Công chúa Văn Thành

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Tsongsen Khampo (giữa), đệ nhất hoàng hậu Bhrikuti Devi (trái), đệ nhị hoàng hậu Văn Thành (phải)

Công chúa Văn Thành (tiếng Trung: 文成公主, 623-680[1]) được biết đến tại Thổ Phồn như là Gyasa (Giáp Mộc Tát Hán công chúa)[2]. Bà là hoàng hậu thứ hai của tán phổ (vua) Thổ Phồn thứ 33 là Songtsän Gampo (Songtsen Gampo, Tùng Tán Cán Bố) từ năm 641. Công chúa là một đệ tử của Phật giáo và cùng với hoàng hậu thứ nhất của Songtsän Gampo là công chúa Nepal Bhrikuti Devi, được cho là những người đã đưa Phật giáo vào Tây Tạng[3].

Bà là cháu gái của vua Đường Thái Tông, một vị hoàng đế tài giỏi có công lao lớn trong việc xây dựng đế chế Đại Đường.

Sử liệu Trung Hoa đề cập tới việc đón tiếp sứ đoàn của Tùng Tán Cán Bố năm 634 trong đó vị vua này đề nghị (sử liệu Tây Tạng viết là yêu cầu)[4] cưới một công chúa Trung Hoa và bị cự tuyệt. Sứ thần trở về tâu với Songtsän Gampo là hôn ước bị cự tuyệt là do sự can thiệp từ Thổ Cốc Hồn của người 'Azha, vương quốc của những người sinh sống quanh hồ Koko Nor (ngày nay trong địa phận tỉnh Thanh Hải), dọc theo con đường tơ lụa từ Trung Quốc. Songtsän Gampo nổi giận đem quân tấn công Thổ Cốc Hồn. Trong giai đoạn khoảng năm 635-636, quân đội của vua Thổ Phồn tấn công và đánh bại Thổ Cốc Hồn và tiến tới Tùng Châu (nay là Tùng Phan, A Bá, Tứ Xuyên). Theo Tư trị thông giám thì quân đội nhà Đường do Hầu Quân TậpNgưu Tiến Đạt chỉ huy đã đánh bại quân Thổ Phồn tại đây[5]. Sau chiến dịch chinh phạt Thổ Phồn của Đường Thái Tông giai đoạn 635-638 thì hoàng đế Thái Tông đã đồng ý (theo sử liệu Tây Tạng là bị ép buộc)[4] gả một công chúa Trung Hoa cho Songtsän Gampo như một phần trong hòa ước Đường-Thổ Phồn. Là một cuộc hôn nhân quốc gia mang tính chất chính trị nhưng có thể coi là thành công do hòa bình giữa Trung Quốc và Thổ Phồn đã được duy trì cho tới hết thời kỳ trị vì của Songtsän Gampo.

Hôn nhân[sửa | sửa mã nguồn]

Di sản của công chúa Văn Thành và Bhrikuti Devichùa Jokhang (chùa Đại Chiêu) tại Tây Tạng—bắt đầu như là nơi đặt tượng Phật mà mỗi cô dâu mang theo mình như là của hồi môn.

Công chúa Văn Thành ít nhiều ảnh hưởng đến lịch sử Trung Hoa những năm vua Đường Thái Tông trị vì, đấy là giai đoạn vua Songtsän Gampo của Tây Tạng sau khi chinh phạt hết các vùng đất lân bang và lập nên một vương triều Thổ Phồn, đã có dự định xâm lược Trung Nguyên. Cuối năm 640, Songtsän Gampo sai Mgar stong-btsan yul-srung (Cát Nhĩ Đông Tán Vực Tùng, Lộc Đông Tán) dẫn đầu đoàn sứ thần tới cầu hôn. Đoàn sứ thần cầu hôn đem theo lễ vật là 5.000 lạng vàng cùng trăm món bảo vật trân quý. Đường Thái Tông đã tổ chức đón tiếp sứ đoàn tại Trường An và chấp nhận gả công chúa Văn Thành cho Songtsän Gampo, theo lời cầu hôn của vị vua này, trong khi công chúa mới chỉ 17 tuổi. Sự kiện này đánh dấu son cho việc bang giao chính thức giữa Tây Tạng và Đại Đường thời bấy giờ, bởi vì các hoàng đế Trung Hoa thường xem việc gả công chúa sang các nước ngoại bang là một trong những hình thức kết thân với họ.

Đầu năm 641, Giang Hạ quận vương kiêm thượng thư Lễ bộ Lý Đạo Tông đã hộ tống công chúa Văn Thành tới Thổ Phồn. Songtsän Gampo từ Lhasa tới khu vực Bách Hải (nay là khu vực quanh các hồ như hồ Ngạc Lăng, hồ Trát Lăng trong tỉnh Thanh Hải) nghênh đón. Nhà Đường phong cho Songtsän Gampo làm phò mã đô úy, Tây Hải quận vương. Vua Đường Thái Tông còn trao tặng vua Thổ Phồn một bức tượng Phật Thích Ca Mầu Ni bằng vàng ròng, rất nhiều của cải quý báu và 360 quyển kinh thư - kinh điển, như là của hồi môn của công chúa Văn Thành. Songtsän Gampo đã cho xây dựng chùa Đại Chiêu làm nơi đặt và thờ phụng tượng Phật Thích Ca này.

Năm 680, công chúa Văn Thành mắc bệnh và mất tại Lhasa[6]. Công chúa Văn Thành sống một cuộc đời cô độc và qua đời ở độ tuổi 57.

Tầm quan trọng văn hóa của cuộc hôn nhân[sửa | sửa mã nguồn]

Công chúa Văn Thành luôn được người dân Trung Hoa nhắc đến với một sự tôn trọng và kính nể rất lớn, từng ấy tuổi mà bà phải xa quê hương, qua xứ Tây Tạng xa xôi mà không được một lần về thăm quê. Có thể nói Văn Thành chỉ khác những cô gái Trung Hoa khác là từ nhỏ bà được sống trong nhung lụa nhưng giống họ ở chỗ là không thể tự quyết định chuyện yêu đương tình cảm của mình mà phải do người khác định đoạt.

Các truyền thuyết về Songtsän Gampo và người vợ Trung Hoa của ông, công chúa Văn Thành, xuất hiện trong thời kỳ Trung cổ đã dựng lên một hình ảnh Songtsän Gampo như là một vị anh hùng dân tộc của người Tạng, dựa trên cuộc hôn nhân của ông[7]. Người ta cho rằng những cuộc hôn nhân quốc gia của ông với công chúa Nepal Bhrikuti Devi và công chúa Trung Hoa Văn Thành đã đưa Phật giáo vào Tây Tạng, và xa hơn nữa, là mối quan hệ phức tạp của họ như những bà vợ cả vợ lẽ đã dẫn tới việc xây chùa Jokang (chùa Đại Chiêu) tại Lhasa. Những câu chuyện như thế xuất hiện trong các tiểu thuyết trung cổ như Mani-bka'-'bum và trong các biên niên sử như Rgyal-rabs Gsal-ba'i Me-long.

Một số nguồn sử liệu Trung Hoa cho rằng công chúa Văn Thành là người đã đưa văn hóa Trung Hoa tới Tây Tạng như việc Songtsän Gampo cho con cháu quý tộc tới Trường An học tập thi thư hay ra lệnh bãi bỏ việc dùng bùn đỏ bôi lên mặt v.v, nhưng các sử liệu Tây Tạng khong chứng thực cho điều này[8].

Chùa Changzhug (chùa Xương Châu) tại huyện Nãi Đông (địa khu Sơn Nam, khu tự trị Tây Tạng) cũng gắn liền với công chúa Văn Thành. Một bức tranh thêu (thangka) của bà được lưu giữ trong một điện thờ tại chùa này.

Người Tây Tạng xem bà như là hóa thân của Lục Độ mẫu.

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]

Ghi chú[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Tư trị thông giám, quyển 202.
  2. ^ Dowman Keith. The Power-places of Central Tibet: The Pilgrim's Guide (1988) Routledge & Kegan Paul, London và New York. ISBN 0-7102-1370-0, trang 41.
  3. ^ Laird Thomas. The Story of Tibet: Conversations with the Dalai Lama (2006), Nhà in Grove, New York. ISBN 978-0-8021-1827-1, trang 35
  4. ^ a ă Powers John. History as Propaganda: Tibetan Exiles versus the People's Republic of China (2004), Nhà in Đại học Oxford. ISBN 978-0-19-517426-7, trang 168-169
  5. ^ Quyển 195: Kỷ nhà Đường, 11. Thái Tông văn võ Đại thánh Đại quảng Hiếu hoàng đế
  6. ^ "Vu điền giáo pháp sử" (于闐教法史) viết rằng: 文成公主沾染黑痘之症, 痘毒攻心而死. (Văn Thành công chúa tiêm nhiễm chứng hắc đậu, độc tố đậu chạy vào tim mà chết)
  7. ^ Chùa Đại Chiêu
  8. ^ Powers John. History as Propaganda: Tibetan Exiles versus the People's Republic of China (2004), Nhà in Đại học Oxford. ISBN 978-0-19-517426-7, trang 30-38.