Liên Xô tan rã

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Liên Xô tan rã
1991 coup attempt1.jpg
Xe tăng ở Quảng trường Đỏ trong cuộc đảo chính bất thành năm 1991
Địa điểm Liên Xô
Thời gian 11 tháng 3, 1985 – 26 tháng 12, 1991
(6 năm, 9 tháng, 2 tuần và 1 ngày)[1]
Tham gia Người dân Liên Xô
Chính phủ Liên bang
Các nước cộng hòa của Liên bang Xô viết
Các nước Cộng hoà tự trị của Liên bang Xô Viết
Hậu quả Liên Xô giải thể thành các nước cộng hòa độc lập

Quá trình Liên Xô tan rã đã chính thức kết thúc ngày 26 tháng 12, 1991 bởi bản tuyên bố số 142-H của Soviet of Nationalities (Совет Национальностей)[1]. Tuyên bố này thừa nhận nền độc lập của mười hai nước cộng hòa của Liên bang Xô viết tạo nên Cộng đồng các Quốc gia Độc lập. Một ngày trước đó, 25 tháng 12, 1991, tổng thống Liên Xô Mikhail Gorbachev đã từ chức và bàn giao mật mã kích hoạt tên lửa hạt nhân của Xô Viết cho tổng thống Nga Boris Yeltsin. Vào hồi 7:32 tối cùng ngày, quốc kỳ Liên Xô đã được hạ xuống từ điện Kremlin và thay thế bằng quốc kỳ Nga.[2] Sự sụp đổ của quốc gia cộng sản đầu tiên và lớn nhất trên thế giới đã đánh dấu kết thúc chiến tranh Lạnh.

Nhằm mục tiêu hồi phục nền kinh tế đang đình đốn của Liên Xô, năm 1985 nhà lãnh đạo mới của Liên Xô là Mikhail Gorbachev đã khởi động một quá trình tự do hóa chính trị (Glasnost/Perestroika) tại quốc gia cộng sản đơn đảng này. Tuy vậy, việc mở rộng tự do này đã kéo theo sự nảy nở của các phong trào theo chủ nghĩa dân tộc và những xung đột dân tộc trong lòng các nước cộng hòa của Liên Xô kể từ năm 1986[3]. Nó cũng dẫn đến các cuộc cách mạng năm 1989

Cuộc đảo chính (19 - 21.8.1991) của một số người lãnh đạo Đảng và Nhà nước nhằm lật đổ bộ máy nhà nước của tổng thống M. S. Gorbachёv. Cuộc đảo chính xảy ra tại Moskva trong thời gian Gorbachev đi nghỉ mát ở Krym. Phó tổng thống G. I. Janaev đã tuyên bố rằng do tình trạng sức khoẻ của tổng thống nên phó tổng thống sẽ thực hiện nhiệm vụ của tổng thống trên cơ sở điều 127, mục 7 của Hiến pháp Liên Xô. Đồng thời công bố danh sách “Uỷ ban Nhà nước về Tình trạng Khẩn cấp” gồm 8 người, ra lệnh áp dụng Tình trạng Khẩn cấp ở một số khu vực trong 6 tháng, xe bọc thép chiếm các vị trí quan trọng của Moscow. Ngày 20.8, năm vạn người tụ tập quanh trụ sở Quốc hội Nga, biểu tình, bãi công ở nhiều nơi chống cuộc đảo chính. Các nước Ukraina, Kazăcxtan, Uzbekistan... tuyên bố không áp dụng tình trạng khẩn cấp. Giới chức Nga đòi giải thể “Uỷ ban Nhà nước về Tình trạng Khẩn cấp”. Ngày 21.8, các thành viên “Uỷ ban Nhà nước về Tình trạng Khẩn cấp” bị bắt. Ngày 22.8, Gorbachev trở về Moscow nắm lại quyền của tổng thống, tuyên bố từ chức tổng bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô, yêu cầu Ban Chấp hành Trung ương tự giải tán, Xô Viết Tối cao Liên Xô quyết định đình chỉ hoạt động của Đảng Cộng sản Liên Xô, chính quyền Nhà nước Liên bang bị giải thể, các nước cộng hoà tuyên bố độc lập và tách khỏi Liên bang, lúc này Liên Xô chỉ còn lại Nga và Kazakhstan. Như vậy, Liên bang Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Xô Viết ra đời từ 1917, tồn tại 74 năm, đến năm 1991 thì tan rã.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a ă Declaration № 142-Н of the Soviet of the Republics of the Supreme Soviet of the Soviet Union, formally establishing the dissolution of the Soviet Union as a state and subject of international law. (tiếng Nga)
  2. ^ “Gorbachev, Last Soviet Leader, Resigns; U.S. Recognizes Republics' Independence”. Nytimes.com. Truy cập ngày 30 tháng 3 năm 2013. 
  3. ^ “Origins Of Kazakhstan Rioting Are Described - New York Times”. Nytimes.com. 11 tháng 1 năm 1987. Truy cập ngày 30 tháng 3 năm 2013. 

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]