hành chính các phủ, huyện, châu), hình thể, khí hậu, phong tục, thành trì, hạc hiệu, hộ khẩu, điền phú, sơn xuyên, cổ tích, quan trấn (cửa ải và đồn biển), thị tập (chợ), tân lương (bến đập), để uyển, lăng mộ, từ miếu, đu quán, nhân vật, liệt nữ, tiên thích, thổ sản, giang đạo (đường sông), tân độ (bến đò).

Liên kết ngoài

• Đọc sách Đại Nam nhất thống chí