Ngân hàng Đông Dương

Ngân hàng Đông Dương
Banque de l'Indochine

Loại hình	Ngân hàng tư nhân
Thành lập	21/1/1875
Giải thể	1974
Trụ sở chính	Paris

Tờ giấy bạc trị giá 20 piastre tức đồng bạc Đông Dương do Ngân hàng Đông Dương phát hành năm 1898, Sài Gòn.

Ngân hàng Đông Dương tức Banque de l'Indochine là một ngân hàng và cơ sở tài chính thành lập ngày 21 tháng 1 năm 1875 ở Paris để phát hành giấy bạc và tiền kim loại cho các xứ thuộc địa của Pháp ở Á Châu cùng điều hành quyền lợi kinh tế của Pháp ở Viễn Đông. Hai chi nhánh đầu tiên đặt Sài Gòn và Hải Phòng. Cơ sở này tuy là một công ty tư nhân nhưng hoạt động như một ngân hàng trung ương với nhiều đặc quyền tại Liên bang Đông Dương.

Hoạt động

Gaston Cusin (ngồi giữa), giám đốc của Viện Phát hành Việt, Miên, Lào (Institut d'Emission des Etats du Cambodge, du Laos et du Viet-Nam), cơ quan thay thế Ngân hàng Đông Dương để phát hành tiền ở Đông Pháp

Ngân hàng Đông Dương giữ lượng hối đoái dựa trên ngân bản vị. Vào thời điểm năm 1930 thì một đồng bạc Đông Dương (piastre) được ấn định hàm giá 27 gr bạc. Hối xuất giữa đồng bạc Đông Dương và quan Pháp là 10 quan Pháp ăn một đồng Đông Dương.

Thành lập

Ngân hàng Đông Dương (Banque de I’Indochine, viết tắt là BIC) được thành lập theo sắc lệnh của tổng thống Pháp ngày 21 tháng 1 năm 1875. Chính quyền Pháp có ý định xây dựng Ngân hàng Đông Dương thành một ngân hàng phát hành, cho vay và chiết khấu có đặc quyền trong 20 năm, với một đặc quyền hơn hẳn các ngân hàng thuộc địa khác, quyền phát hành đồng bạc Đông Dương.

Vào giai đoạn 1875, Nam kỳ, đã trở thành thuộc địa của Pháp, vẫn sử dụng đồng bạc Mexico tồn tại từ khi liên quân Pháp - Tây Ban Nha mở cuộc xâm lược Đông Dương, thay vì dùng tiền của chính quốc. Ngân hàng Đông Dương sẽ in đồng bạc Đông Dương thay thế đồng tiền cũ.

Mở rộng hoạt động

Trụ sở chính của ngân hàng đặt ở Paris và chi nhánh ở Sài Gòn. Sau khi Pháp mở rộng cuộc xâm lược ở Việt Nam, Ngân hàng Đông Dương mở thêm chi nhánh tại Trung kỳ và Bắc kỳ từ năm 1885. Sau khi thành lập Liên bang Đông Dương năm 1887, ngân hàng mở thêm chi nhánh ra toàn cõi Đông Dương và các thuộc địa của Pháp ở Ấn Độ nhằm tạo thuận lợi cho việc mua thuốc phiện vì nguồn thuốc phiện lúc đó chủ yếu đến từ Ấn Độ.

Năm 1898, Bộ Ngoại giao Pháp yêu cầu Ngân hàng Đông Dương mở rộng phạm vi hoạt động sang Trung Quốc và Thái Lan để hỗ trợ cho các hành động ngoại giao. Bộ Tài chính tán thành chủ trương tăng vốn pháp định lên 24 triệu franc. Dưới áp lực của chính phủ và Bộ Ngoại giao, năm 1899, Ngân hàng Đông Dương mở chi nhánh đầu tiên ở Hong Kong, năm sau mở tiếp ở Thượng Hải, rồi ở Hán Khẩu và Quảng Châu năm 1902, ở Thiên Tân và Bắc Kinh năm 1907 và cuối cùng ở Mông Tự năm 1913.

Ngân hàng Đông Dương đã tham gia một số hoạt động quan trọng ở Trung Quốc, cho vay để xây dựng đường sắt Quảng Châu – Hán Khẩu.

Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, Ngân hàng Đông Dương đã trở thành một công cụ tài chính mạnh của Pháp với khoảng 20 chi nhánh, trong đó có sáu ở Đông Dương và sáu ở Trung Quốc, số còn lại ở các thuộc địa Pháp tại Ấn Độ Dương, Thái Bình Dương và châu Á.

Chấm dứt hoạt động

Sau năm 1953, Ngân hàng này ở Việt Nam bị giải thể. Nhiệm vụ phát hành giấy bạc được chuyển cho Viện Phát hành Việt, Miên, Lào (Institut d'Emission des Etats du Cambodge, du Laos et du Viet-Nam) kể từ năm 1951 rồi giao lại cho Ngân hàng Quốc gia Việt Nam, tức ngân hàng trung ương của Việt Nam Cộng hòa vào năm 1955. Phần thương vụ thì chia cho Ngân hàng Việt Nam Thương tín (thành lập năm 1956) và hậu thân của Ngân hàng Đông Dương là Ngân hàng Pháp Á..

Tuy vắng mặt ở Việt Nam sau năm 1953, Ngân hàng Đông Dương tái hoạt động vào năm 1958 ở những nơi khác ở Á Châu. Năm 1975 thì nhập với Banque de Suez et de L'Union des Mines với tên mới: Banque Indosuez và đến năm 2001 thì nhập vào Alliance Banking Group, hoạt động chính ở Malaysia.

Tiền phát hành

Loạt giấy bạc đầu tiên phát hành năm 1887 mang mệnh giá 5, 20 và 100 piastre. Người Việt ở Nam Kỳ nơi loại tiền này lưu hành trước nhất gọi tờ 5 đồng là tờ "ngẫu" và tờ 20 đồng là tờ "hoảnh".

Danh sách các chi nhánh ở châu Á

Thành phố	Nước	Khai trương	Đóng cửa
Hải Phòng	Đông Pháp	1885	không có thông tin
Hà Nội	Đông Pháp	1887	không có thông tin
Nouvelle Calédonie	Thuộc địa Pháp	1888	Ngân hàng phát hành tiền tới năm 1966.
Quảng Châu	Trung Quốc	1889	không có thông tin
Hong Kong	Thuộc địa Anh	1894	19742
Thượng Hải	Trung Quốc	1899	1955
Thiên Tân	Trung Quốc	1902	không có thông tin
Singapore	Thuộc địa Anh	1905	không có thông tin
Papeete	Polynesia thuộc Pháp	1905	Ngân hàng phát hành tới giữa những năm 1960. Năm 1990, Westpac tiếp quản các hoạt động của Indosuez ở Tahiti.
Quảng Châu Loan	Thuộc địa Pháp	1926	không có thông tin
Yokohama	Nhật Bản	Tháng 7, 1941	Tháng 11, 1942
Tokyo	Nhật Bản	Tháng 11, 1942	Tháng 9, 1945
Port Vila	Thuộc địa chung Anh-Pháp Tân Thế Giới (New Hebrides nay là Vanuatu)	1948	Indosuez sát nhập các chi nhánh vào năm 1978 để thành lập Banque Indosuez Vanuatu. Năm 1993, Banque Indosuez bán các chi nhánh ở Vanuatu cho Ngân hàng Hawaii.
Bắc Kinh	Trung Quốc	không có thông tin	không có thông tin

² Sát nhập với Banque de Suez.

Xem thêm

• Đồng bạc Đông Dương

Tham khảo

• Phạm Thăng. Tiền tệ Việt Nam. ?: Phạm Thăng, 1995.

Liên kết ngoài

• Sự thành lập Ngân hàng Đông Dương và những tờ giấy bạc đầu tiên 31/05/2010