Chiến tranh Chechnya lần thứ nhất

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Chiến tranh Chechnya lần thứ nhất
Evstafiev-helicopter-shot-down.jpg
Trực thăng Mi-8 của Nga bị bắn hạ bởi quân Chechnya gần Grozny tháng 12, 1994
.
Thời gian 11 tháng 12 năm 1994 - 31 tháng 8, 1996
Địa điểm Cộng hoà Chechen, Nga
Kết quả Chechnya chiến thắng
  • Nga rút quân
  • Chechnya độc lập tiếp tục tồn tại
Tham chiến
Cờ của Nga Nga
Cờ của Chechnya Cộng hoà Chechen
Chỉ huy
Cờ của Nga Boris Yeltsin
Cờ của Nga Pavel Grachev
Cờ của Nga Anatoly Kulikov
Cờ của Nga Konstantin Pulikovsky
Cờ của Chechnya Dzhokhar Dudayev
Cờ của Chechnya Aslan Maskhadov
Lực lượng
38.000 (tháng 12 năm 1994)
70.500 (tháng 2 năm 1995)
15.000 binh sĩ[1]
Tổn thất
5.732 chết hoặc mất tích 3,000-15.000 chết hoặc mất tích
30.000 dân thường chết, bị thương vô số[2]
.

Cuộc chiến Chechnya lần thứ I là một cuộc xung đột giữa Liên bang NgaCộng hòa Chechnya Ichkeria, từ tháng 12 năm 1994 đến tháng 8 năm 1996. Đỉnh điểm của cuộc chiến là trận tàn phá thủ đô Grozny. Mặc dù quân số áp đảo, được sự hỗ trợ của không quân, quân Nga đã cố gắng chiếm quyền kiểm soát khu vực miền núi của Chechnya nhưng không thành công. Năm 1996, chính phủ của Boris Yeltsin tuyên bố một thỏa thuận ngừng bắn và một hiệp ước hòa bình được ký kết một năm sau đó. Con số chính thức số quân Nga tử vong là 5.500. Mặc dù không có con số chính xác cho số dân quân Chechnya bị giết, con số ước lượng là từ 3.000 đến hơn 15.000 người. Ước tính số thường dân bị chết từ 30.000 và 100.000 người, có thể hơn 200.000 người bị thương, các thành phố và làng mạc trên khắp nước cộng hòa trong tàn phá.

Bối cảnh[sửa | sửa mã nguồn]

Liên Xô sụp đổ[sửa | sửa mã nguồn]

Khu vực Chechen (Ngoại Kavkaz)

Liên Bang Nga độc lập sau khi Liên Bang Xô Viết sụp đổ. Nga đã được chấp nhận rộng rãi là nhà nước kế vị Liên Xô. Trong thời gian đầu, tình hình chính trị Nga không ổn định. Hạ viện Nga (Duma) đã ban hành các bộ luật nhằm củng cố quyền hành. Trong khi đó, ở Chechnya, một chính phủ chống đối dần hình thành.

Năm 1992, Tổng thống Nga đã thông qua điều luật Duma ban hành. Tuy nhiên, hai quốc gia Chechnya và Tatarstan đã không thông qua. Cuối cùng, năm 1994, Tổng thống Yeltsin đã kí hiệp định đặc biệt, ban cho các nước cộng hoà trực thuộc đặc quyền chính trị lớn hơn. Nhưng Chechnya đã không thông qua. Mâu thuẫn nảy sinh.

Chechen độc lập[sửa | sửa mã nguồn]

Bài chi tiết: Chechnya độc lập
Khu vực Chechen (Tròn, đỏ đậm)

Trong khi đó, ở Chechen, Dzhokhar Dudayev-một chính trị gia lớn đã đứng lên, tuyên bố độc lập cho Chechnya. Quốc hội do ông này lập ra đã đặt tên nước là Cộng hoà Chechen. Tuy nhiên, không có sự ủng hộ từ quốc tế. Sau khi Chechen tuyên bố độc lập, Nga phản ứng dữ dội. Có thể gặp sự phản ứng này tương tự như Gruzia trong Chiến tranh Nam Ossetia.

Nhở khả năng "thiên bẩm" của mình, Dzhokhar Dudayev đã có được sự ủng hộ mạnh mẽ của quần chúng Chechen. Ông này cũng thành lập nên quân đội Chechen, có sự trang bị hiện đại và sự hậu thuẫn của Mỹ cũng như Phương Tây, sẵn sàng đối đầu với quân Nga.

Diễn biến[sửa | sửa mã nguồn]

Căng thẳng Grozny-Moskva[sửa | sửa mã nguồn]

Từ năm 1991, nhiều người dân tộc Chechen đã có ý định chống đối Nga. Sau khi Chechen độc lập, căng thẳng Grozny và Moskva đã xảy ra. Chính phủ Chechen đã quyết định trục xuất những người Nga sống tại Chechen (Dân số Chechnya chủ yếu là người Nga, Ukraina, Armenia).[3]. Sau sự kiện biểu tình chống Nga năm 1993, chính phủ lâm thời do Dudayev đã lên thay thế chính thức chính quyền Nga tại đây.

Các tay súng Chechen

Đến tháng 8 năm 1994, các đảng đối lập, chống đối Dudayev đã ra mặt chống đối. Moskva đã bí mật cung cấp vũ khí cho các tay súng chống đối Dudayev. Sự việc vỡ lở, Grozny cáo buộc Moskva tiếp tay cho khủng bố. Lập tức, Yeltsin đã cho binh sĩ kéo đến, phong toả Chechen.

Phiến quân làm loạn ở Grozny từ tháng 10 năm 1994. Tuy nhiên, không thành công. Nga đã chính thức tuyên chiến với Chechnya. FSB, Quân đội Nga được cài vào các cơ quan của Chechen để đối phó. Kể từ ngày 01 Tháng 12, lực lượng Nga đã công khai thực hiện không kích Chechnya. Ngày 11 Tháng 12 Năm 1994, Tướng Pavel Grachev của Nga đã đồng ý để "tránh tiếp tục sử dụng vũ lực", lực lượng Nga tiến vào nước cộng hòa để "thiết lập trật tự hiến pháp tại Chechnya và bảo quản sự toàn vẹn lãnh thổ của Nga".

Diễn biến quân sự[sửa | sửa mã nguồn]

Giai đoạn đầu[sửa | sửa mã nguồn]

Evstafiev-chechnya-women-pray.jpg

Ngày 11 tháng 12 năm 1994, Nga đã tấn công Chechen từ nhiều phía. Hành động này không được ủng hộ. Rất nhiều quan chức Nga đã từ chức để phản đối. Tình hình này khiến Bộ trưởng Quốc phòng Nga cũng phải từ chức. Người Nga coi đây là hành động "nồi da nấu thịt". Hơn 800 quân nhân đã từ chối tham chiến, trong đó có 83 người bị xét xử[4]. Tướng Nga là Lev Rokhlin cũng từ chối tham gia.

Trận Grozny[sửa | sửa mã nguồn]

Bài chi tiết: Trận Grozny (1994-1995)

Nga tiếp tục tấn công[sửa | sửa mã nguồn]

Xác lính Nga sau trận Grozny
Bài chi tiết: Trận Grozny (1996)

Trận Grozny (1996) là trận đánh thứ ba ở Grozny trong Chiến tranh Chechnya. Trận Grozny này bắt đầu khi các phiến quân chống đối Dudayev cùng với quân Nga bất ngờ công kích. Đây là trận đánh dẫn đến thỏa thuận ngừng bắn cuối cùng giữa hai bên. Trong trận này, Nga và các phiến quân có ưu thế về quân số và vũ khí, nhưng đã bị thiệt hại nặng vì sức chống trả quá cao của người Chechnya, khiến họ phải xin ngừng bắn.[5]

Kết quả[sửa | sửa mã nguồn]

Một người Chechen sau trận Grozny

Theo Nga, Nga có 3.826 binh lính đã thiệt mạng, 17.892 bị thương, và 1.906 mất tích. Theo uỷ ban Quân sự độc lập của Nga, Nga có 5.362 binh lính chết, 52.000 người bị thương hoặc bị bệnh[6]. Thương vong Chechnya được ước tính lên đến 100.000 người chết hoặc nhiều hơn, trong đó phần lớn là dân thường[7], Bộ trưởng Nội vụ Nga Anatoly Kulikov cho rằng ít hơn 20.000 dân thường đã bị giết hại.

Tháng 11 năm 1996, hai bên đã kí một thoả thuận, quyết định Nga phải bồi thường cho những người dân Chechnya bị ảnh hưởng từ cuộc chiến. Nga cũng chấp nhận một ân xá cho các binh sĩ Nga và phiến quân Chechnya như nhau.[8]. Tuy nhiên, quan hệ Grozny-Moskva vẫn chưa thể ấm lên. Sau cuộc tấn công lại năm 1999, mâu thuẫn lại tiếp tục nảy sinh.

Tài liệu tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

Người Chechen bên một xác xe tăng Nga

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

Một lính Chechen với súng Borz trong tay
  1. ^ (Tiếng Nga) Броня горела, как дрова... - Публицистика - Православное воинство - Русское Воскресение;?>
  2. ^ thương vong dân sự và quân sự của cuộc chiến tranh tại Chechnya Chechnya Hữu nghị Nga-Xã hội
  3. ^ OP Orlov; VP Cherkassov "Россия. - Чечня: Цепь ошибок и преступлений" (tiếng Nga). Memorial
  4. ^ Gall, Carlotta; Thomas de Waal (1998) Chechnya:. Thiên tai tại Caucasus. New York University Press. ISBN 0-8147-2963-0.: Pp. 177-181.
  5. ^ Bạo lực bùng một lần nữa tại Chechnya, CNN, Ngày 06 tháng 8 năm 1996
  6. ^ Saradzhyan, Simon (2005-03-09) "Quân đội. Học kinh nghiệm từ bài học ít Chechnya". Moscow
  7. ^ Quân đội Nga tại Chechnya bởi Pavel Felgenhauer
  8. ^ Đầu Chechnya tranh - 1994-1996