Bệnh đậu mùa khỉ

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bệnh đậu mùa khỉ
Monkeypox.jpg
Phát ban của bệnh đậu mùa khỉ trên đứa trẻ 4 tuổi
Chuyên khoaBệnh truyền nhiễm
Triệu chứngSốt, đau đầu, đau cơ, phát ban, sưng hạch bạch huyết[1]
Khởi phát thông thường5 đến 24 ngày sau tiếp xúc[1]
Nguyên nhânVirus Monkeypox[2]
Phương pháp chẩn đoánXét nghiệm DNA[3]
Chẩn đoán phân biệtThủy đậu, Đậu mùa[4]
Tần suấtHiếm gặp[2]
Phát ban của bệnh đậu mùa khỉ

Bệnh đậu mùa khỉ (tiếng Anh: mpox)[5] là một bệnh truyền nhiễm do virus gây bệnh đậu mùa khỉ có thể xảy ra ở một số động vật bao gồm cả con người.[2] Các triệu chứng bắt đầu bằng sốt, nhức đầu, đau cơ, sưng hạch và cảm thấy mệt mỏi.[1] Các triệu chứng theo sau là phát ban hình thành mụn nước và lớp vỏ ngoài.[1] Thời gian từ khi tiếp xúc đến khi xuất hiện các triệu chứng là khoảng 10 ngày.[1] Thời gian của các triệu chứng thường là 2 đến 5 tuần.[1]

Bệnh đậu mùa khỉ có thể lây lan từ việc xử lý thịt rừng, vết cắn hoặc vết xước của động vật, chất dịch cơ thể, vật nhiễm bẩn hoặc tiếp xúc gần gũi với người bị nhiễm bệnh.[6] Virus này được cho là thường lưu hành trong số các loài gặm nhấm ở Châu Phi.[6] Chẩn đoán có thể được xác nhận bằng cách kiểm tra vùng tổn thương để tìm kiếm DNA của virus.[3] Bệnh có thể có triệu chứng tương tự như thủy đậu.[4]

Vắc-xin đậu mùa được cho là giúp ngăn ngừa nhiễm trùng.[3] Cidofovir có thể hữu ích với vai trò thuốc điều trị.[4] Nguy cơ tử vong ở những người nhiễm bệnh lên tới 10%.[1][7]

Bệnh chủ yếu xảy ra ở TrungTây Phi.[8] Nó lần đầu tiên được xác định vào năm 1958 trong số những con khỉ trong phòng thí nghiệm.[8] Những trường hợp nhiễm bệnh đầu tiên ở người được tìm thấy vào năm 1970 tại Cộng hòa Dân chủ Congo.[8] Một ổ dịch xảy ra ở Hoa Kỳ vào năm 2003 đã có nguồn gốc từ một cửa hàng thú cưng nơi bán các loài gặm nhấm Gambia nhập khẩu.[3]

Dấu hiệu và triệu chứng[sửa | sửa mã nguồn]

Một hình ảnh về phát ban của bệnh đậu mùa khỉ

Triệu chứng bệnh đậu mùa khỉ tương tự như bệnh đậu mùa, mặc dù nó thường nhẹ hơn.[9]

Sự lây lan hạn chế từ người sang người đã được báo cáo ở các vùng lưu hành bệnh ở Châu Phi.[7]

Triệu chứng thường gặp[sửa | sửa mã nguồn]

  • Đau đầu
  • Sốt > 38,5°C
  • Nổi hạch
  • Đau cơ, đau lưng
  • Suy nhược

Đợt bùng phát dịch bệnh đậu mùa khỉ năm 2022[sửa | sửa mã nguồn]

Kể từ đầu tháng 5 năm 2022, các trường hợp mắc bệnh đậu mùa khỉ đã được báo cáo từ các quốc gia không lưu hành bệnh, và tiếp tục được báo cáo ở một số quốc gia lưu hành bệnh. Hầu hết các trường hợp được xác nhận có tiền sử du lịch đều báo cáo đã đi du lịch đến các quốc gia ở Châu ÂuBắc Mỹ, thay vì Tây Phi hoặc Trung Phi nơi lưu hành virus đậu mùa khỉ. Đây là lần đầu tiên nhiều trường hợp và cụm bệnh đậu khỉ được báo cáo đồng thời ở các quốc gia không có bệnh dịch và các quốc gia có bệnh dịch ở các khu vực địa lý khác nhau rộng rãi.

Hầu hết các trường hợp được báo cáo cho đến nay được xác định thông qua sức khỏe tình dục hoặc các dịch vụ y tế khác tại các cơ sở chăm sóc sức khỏe ban đầu hoặc trung học và chủ yếu liên quan đến nam giới quan hệ tình dục đồng giới.

Tổ chức Y tế Thế giới đang phối hợp với các cơ quan y tế để ngăn chặn dịch bệnh lây lan thêm. WHO đang ban hành hướng dẫn để giúp các quốc gia về giám sát, làm việc trong phòng thí nghiệm, chăm sóc lâm sàng, phòng ngừa và kiểm soát nhiễm trùng, cũng như truyền thông rủi ro và sự tham gia của cộng đồng để thông báo cho các cộng đồng có nguy cơ và rộng rãi hơn công chúng về bệnh đậu mùa khỉ và cách giữ an toàn. WHO cũng đang hợp tác chặt chẽ với các quốc gia ở Châu Phi, các tổ chức trong khu vực và các đối tác kỹ thuật và tài chính, để hỗ trợ các nỗ lực tăng cường chẩn đoán trong phòng thí nghiệm, giám sát dịch bệnh, sẵn sàng và các hành động ứng phó để ngăn ngừa nhiễm trùng thêm.

Tại Thái Lan, ngày 21/7, cơ quan y tế phát hiện ca mắc đậu mùa khỉ đầu tiên là một nam thanh niên 27 tuổi người Nigeria nhập cảnh từ tháng 10/2021. Sau khi có kết quả xét nghiệm dương tính bệnh đậu mùa khỉ tại một bệnh viện ở khu nghỉ dưỡng Phuket, người này đã bỏ trốn sang Campuchia. Sau đó, anh ta bị bắt giữ tại Phnom Penh (Campuchia) vào đêm 23/7.

Cơ quan y tế Thái Lan đã tìm được 27 người tiếp xúc gần với bệnh nhân người Nigeria nói trên và kết quả xét nghiệm của 27 người là âm tính. Trước diễn biến này, Thủ tướng Thái Lan yêu cầu Bộ Y tế và các cơ quan liên quan phải cảnh giác cao độ. Hiện tại, Bộ Y tế Thái Lan cho rằng chưa cần nâng cấp bệnh đậu mùa khỉ từ "bệnh truyền nhiễm đang được giám sát" lên thành "bệnh truyền nhiễm nguy hiểm".

Ngày 27/7, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) thông báo đã ghi nhận hơn 18.000 ca mắc bệnh đậu mùa khỉ trên toàn thế giới tại 78 nước, trong đó số người mắc phần lớn là ở châu Âu.

WHO khuyến nghị tiêm phòng vaccine cho các nhóm có nguy cơ cao: Nhân viên y tế, nam giới có quan hệ đồng tính với nhiều bạn tình.

Ủy ban châu Âu (EC) đề nghị các nước thành viên EU tăng cường các biện pháp và phối hợp hành động để ngăn chặn đợt bùng phát bệnh đậu mùa khỉ. Theo đó, cơ quan y tế tăng cường giám sát và phát hiện sớm các ca bệnh, những người có tiếp xúc gần và yêu cầu cách ly, tiêm phòng để sớm dập tắt nguy cơ trong cộng đồng. Các nước thành viên EU được EC khuyến nghị cung cấp dữ liệu về số ca mắc lên Hệ thống giám sát châu Âu, cập nhận thông tin ngay khi có dữ liệu hoàn thiện, xây dựng các hướng dẫn rõ ràng về truy vết tiếp xúc và cách ly phù hợp. EU đã mua khoảng 160.000 liều vaccine phòng bệnh đậu mùa khỉ từ Công ty công nghệ sinh học Bavarian Nordic của Đan Mạch và kêu gọi các nước thành viên sớm đặt mua để đảm bảo nhận được vaccine.

Tại Canada, ngày 27/7, Cơ quan Y tế công cộng Canada ra khuyến nghị những người đồng tính nam và song tính thực hành tình dục an toàn, hạn chế số lượng bạn tình. Lãnh đạo cơ quan y tế nước này cho rằng đợt dịch mà Canada đang trải qua có thể được ngăn chặn bằng cách áp dụng các chiến lược nhắm vào đúng đối tượng mục tiêu. Trong đó, tiến hành một chiến dịch nâng cao nhận thức cộng đồng tập trung vào nam giới đồng tính và song tính, thông qua các tổ chức cộng đồng, cơ sở giáo dục và các ứng dụng hẹn hò... .Canada hiện ghi nhận 745 trường hợp mắc bệnh, tập trung chủ yếu ở tỉnh Quebec và Ontario. Số ca mắc là nam giới chiếm tới 99%, thường từ độ tuổi hơn 36 trở lên và hầu hết có quan hệ tình dục đồng giới. Canada hiện đã có 70.000 liều vaccine Imvamune phòng bệnh mua của hãng dược Bavarian Nordic (Đan Mạch). Số liều vaccin đã được tiêm là 27.000.

Tại Đông Nam Á, hiện nhiều nước đã nâng cao cảnh giác với bệnh đậu mùa khỉ sau tuyên bố của WHO. Ngày 27/7, Bộ Y tế Lào cho biết mặc dù đến nay Lào chưa ghi nhận trường hợp nào mắc bệnh đậu mùa khỉ nhưng các bệnh viện ở thủ đô Vientiane đã được đặt trong trạng thái cảnh báo cao về nguy cơ bùng phát dịch bệnh cùng với yêu cầu chuẩn bị nhân sự và trang thiết bị đối phó.

Tại Malaysia, Bộ Y tế thông báo du khách không phải công dân đến từ các nước bị ảnh hưởng bệnh đậu mùa khỉ sẽ nhận được thông báo hằng ngày về việc theo dõi các biểu hiện của bệnh. Công dân Malaysia trở về từ các quốc gia có các ca nhiễm bệnh được khuyến cáo theo dõi sức khỏe trong vòng 21 ngày. Hiện tại, Chính phủ Malaysia không áp dụng lệnh kiểm soát đi lại hoặc đóng cửa biên giới liên quan đến bệnh đậu mùa khỉ.

Tại Australia, ngày 28/7, Giám đốc Y tế Australia Paul Kelly tuyên bố bệnh đậu mùa khỉ là "bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cấp quốc gia". Như vậy, Australia là nước đầu tiên trên thế giới coi đậu mùa khỉ là "bệnh truyền nhiễm nguy hiểm cấp quốc gia".Tuyên bố này đồng nghĩa với việc ứng phó với bệnh đậu mùa khỉ tại Australia có sự phối hợp ở quy mô liên bang cùng với chính quyền và giới chức y tế các bang. Theo đó, chính quyền liên bang sẽ có chính sách y tế đồng bộ, các biện pháp can thiệp và thông điệp cộng đồng chung đối với căn bệnh này, đồng thời các nguồn lực quốc gia cũng sẽ được huy động để hỗ trợ những khu vực bị ảnh hưởng. Hiện Australia đang triển khai công tác đối phó để đảm bảo giới y tế toàn quốc có các phản ứng nhanh nhất đối với căn bệnh này. Trung tâm sự cố quốc gia của Australia cũng đã được kích hoạt, giúp phối hợp đối phó với bệnh đậu mùa khỉ.[10]

Ngày 29 tháng 7 năm 2022, Bộ Y tế ban hành Quyết định 2099/QĐ-BYT về việc ban hành Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị và phòng bệnh đậu mùa khỉ ở người.[11]

Tính tới tháng 1 cho tới tháng 7 năm 2022 là đã ghi nhận được 12 trường hợp tử vong được thông báo tại 7 quốc gia là: Cộng hòa Trung Phi, Ghana, Nigeria, Ấn Độ, Tây Ban Nha, BrazilEcuador.

Tính tới ngày 23 tháng 8 năm 2022, tổng số ca bệnh đậu mùa khỉ được công bố tại 96 quốc gia và vùng lãnh thổ trên toàn thế giới là trên 44.503 ca.[12]

Ngày 03 tháng 10 năm 2022, Bộ Y tế nhận được báo cáo của Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh về kết quả xét nghiệm giải trình tự gen khẳng định một bệnh nhân đã mắc bệnh đậu mùa khỉ và đây là bệnh nhân mắc bệnh đậu mùa khỉ đầu tiên được ghi nhận tại Việt Nam.[13]

Ngày 09 tháng 11 năm 2022, Bộ Y tế ban hành Quyết định 3044/QĐ-BYT về việc bổ sung bệnh Đậu mùa khỉ vào danh mục các bệnh truyền nhiễm thuộc nhóm B của Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm.[14]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ a b c d e f g “Signs and Symptoms Monkeypox”. CDC (bằng tiếng Anh). ngày 11 tháng 5 năm 2015. Lưu trữ bản gốc ngày 15 tháng 10 năm 2017. Truy cập ngày 15 tháng 10 năm 2017.
  2. ^ a b c “About Monkeypox”. CDC (bằng tiếng Anh). ngày 11 tháng 5 năm 2015. Lưu trữ bản gốc ngày 15 tháng 10 năm 2017. Truy cập ngày 15 tháng 10 năm 2017.
  3. ^ a b c d “2003 U.S. Outbreak Monkeypox”. CDC (bằng tiếng Anh). ngày 11 tháng 5 năm 2015. Lưu trữ bản gốc ngày 15 tháng 10 năm 2017. Truy cập ngày 15 tháng 10 năm 2017.
  4. ^ a b c McCollum AM, Damon IK (tháng 1 năm 2014). “Human monkeypox”. Clinical Infectious Diseases. 58 (2): 260–7. doi:10.1093/cid/cit703. PMID 24158414.
  5. ^ “WHO renames monkeypox as 'mpox'. CNN (bằng tiếng Anh). Truy cập ngày 28 tháng 11 năm 2022.
  6. ^ a b “Transmission Monkeypox”. CDC (bằng tiếng Anh). ngày 11 tháng 5 năm 2015. Lưu trữ bản gốc ngày 15 tháng 10 năm 2017. Truy cập ngày 15 tháng 10 năm 2017.
  7. ^ a b Hutin YJ, Williams RJ, Malfait P, Pebody R, Loparev VN, Ropp SL, Rodriguez M, Knight JC, Tshioko FK, Khan AS, Szczeniowski MV, Esposito JJ (2001). “Outbreak of human monkeypox, Democratic Republic of Congo, 1996 to 1997”. Emerging Infectious Diseases. 7 (3): 434–8. doi:10.3201/eid0703.010311. PMC 2631782. PMID 11384521.
  8. ^ a b c “Monkeypox”. CDC (bằng tiếng Anh). ngày 11 tháng 5 năm 2015. Lưu trữ bản gốc ngày 15 tháng 10 năm 2017. Truy cập ngày 15 tháng 10 năm 2017.
  9. ^ “Monkeypox”. World Health Organization. Truy cập ngày 30 tháng 9 năm 2018.
  10. ^ baochinhphu.vn (28 tháng 7 năm 2022). “Đã có 78 nước ghi nhận người mắc bệnh đậu mùa khỉ”. Báo điện tử Chính phủ. Truy cập ngày 15 tháng 8 năm 2022.
  11. ^ VinasDoc. “Quyết định 2099/QĐ-BYT của Bộ Y tế về việc ban hành Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị và phòng bệnh đậu mùa khỉ ở người”. VinasDoc. Truy cập ngày 1 tháng 8 năm 2022.
  12. ^ “Thế giới có 44.503 ca đậu mùa khỉ, Bộ Y tế hướng dẫn cách phòng ngừa lây nhiễm tại cơ sở y tế”. Ngày 28 tháng 8 năm 2022.
  13. ^ “Ca mắc đậu mùa khỉ đầu tiên tại Việt Nam”. Ca mắc đậu mùa khỉ đầu tiên tại Việt Nam. Truy cập ngày 15 tháng 10 năm 2022.
  14. ^ doc.vinaseco.vn. “Quyết định 3044/QĐ-BYT của Bộ Y tế về việc bổ sung bệnh Đậu mùa khỉ vào danh mục các bệnh truyền nhiễm thuộc nhóm B của Luật Phòng, chống bệnh truyền nhiễm”. VinasDoc. Truy cập ngày 17 tháng 11 năm 2022.

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]