Quyền được chết

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm

Quyền được chết là một thuật ngữ pháp lý dùng để chỉ về quyền lựa chọn của con người cụ thể để tìm đến cái chết một cách tự nguyện nhằm giải thoái khỏi đau khổ, bệnh tật hoặc các lý do khác. Ở góc độ hẹp hơn, quyền được chết là một quyền nhân thân của người đã thành niên đang phải chịu sự đau đớn về thể chất hoặc tinh thần kéo dài và không thể chịu đựng được sau một tai nạn hay một bệnh lý không thể cứu chữa, rơi vào tình huống y tế không lối thoát.

Tổng quan[sửa | sửa mã nguồn]

Quyền được chết ban đầu xuất hiện gắn liền với khái niệm cái chết êm ái. Từ này bắt nguồn từ tiếng Hy Lạpeuthanatos. Trong đó, eu là tốt và thanatoschết. Biểu hiện ban đầu của cái chết êm ả chính là trợ tử, xuất hiện đầu tiên trong lời thề Hippocrates và sau đó bắt đầu xuất hiện rộng rãi hơn vào thế kỷ XVII, nhằm khuyến khích các bác sỹ quan tâm đến sự đau đớn của người bệnh và giúp đỡ người sắp chết thoát khỏi thế giới này một cách nhẹ nhàng và dễ dàng hơn.

Quyền được chết đang là một khái niệm được bàn cãi. Về tổng quan, các quyền của con người – nhân quyền như quyền được sống, quyền tự do, quyền chính trị pháp lý… được quy định trong Hiến pháp nhiều nước, còn quyền nhân thân đối với những con người cụ thể được quy định trong Luật dân sự, còn các quyền công dân khác được quy định trong các văn bản quy phạm pháp luật chuyên ngành. Trên thế giới chưa có văn bản pháp luật nào công nhận quyền được chết mà chỉ có một số văn bản pháp luật ở một vài quốc gia cho phép sử dụng an tử trong một vài trường hợp nhất định.

Quyền được chết là một quyền thực tế nhưng hiện tại, chỉ có một số nước hợp pháp hóa nó với tư cách là quyền nhân thân. Do khi chưa được công nhận về mặt pháp luật, một người thực hiện hành vi nhằm hiện thực hóa quyền được chết (trợ giúp tự tử, thực hiện trực tiếp đưa bệnh nhân chết được quy vào một số tội: giết người, giúp người khác tự sát, không cứu giúp người bị nạn…

Một số ý kiến cho rằng việc kết thúc nhanh sự sống rõ ràng là một cách để làm giảm sự đau khổ của người bệnh, tránh đau khổ cho bệnh nhân bằng cách rút ngắn cuộc sống một cách có chủ đích[1]. Một số ý kiến khác cho rằng việc bảo vệ mạng sống và làm giảm đau khổ là nhiệm vụ chính của các trại tế bần, Nhiều người phản đối vì cho rằng con người không có quyền can thiệp vào sự sống chết của người khác. Mọi sự can thiệp hay giúp đỡ để người bệnh được chết đều bị coi là giết người[2], ở những nước thuộc khu vực châu Mỹ Latinh bởi các nhà thờ Công giáo Roma nơi đây vẫn kịch liệt phản đối phương pháp này[3].

Đặc điểm[sửa | sửa mã nguồn]

  • Quyền được chết được hiểu là phải bao hàm sự tự nguyện gồm tự nguyện được thực hiện cái chết êm ả khi còn tỉnh táo, có thể biểu lộ ý chí cá nhân của mình và tự nguyện chỉ định người đại diện cho mình trong trường hợp lúc rơi vào giai đoạn không ý thức, không biểu lộ được ý chí. Người này sẽ có quyền quyết định mọi vấn đề liên quan đến việc chữa bệnh của bệnh nhân.
  • Chủ thể có quyền này đa phần cần là người đã thành niên và đang chịu sự đau đớn kéo dài do bệnh tật hoặc tai nạn, mục đích của quyền được chết là giúp người bệnh được kết thúc cuộc sống một cách nhanh nhất và an toàn nhất theo mong muốn.
  • Quyền này có thể được thực hiện thông quá chính người đó hoặc người đại diện.

Cách thức thực hiện trong y học gồm:

  • Cách chủ động: Bác sĩ trực tiếp gây tử vong theo yêu cầu của bệnh nhân (tiêm thuốc…)
  • Cách bị động: Không điều trị, theo đó bác sỹ ngưng mọi biện pháp kéo dài sự sống đối với bệnh nhân (rút ống dẫn, rút bình ô xy…).
  • Chết dưới sự trợ giúp của bác sỹ: Bác sĩ chỉ cho cách để chết và đó chỉ là sự tư vấn, người bệnh tự rút ống dẫn… Bác sỹ không trực tiếp thực hiện hành vi mà chỉ là trợ giúp.

Trên thế giới[sửa | sửa mã nguồn]

Tính tới năm 2013, có 4 nước trên thế giới chấp nhận việc trợ giúp tự tử là Bỉ, Luxembourg, Hà Lan, Thụy Sĩ cùng với 4 bang ở Mỹ (Oregon, Washington, VermontMontana).

Châu Âu[sửa | sửa mã nguồn]

Tại Hà Lan, việc hợp pháp hóa việc tự tử với sự trợ giúp của bác sĩ, và đến năm 2002 chính thức cho phép an tử. Cũng trong năm 2002, Bỉ cho phép việc tự tử được bác sĩ trợ giúp. Tại Áo, một tỉnh ở nước này đã thông qua Luật an tử năm 1995 cho đến khi Quốc hội Áo quyết định bãi bỏ luật này năm 1997, tại Anh, mặc dù cấm an tử nhưng thái độ đối với các bác sĩ trợ giúp an tử trong một số trường hợp cũng không quá gay gắt.[1][4].

Tại Ý, từng diễn tra tranh cãi cay gắt về quyền được chết, sau vụ việc cô Eluana Englaro qua đời do bệnh viện rút ống cung cấp thức ăn khỏi người cô. Englaro đã sống thực vật từ năm 1992 sau một tai nạn giao thông. Tuy vậy Tòa thánh Vatican đã phản ứng gay gắt. Ý là nước không cho phép cái chết êm ái, bệnh nhân được quyền từ chối chữa trị nhưng không được quyền hướng dẫn trước cách thức chữa trị mà họ mong muốn trong trường hợp họ rơi vào hôn mê[5].

Châu Mỹ[sửa | sửa mã nguồn]

Tại Hoa Kỳ, Mỹ từng tranh cãi xung quanh quyền được chết của một phụ nữ là cô Terri Schiavo một người sống thực vật từ năm 1990, gia đình họ yêu cầu toà án cho phép nối lại ống truyền dinh dưỡng cho cô sau khi ống được tháo ra theo yêu cầu của người chồng. Vụ việc biến thành cuộc chiến giữa toà án và các chính trị gia, cả Quốc hộiTổng thống[6]. Ở bang Florida cũng có tranh cãi liên quan đến quyền được chết [7]. Pháp luật ở Mỹ nhìn chung cấm án tử, nhưng bang Oregon đã cho phép tự tử được bác sĩ hỗ trợ vào năm 1994 và Tòa tối cao Oregon tán thành luật này năm 1997. Bang Texas cũng cho phép cái chết êm ái vào năm 1999[4].

Tại Argentina, Thượng viện Argentina đã thông qua đạo luật cái chết êm ái (Luật chết êm ái). Tức là những người bị bệnh nan y có quyền kiểm soát cái chết của mình, có quyền từ chối điều trị[2][8] trước đó, phương pháp giúp người mắc bệnh nan y chết một cách nhẹ nhàng vốn bất hợp pháp ở đa số các vùng trên khắp Argentina[3]. Tuy nhiên, luật nước này chỉ công nhận việc chấm dứt điều trị nếu do chính người bệnh đề nghị và cái chết sẽ đến với người bệnh một cách tự nhiên do chính căn bệnh đó, còn lại bất kỳ hành vi tác động nhân tạo nào khác (bác sĩ hoặc người thân chấm dứt điều trị mà không có sự đồng ý của người bệnh, trợ giúp người bệnh tự tử, tiêm thuốc để giúp người bệnh chết, giết người bệnh theo yêu cầu của họ...) đều bị xử lý hình sự.

Châu Á[sửa | sửa mã nguồn]

Trung Quốc, trong một kỳ họp Quốc hội Trung Quốc nhận được một thư điện tử của cô Lý Dương, cô này bị ung thư thần kinh vận động từ khi mới đẻ, cô đã mất khả năng vận động toàn thân và không thể thực hiện bất cứ một chức năng cơ bản nào của cơ thể mà không có sự trợ giúp. Hiện cô chỉ còn lúc lắc, gật được đầu và cử động được một số ngón tay. bức thư này gửi tới đề nghị các nhà làm luật đưa ra dự luật về an tử[4].

Tại Hàn Quốc, Tòa án Tối cao Hàn Quốc đã yêu cầu các bác sĩ gỡ bỏ thiết bị hỗ trợ cuộc sống cho một phụ nữ bị hôn mê sâu ở nước này[9]. Tuy nhiên đây chỉ là trường hợp cá biệt, quyền được chết không được pháp luật nước này công nhận và mọi hành động giúp tự tử đều bị coi là sát nhân.

Tại Việt Nam, quyền được chết không được pháp luật nước này quy định, tuy nhiên trong quá trình xây dựng luật vẫn có nhiều ý kiến đề nghị thể chế hóa quyền này vào luật. Vào năm 2004, Quốc hội Việt Nam đã có một buổi thảo luận về Bộ luật Dân sự (sửa đổi). Nhiều ý kiến đề xuất đưa những vấn đề mới nảy sinh trong xã hội như: quyền được chết, hiến nội tạng, xác định lại giới tính, mang thai hộ vào trong luật[10][11]. PGS. TS. Phùng Trung Tập cho rằng: "Câu hỏi được đặt ra bao trùm toàn bộ những quan niệm về sự sống và chết của cá nhân. Trước hết, nhân loại tồn tại có ý nghĩa là sự sống và mỗi người sinh ra đều có quyền sống, quyền mưu cầu hạnh phúc trong sự phát triển của xã hội. Pháp luật không nên quy định cho cá nhân một loại quyền được chết hay quyền được lựa chọn cách chết hay phương thức chết! Theo tôi, mọi cái chết chứa đựng tính cưỡng bức hay có chủ tâm đều là những cái chết không bình thường và bất thường. Vì hệ quả của những cái chết như vậy thường kéo theo nhiều vấn đề mang tính không tích cực và còn ảnh hưởng đến tâm lý của những người khác. Con người là thực thể của tự nhiên, cho nên sự sống và cái chết hãy để chúng diễn ra một cách tự nhiên (vấn đề phòng bệnh, chữa bệnh luôn luôn được coi trọng"[12]. Mặt khác, việc chấp nhận sẽ dẫn tới nhiều hậu quả nghiêm trọng, ví dụ như:

  • Con cháu bệnh nhân sẽ thông đồng với bác sĩ để sửa bệnh án, nhằm ký "án tử" với ông bà, cha mẹ để trốn tránh nghĩa vụ nuôi dưỡng.
  • Nhiều trường hợp người bệnh có thể hồi phục một cách kỳ diệu ngoài dự đoán của y học, nếu áp dụng quyền được chết thì sẽ là vô tình giết hại một mạng người.
  • Có những trường hợp bác sĩ chẩn đoán sai tình trạng bệnh, nếu áp dụng quyền được chết thì cũng sẽ là vô tình giết người.
  • Một số trường hợp sẽ lợi dụng quyền được chết và những sơ hở của pháp luật để tiến hành giết người có chủ ý mà không sợ bị trừng phạt.
  • Một số người bệnh sẽ tự chọn cái chết (dù bệnh có thể chữa khỏi) để trốn tránh những khoản nợ hoặc để gian lận bảo hiểm.

Trong các tôn giáo[sửa | sửa mã nguồn]

An tử thường bị phản đối trong mọi nền luân lý tôn giáo lớn, như Phật giáo[13][14]; và điển hình là Công giáo Rôma phản đối mọi hình thức an tử[15][16].

Trong giới luật của Phật giáo, đức hiếu sinh luôn được đề cao, do vậy tự mình sát hại, bảo người khác sát hại, khen ngợi hay tán đồng sự sát hại đều phạm trọng tội. Hồi Đức Phật Thích Ca còn tại thế, khi Ngài đang ngụ tại Tỳ-xá-li (Vaiśāli), có một Tỳ-kheo bị bệnh nặng, lâu ngày rồi mà điều trị không lành. Thầy Tỳ-kheo bệnh nói với người chăm sóc mình: "Thế thì phải làm sao? Tôi cũng chán ngán nỗi đớn đau này, không thể chịu đựng được nữa. Nếu thầy giết tôi thì tốt lắm". Tỳ-kheo nuôi bệnh đáp: "Thầy chỉ cầu được sống không muốn chết, chứ nếu muốn chết thì có thiếu gì cách để chết". Sau đó, Tỳ-kheo bị bệnh đã tự sát. Đức Phật biết được sự việc ấy, Ngài cho gọi thầy Tỳ-kheo chăm sóc người bệnh đến và quở trách: "Ông không từng nghe Như Lai dùng vô số phương tiện khen ngợi những người sống phạm hạnh, có thân từ ái, miệng từ ái, tâm từ ái, và khuyên cúng dường cung cấp cho họ những thứ cần thiết hay sao? Nay vì sao ông lại mở miệng ca ngợi sự chết? Điều đó là phi pháp, phi luật, không đúng lời ta dạy, không thể dùng việc này để nuôi lớn thiện pháp".[17]

Luận điệu cỗ vũ cho việc hợp pháp hoá tự tử là, việc đi tìm cái chết một cách tự nguyện là một vấn đề do cá nhân tự chủ và tự quyết định. Nếu có một cá nhân nào muốn tìm cái chết như là một giải pháp hợp lý để chấm dứt đau đớn, nên cho phép họ làm điều đó, hay giúp họ làm điều đó. Đối với tư tưởng Phật Giáo, cách suy nghĩ này là thiển cận và sai lầm. Chết không phải là chấm dứt, và đau khổ không chấm dứt sau khi chết, mà vẫn tiếp tục cho đến khi nào giải được tất cả ác nghiệp. Cho nên tự giết mình - hay giúp người khác tự tử - cũng không thể nào trốn tránh việc phải trả cho hết nghiệp, mà chỉ sinh ra Ác nghiệp mới cho bản thân và xã hội mà thôi. Nếu một người bệnh đang chờ chết, nếu có một cơ hội nào để cho họ hoặc ngơời thân có những ý tưởng lành mạnh và đạo đức, thì vẫn phải cố cho họ sống thêm dù chỉ thêm 5 phút.

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a ă Quyền được chết và nỗi đau nát lòng của người chồng chung thủy | Thế giới | giadinh.net.vn
  2. ^ a ă Quyền được chết - Bee - Báo điện tử Kiến thức
  3. ^ a ă Con người có quyền được chết? - Diễn đàn - Báo điện tử Kiến thức
  4. ^ a ă â Một cô gái đề nghị "quyền được chết" - Nhịp sống trẻ - Dân trí
  5. ^ Ý: Tranh cãi cay gắt về "quyền được chết" | Thanh Niên Online
  6. ^ Mỹ bế tắc xung quanh quyền được chết của một phụ nữ
  7. ^ “Tranh cãi về vụ quyền được chết”. BBC Việt ngữ. 19 tháng 3 năm 2005. Truy cập 26 tháng 3 năm 2013. 
  8. ^ Con người có quyền được chết? - Cuộc sống hôm nay
  9. ^ Hàn Quốc thông qua quyền được chết - TTVH Online
  10. ^ [vnexpress.net/gl/xa-hoi/2004/11/3b9d8a33/ Quyền được chết, chuyển giới tính có đưa vào luật?]
  11. ^ Bổ sung cả quyền mang thai hộ, quyền được chết?
  12. ^ http://duthaoonline.quochoi.vn/DuThao/Lists/TT_TINLAPPHAP/View_Detail.aspx?ItemID=941
  13. ^ http://daitangkinhvietnam.org/phat-giao-va-doi-song/httpdaitangkinhvietnamorgnghien-cuu-phat-hoc71-kinh-nghiem-song-chethtml/3892-dao-phat-voi-van-de-an-tu.html[liên kết hỏng]
  14. ^ http://daitangkinhvietnam.org/phat-giao-va-doi-song/httpdaitangkinhvietnamorgnghien-cuu-phat-hoc71-kinh-nghiem-song-chethtml/492-quan-nim-v-tr-t-euthanasia-ca-o-pht.html[liên kết hỏng]
  15. ^ http://www.sinhvienconggiao.com/8/1215/AnTuVaTroTuTinhHinhTranhLuanHienNay.aspx[liên kết hỏng]
  16. ^ http://cadoanlavanghouston.com/tin-tuc/675-video-an-tu-va-tro-tu[liên kết hỏng]
  17. ^ Luật Ma-ha Tăng-kì, ĐTK/ĐCTT 22, n0 1425).