Ninh Thuận
 Tỉnh Ninh Thuận |
|
|---|---|
 Tỉnh Việt Nam |
|
|
Hành chính, chính trị
|
|
| Bí thư tỉnh ủy | Nguyễn Chí Dũng |
| Chủ tịch HĐND | Nguyễn Chí Dũng |
| Chủ tịch UBND | Nguyễn Đức Thanh |
|
Địa lý
|
|
| Tỉnh lỵ | Thành phố Phan Rang-Tháp Chàm |
| Miền | Nam Trung Bộ |
| Diện tích | 3.363,08 km² |
| Các thị xã / huyện | 1 thành phố, 6 huyện |
|
Nhân khẩu
|
|
| Số dân • Mật độ |
564.993 người 168 người/km² |
| Dân tộc | Việt, Chăm, Người Raglai, Cơ-ho, Hoa |
|
Thông tin khác
|
|
| ISO 3166-2 | VN-36 |
| Biển số xe | 85 |
Ninh Thuận là một tỉnh ven biển thuộc vùng Nam Trung Bộ của Việt Nam.
Mục lục |
[sửa] Hành chính
Ninh Thuận có 7 đơn vị hành chính trực thuộc (1 thành phố và 6 huyện), 65 đơn vị hành chính cấp xã (47 xã, 15 phường, 3 thị trấn). Cụ thể:
- Thành phố Phan Rang - Tháp Chàm: 15 phường và 1 xã.
- Huyện Bác Ái: 9 xã.
- Huyện Ninh Hải 1 thị trấn và 8 xã.
- Huyện Ninh Phước 1 thị trấn và 8 xã.
- Huyện Ninh Sơn 1 thị trấn và 7 xã.
- Huyện Thuận Bắc 6 xã.
- Huyện Thuận Nam 8 xã.
[sửa] Địa lí
[sửa] Vị trí địa lí
Phần đất liền Ninh Thuận nằm trong giới hạn 11018’B - 11010’B và 108039’Đ - 109014’Đ.
- Phía bắc giáp tỉnh Khánh Hoà.
- Phía nam giáp tỉnh Bình Thuận.
- Phía tây giáp tỉnh Lâm Đồng.
- Phía Đông có bờ biển dài 105 km.
[sửa] Địa hình
Ninh Thuận được bao bọc bởi ba mặt núi và một mặt biển. Phía Tây là vùng núi cao giáp Lâm Đồng, phía Bắc và phía Nam có hai dãy núi chạy ra biển. Giữa tỉnh và ven biển là vùng đồng bằng khô cằn nên được mệnh danh là miền Viễn Tây của Việt Nam. Vùng núi cao chiếm 63,2% tổng diện tích tự nhiên toàn tỉnh, vùng gò đồi chiếm 15,4% và đồng bằng là 22,4%.
Ninh Thuận có nhiều sông, suối, nhưng lớn nhất là sông Cái (sông Dinh). Nếu tính cả các phụ lưu là sông Mê Lam, sông Sắt, sông Ông, sông Chá, sông Lu và sông Quao thì hệ thống sông Cái có chiều dài 246 km. Ngoài hệ thống này, Ninh Thuận còn có một số sông khác như sông Trâu, sông Quán Thẻ, sông Bà Râu, ... với tổng chiều dài 184 km.
[sửa] Diện tích
Tổng diện tích: 336.308,24 ha[1]. Trong đó:
-
- Đất ở: 2.681 ha
- Đất nông nghiệp: 60.373 ha
- Đất lâm nghiệp: 157.302 ha
- Đất chuyên dùng: 11.518 ha
- Đất chưa sử dụng: 104.132 ha
[sửa] Dân số
- Theo kết quả điều tra dân số ngày 01/04/2009, dân số tỉnh Ninh Thuận là 564.993 người. Mật độ dân số: 168 người/km2
- Tại thời điểm ngày 10 tháng 6 năm 2009, dân số tỉnh Ninh Thuận ước đạt 573.925 người.[1]
[sửa] Dân cư
Theo kết quả điều tra dân số ngày 01/04/2009, trên địa bàn tỉnh Ninh Thuận có 34 dân tộc anh em sinh sống. Trong đó, đông nhất là người Kinh (Việt - 76,65%), người Chăm (11,93% dân số toàn tỉnh, 41,60% số người Chăm của cả nước) và người Raglai (10,44% dân số toàn tỉnh, 48,19 số người Raglai của cả nước).
[sửa] Văn hóa
Ninh Thuận là một trong những địa bàn sinh sống của người Việt cổ. Các nhà khảo cổ đã phát hiện được ở Nhơn Hải của Ninh Thuận các mộ cổ chôn cùng với đồ đá, đồ sắt thuộc nền văn hóa Sa Huỳnh cách đây khoảng 2500 năm. Ninh Thuận còn là nơi gìn giữ được nhiều di sản quý báu của nền văn hoá Chămpa, bao gồm chữ viết, dân ca và nghệ thuật múa, trang phục và nghề dệt thổ cẩm, nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc.
Tỉnh có hơn 20 làng người Chăm, trong đó có những làng vẫn duy trì các tập quán của chế độ mẫu hệ. Ninh Thuận có gần như còn nguyên vẹn hệ thống tháp Chăm xây dựng trong nhiều thế kỷ trước, tiêu biểu là cụm tháp Hoà Lai (Ba Tháp) xây dựng thế kỷ thứ 9, cụm tháp Po Klong Garai xây dựng thế kỷ 13 và cụm tháp Po Rome xây dựng thế kỷ 17.
[sửa] Lịch sử
Ngày 20 tháng 5 năm 1901, Toàn quyền Đông Dương ra Nghị định thành lập tỉnh Phan Rang, tỉnh lị cũng là Phan Rang.
Năm 1913, tỉnh Phan Rang bị xóa bỏ, phần phía bắc nhập vào tỉnh Khánh Hòa, còn phần phía nam gọi là đại lý hành chính, thuộc tỉnh Bình Thuận.
Ngày 5 tháng 7 năm 1922, tỉnh Phan Rang, còn gọi là tỉnh Ninh Thuận, được tái lập. Tỉnh gồm phủ Ninh Thuận và huyện An Phước (nơi người Chăm cư trú), do một Công sứ Pháp cai trị. Dưới Công sứ còn có một Quản đạo.
Năm 1958, tỉnh Ninh Thuận gồm có 3 quận (24 xã): Thanh Hải (quận lị Khánh Hải), An Phước (quận lị Hậu Phước), Bửu Sơn (quận lị An Sơn).
Ngày 6 tháng 4 năm 1960, thành lập quận Du Long, do tách một phần đất quận Bửu Sơn và một phần đất của quận Cam Lâm, tỉnh Khánh Hòa. Quận lị đặt tại Karom, xã Cam Ly.
Trước ngày 16 tháng 4 năm 1975, tỉnh Ninh Thuận gồm có 5 quận: Thanh Hải, An Phước, Bửu Sơn, Du Long và Sông Pha.
Sau 30 tháng 4 năm 1975, Ninh Thuận được sáp nhập với Bình Thuận, Tuyên Đức, Lâm Đồng thành tỉnh Thuận Lâm.
Tháng 2 năm 1976, thực hiện chủ trương giải thể khu, hợp nhất tỉnh ở miền Nam Việt Nam, ba tỉnh Ninh Thuận, Bình Thuận và Bình Tuy hợp nhất thành tỉnh Thuận Hải. Trên địa bàn tỉnh Ninh Thuận cũ có một thị xã (Phan Rang) và 3 huyện (Ninh Sơn, Ninh Hải, An Phước).
Từ 1977 đến 1981, địa bàn tỉnh Ninh Thuận từ một thị xã và ba huyện hợp nhất thành hai huyện là huyện An Sơn với thị trấn huyện lỵ Tháp Chàm và huyện Ninh Hải (mới) với thị trấn huyện lỵ Phan Rang.
Từ 1981 lại quay lại các đơn vị hành chính cũ là 1 thị xã và 3 huyện.
Ngày 26 tháng 12 năm 1991, Theo nghị quyết của Quốc hội khóa VIII, kỳ họp thứ 10, tỉnh Thuận Hải được chia tách thành hai tỉnh Bình Thuận và Ninh Thuận.
Ngày 1 tháng 4 năm 1992, tỉnh Ninh Thuận chính thức đi vào hoạt động. Khi đó, tỉnh Ninh Thuận có diện tích 3.530,4 km², dân số 406.732 người và gồm có 1 thị xã (Phan Rang) và 3 huyện (Ninh Sơn, Ninh Hải, Ninh Phước).
Ngày 6 tháng 11 năm 2000, huyện Bác Ái được thành lập.
Ngày 1 tháng 10 năm 2005, huyện Thuận Bắc được thành lập.
Ngày 10 tháng 6 năm 2009, huyện Thuận Nam được thành lập.[1]
[sửa] Kinh tế
[sửa] Nông nghiệp
- Ninh Thuận là tỉnh trồng nho nhiều nhất cả nước với tổng diện tích 1709ha (2004), sản lượng đạt 22 500 tấn (2004). Trong đó, địa phương trồng nhiều nhất là huyện Ninh Phước và huyện Thuận Nam.
- Táo
- Hành, tỏi cũng là một trong những thế mạnh trong nông nghiệp của tỉnh Ninh Thuận. Hành, tỏi được trồng nhiều tại thành phố Phan Rang - Tháp Chàm và huyện Ninh Hải.
[sửa] Lâm nghiệp
Ninh Thuận có diện tích rừng khá lớn nhưng khai thác chưa hiệu quả.
[sửa] Ngư nghiệp
- Ninh Thuận có vùng lãnh hải rộng 18,5 nghìn km², là một trong những ngư trường quan trọng của Việt Nam với 500 loài hải sản, cho phép khai thác mỗi năm 5-6 vạn tấn.
- Một số cảng cá chính:
[sửa] Công nghiệp
- Ninh Thuận là địa phương sản xuất muối lớn nhất cả nước với sản lượng 130 nghìn tấn/năm với các nhà máy sản xuất muối lớn như: Cà Ná, Phương Cựu...
- Nhờ thế mạnh về trồng nho, rượu nho tại Ninh Thuận cũng có cơ hội phát triển. Tuy nhiên, lượng nho cho sản xuất rượu chưa nhiều, sản xuất còn nhỏ lẻ và phân tán, sản lượng chưa cao.
- Ninh Thuận hiện 3 khu công nghiệp - cụm công nghiệp:
[sửa] Du lịch
- Du lịch biển:
- Du lịch văn hóa:
- Ninh Thuận hiện còn 3 tháp Chăm, được xây dựng cách đây khoảng 400 - 1100 năm:
- Tháp Hòa Lai (Ba Tháp) - Xã Bắc Phong, huyện Thuận Bắc.
- Tháp Po Klong Garai - Phường Đô Vinh, thành phố Phan Rang - Tháp Chàm.
- Tháp Po Rame - Xã Phước Hữu, huyện Ninh Phước.
- Các làng nghề Chăm cổ:
- Làng gốm Bàu Trúc - Thị trấn Phước Dân, huyện Ninh Phước.
- Làng thổ cẩm Mỹ Nghiệp - Thị trấn Phước Dân, huyện Ninh Phước.
- Ninh Thuận hiện còn 3 tháp Chăm, được xây dựng cách đây khoảng 400 - 1100 năm:
- Du lịch sinh thái:
[sửa] Những yếu tố quyết định đến khí hậu Ninh Thuận
Việt Nam là một vùng đất có khí hậu nhiệt đới gió mùa, mà đặt điểm nổi bật nhất của kiểu khí hậu này là nóng ẩm và mưa nhiều. Nhưng không phải trên khắp cả Việt Nam thì vùng nào cũng vậy, điểu đó thể hiện rõ tại Ninh Thuận, một tỉnh thuộc duyên hải Nam Trung Bộ, ít mưa, nhiều nắng và gió, độ ẩm thấp... Đương nhiên là không có sự ngẫu nhiên ở đây, khí hậu Ninh Thuận được rất nhiều yếu tố định hình nên.
[sửa] Vị trí địa lí
Ninh Thuận có hình thể giống như một hình bình hành, hai góc nhọn ở về phía Tây Bắc và Đông Nam. Nó nằm lọt giữa từ 11o18' đến 12o9' vĩ độ Bắc và từ 108o9' đến 109o14'. Những tỉnh nằm lân cận Ninh Thuận có chung một nhiệt độ và lượng mưa ôn hòa hơn nhiều, riêng Ninh Thuận sở hữu một nhiệt độ cao, lượng mưa vô cùng khan hiếm, có năm chưa tới 700mm. Nguyên nhân chủ yếu của vị trí địa lý là do Ninh Thuận nằm ngay chỗ góc cạnh đổi hướng của hình thể Việt Nam. Nếu quan sát thì ta sẽ thấy: từ Đà Nẵng hình thể Việt Nam bắt đầu công , lấy Quy Nhơn làm điểm nhấn của hình cong đó và hình thể đó tiếp tục cong đến vùng biên giới Khánh Hòa và Ninh Thuận thì bắt đầu chuyển hướng mà Ninh Thuận là một điểm nhấn, hình thể lúc này bị bẻ xuống một góc khoảng 45o, với cái góc này đã khiến cả ba phía Bắc - Tây - Nam đều nằm trong đất liền chỉ có khoảng 105 km đường bờ biển ở phía Đông là giáp biển.
Khi gió mùa Đông Bắc thổi từ trung tâm Châu Á xuống đã mang theo hơi nước từ vịnh Bắc Bộ và Bắc Biển Đông vào gây mưa tại vùng đông bằng Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ và vùng duyên hải Nam Trung Bộ từ Đà Nẵng đến phía Bắc Khánh Hòa mà không tới được Ninh Thuận. Chúng ta đều biết bất cứ tỉnh duyên hải miền Trung nào ở phía Tây đều giáp với Tây Nguyên và dãy Nam Trường Sơn. Khi càng về phía Nam dãy Nam Trường Sơn càng chia ra làm nhiều nhánh đâm ra biển. Ví dụ như một nhánh đâm ra biển nơi tiếp giáp hai tỉnh Phú Yên và Khánh Hòa tạo nên đèo Cả trên quốc lộ 1A, Ngoài ra còn có những đỉnh núi cao trên 2000m như hòn vọng phu đã ngăn mây mưa của gió mùa Đông Bắc vào lãnh thổ Ninh Thuận, mưa đã trút hết ở những bức tường tự nhiên đâm ra biển của dãy Nam Trường Sơn, các đám mây khô được gió đưa lên cao mà khi vào Ninh Thuận chúng chỉ còn lại hơi lạnh khô vào ban đêm và nóng hanh vào ban ngày. Còn ảnh hưởng thêm ở địa thế hình lòng chảo, làm cho các cơn gió mùa này bị tù túng, đã tạo nên những cơn gió rất mạnh cuốn cát bụi mịt mù.
Khi gió mùa Tây Nam mang mưa vào đồng bằng sông Cửu Long, Đông Nam Bộ và Nam Tây Nguyên, thì hệ thống núi ở Tây Nguyên, Bình Thuận đã làm cho những cơn gió mùa Tây Nam này không đến được Ninh Thuận. Cũng như cơn gió mùa Đông Bắc, cơn gió mùa Tây Nam vào Ninh Thuận cũng bị tù túng. Cho nên trong khi nó mang mưa đến các vùng trong nước nhưng vào Ninh Thuận thì biến thành khô hanh.
[sửa] Địa hình
Địa hình Ninh Thuận nằm ở thế lòng chảo, lấy Tp. Phan Rang làm trung tâm, khi ta đưa mắt nhìn về phía Bắc, ta sẽ thấy có một hệ thống núi cao trên 1000m che chắn, đó là các núi Đá Mài (Đá Mài Thượng và Đá Mài Hạ) phía Tây thuộc Du Long, và dãy núi Kiền Kiền thuộc Ninh Hải. phía Tây là khu vực giáp với rìa cao nguyên Di Linh, có độ cao từ trên 1000m đến 2500m tạo thành một bức bình phong khá cao ngăn cản gió mùa Đông Bắc từ tháng 10 năm trước đến tháng 4 năm sau không có hiệu quả mang mưa đến Ninh Thuận. Gió mùa Đông Bắc thổi từ lục địa Trung Quốc tràn vào lãnh thổ Việt Nam, khi qua khoảng từ Bồng Sơn đến mũi Dinh chiều gió theo hướng Bắc Nam. Trước khi ngọn gió này vào Việt Nam, nó đã mang mưa lớn vào miền Bắc Việt Nam vì ngọn gió này mang hơi nước của vịnh Bắc Bộ và Bắc Biển Đông khi chúng qua đây. Nhưng khi đến Khánh Hòa và Ninh Thuận thì chúng bị các ngọn núi Vọng Phu và hệ thống khác của dãy Nam Trường Sơn ngăn lại và chuyển lên cao và tiêu tan.
Ở phía Tây Nam có một hệ thống núi thuộc dãy Nam Trường Sơn đâm ra sát biển, đoạn cuối của Ninh Thuận, nơi giáp ranh với Bình Thuận thuộc địa phận Cà Ná, đường QL1A năm sát biển và núi, chỉ cách biển và đường sắt Bắc - Nam mỗi bên 5m và đường sắt chỉ cách núi 5m. Nếu so với các rặng núi phía Bắc Ninh Thuận thì núi ở phía Nam Ninh Thuận tương đối thấp hơn (cao không quá 1000m), nhưng chúng có sức cản trở cơn gió mùa Tây Nam một cách hiệu quả khi cơn gió này đã đi một đoạn đường khá dài trên lãnh thổ Việt Nam trước khi vào Ninh Thuận. Khi nhìn nhận về mặt khoa học, ta thấy gió mùa Tây Nam mang hơi nước từ vịnh Bengan, biển Andaman và vịnh Thái Lan và phải đi thêm khoảng 1000km nữa vào Việt Nam và chúng trút mưa trên một đoạn đường dài như vậy, tuy những ngọn núi ở biên giới Ninh Thuận - Bình Thuận không cao nhưng cũng cản trở hiệu quả con gió này.
[sửa] Hải lưu
Ninh Thuận có khoảng 105km đường bờ biển và có khí hậu chịu chi phối khá nhiều từ biển. Ngoài khơi biển Đông thuộc khu vực Ninh Thuận có hai dòng hải lưu đối ngược nhau di chuyển gần bờ qua vùng biển này. Trong đó có một dòng nóng di chuyển từ Phía Nam và một dòng lạnh từ phía Bắc xuống. Vị trí của hai dòng này đã quyết định khá lớn đến chi phối mưa từ biển vào Ninh Thuận. Dòng biển lạnh di chuyển gần bờ, trong khi đó dòng biển nóng di chuyển ở ngoài, làm cản trở quá trình tạo mưa cho khu vực đất liền. Đó là một câu trả lời chính đáng cho câu hỏi "tại sao Ninh Thuận nằm gần biển và có lượng nhiệt nhận hàng năm lớn nhưng lại có lượng mưa thấp?".
[sửa] Một số yếu tố khác
Như chúng ta biết một vùng đất muốn mát mẻ cần phải có các yếu tố như độ cao, gió, độ ẩm, mưa và ảnh hưởng của đại dương. Ninh Thuận đã không có hay thiếu một số yếu tố trên.
Cao độ của khu vực đồng bằng Phan Rang chỉ vào khoảng 10m - 20m so với mặt biển. Trong khi đó Đà Lạt cùng chung vĩ độ nhờ có độ cao trên 1500m nên khí hậu mát quanh năm.
Ngoài ra khí hậu ở đây còn mang hậu quả của nạn đốt rừng làm rẫy của người Raglai ở miền thượng du phía Tây. Sau khi trồng tỉa một thời gian, đất hết màu mỡ, họ bở chỗ đất đó đi khai phá chỗ mớ và tiếp tục phá rừng, những cánh rừng rộng lớn bị phá đi không được tái tạo khiến cho một vùng rộng lớn không giữ được nước, độ ẩm không được điều hòa, hiện tượng bốc hơi diễn ra mạnh, hậu quả là các vùng lân cận trở nên khô hạn.
Mặt khác, về phái Đông nơi tiếp giáp giữa biển và vùng canh tát, phân bố nhiều bãi cát, cát hút nhiều nhiệt làm gia tăng sự bốc hơi. Vào mùa hè, trên những bãi cát này, người ta dễ dàng bắt gặp những hát nhỏ li ti màu trắng phơi trên cát, đó là những hạt muối được mang từ dưới lên do sự bốc hơi quá mạnh tạo nên bằng hệ thống mao quản.
[sửa] Ninh Thuận thuộc vùng nào?
Hiện nay, đa số sách báo, trong đó có các sách giáo khoa, Từ điển Bách khoa Việt Nam, Từ điển Bách khoa quân sự Việt Nam đều xếp Ninh Thuận vào vùng duyên hải Nam (hoặc cực Nam) Trung Bộ. Riêng Tổng cục Thống kê Việt Nam (và một số tài liệu lấy số liệu của Tổng cục Thống kê) lại xếp Ninh Thuận cùng Bình Thuận vào Đông Nam Bộ [2]Điều này là thiếu thuyết phục cả về mặt địa lý lẫn lịch sử. Xét về mặt địa lý ranh giới giữa Nam Bộ và Trung Bộ đi theo vệt hướng bắc-nam là hợp lý, nếu ghép Bình Thuận và Ninh Thuận vào Đông Nam Bộ thì sẽ có một vùng ăn sâu về phía đông, rất vô lý. Xét về mặt lịch sử thì tỉnh Bình Thuận (thời đó bao gồm cả phủ Ninh Thuận) chỉ được xếp vào Nam Kỳ trong thời gian khoảng 1 năm (1883-1884), sau đó lại trả về Trung Kỳ cho tới nay.
Website của Bộ Kế hoạch và đầu tư Việt Nam cũng xếp 2 tỉnh Bình Thuận và Ninh Thuận vào Đông Nam Bộ trong số liệu thống kê vùng Đông Nam Bộ (xem [2]), nhưng ở phần khác lại xếp Bình Thuận và Ninh Thuận vào "vùng Duyên hải miền Trung", tách biệt với Đông Nam Bộ (xem [3]).
[sửa] Hình ảnh
-
Bãi biển Cá Ná
-
Bãi biển Cà Ná, Ninh Thuận
-
Chăn nuôi Cừu ở Ninh Thuận
-
Chợ Phan Rang, Ninh Thuận
-
Đường phố ở TP.Phan Rang, Ninh Thuận
-
Một thôn của người Chăm, Ninh Thuận
-
Nhà thờ Hồi giáo ở Ninh Phước, Ninh Thuận
-
Quảng trường trung tâm TP.Phan Rang
-
Sông Phan, Ninh Thuận
-
Thị trấn Phước Dân, Ninh Phước, Ninh Thuận
-
Vườn Nho ở Phan Rang, Ninh Thuận
[sửa] Chú thích
[sửa] Liên kết ngoài
- Trang chủ của Ủy ban Nhân dân tỉnh Ninh Thuận
- Thông tin kinh tế xã hội tỉnh Ninh Thuận trên trang chủ Bộ Kế hoạch và Đầu tư Việt Nam
- Ban Xây dựng Năng lực Quản lý tài nguyên nước và dịch vụ công Ninh Thuận
- Trung Tâm Hành Chính Tập Trung và khu ĐTM Đông Bắc K1
 |
Các đơn vị hành chính cấp huyện thị trực thuộc tỉnh Ninh Thuận, Việt Nam | |||||
|
||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||
