Chiến thuật quân sự

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Buớc tưới chuyển hướng Bước tới tìm kiếm

Chiến tranh
Ramses II at Kadesh.jpgGustavus Adolphus at the Battle at Breitenfeld.jpgDie Gartenlaube (1871) b 852.jpgJacques-Louis David - Napoleon Crossing the Alps - Kunsthistorisches Museum.jpgM1A1 abrams front.jpg
Lịch sử quân sự

Chủ đề  

Chiến thuật quân sự là các biện pháp tổ chức và sử dụng lực lượng chiến đấu nhằm đánh bại quân đội đối thủ trên chiến trường. Chiến thuật quân sự được sáng tạo và áp dụng trong chiến tranh bởi nhu cầu thực tiễn của hoạt động chiến đấu, và đáp ứng sự thay đổi liên tục của thực tiễn đó.

Những thay đổi trong lý luận và kỹ thuật quân sự theo thời gian được phản ánh trong những thay đổi chiến thuật quân sự.

Các chiến thuật chuyên sâu áp dụng cho các tình huống, đa dạng từ việc bảo vệ một căn phòng hay một tòa nhà, cho đến các chiến dịch quy mô lớn như giành ưu thế trên không ở một khu vực, v.v... Ngày nay, chiến thuật quân sự được sử dụng ở mọi cấp độ chỉ huy, từ cá nhân, nhóm cho đến toàn thể các lực lượng vũ trang. Thật vậy, các đơn vị được sử dụng trong chiến tranh, xung đột luôn phản ánh các chiến thuật quân sự đương thời và cả quy mô cùng sự kết hợp của chúng cũng thay đổi theo đó.

Vai trò[sửa | sửa mã nguồn]

Chiến thuật quân sự được sử dụng xuất phát từ nhu cầu thực tiễn trong chiến đấu:

  • Sử dụng một cách hiệu quả nguồn lực quân sự hiện có, thường là nguồn lực hạn chế: quân số, vũ khí, hậu cần quân sự,...
  • Giảm thiểu tối đa khả năng thiệt hại.
  • Nắm thế thượng phong, đánh bại đối thủ và giành lấy chiến thắng.

Vị trí[sửa | sửa mã nguồn]

Về cấp độ, trong khoa học quân sự, chiến thuật là cấp thấp nhất trong các cấp độ chiến tranh, cấp độ cao nhất là chiến lược quân sự. Chiến thuật quân sự thường là cách thức chiến đấu ở cấp độ trận đánh.

Cho đến thế kỷ 19, nhiều chiến thuật quân sự vẫn giới hạn trong những vấn đề trên chiến trường, đó là cách điều động các đơn vị trong trận đánh trên mặt đất. Chiến thuật quân sự khác với chiến lược quân sự là những biện pháp, kế hoạch chung nhằm giành kết cục lâu dài, và khác với nghệ thuật chiến dịch - một cấp độ trung gian mà mục đích là cụ thể hóa chiến lược thành chiến thuật.

Về phạm vi, chiến thuật quân sự được sử dụng một cách đa dạng tùy theo loại quân đội chuyên chiến đấu trong môi trường chiến tranh khác nhau: đất, biển, trời,...với các chiến thuật cụ thể của bộ binh, thiết giáp, kỵ binh, pháo binh, hải quân, không quân,....

Đặc điểm[sửa | sửa mã nguồn]

Chiến thuật quân sự có tính linh hoạt hơn chiến lược quân sự, dễ dàng điều chỉnh, thay đổi[1] trong quá trình chiến đấu. Khi tình huống chiến đấu bất lợi, chiến thuật hiện tại thiếu hiệu quả, chiến thuật chiến đấu sẽ được thay đổi. Thông thường là đáp ứng chiến thuật tấn công của quân đội đối phương.

Sự thay đổi của công nghệ vũ khí theo các thời kỳ lịch sử dẫn đến sự thay đổi trong việc tổ chức và trang bị quân đội, từ đó dẫn đến sự thay đổi trong cách thức tiến hành chiến tranh mà cụ thể là sự thay đổi trong chiến thuật quân sự. Một điển hình, chiến thuật kỵ binh đã không còn được sử dụng bởi việc loại bỏ kỵ binh ra khỏi chiến tranh hiện đại. Tuy nhiên, những chiến thuật của nó có thể được tham chiếu cho việc xây dựng và phát triển chiến thuật các lực lượng mới như tăng-thiết giáp.

Chiến thuật quân sự được sáng tạo và sử dụng trong một điều kiện và hoàn cảnh cụ thể. Các quốc gia nằm trong vùng có điều kiện tự nhiên khác biệt sẽ có sự khác biệt về cách thức tổ chức quốc phòng, bao gồm các chiến lược quân sự, chiến thuật quân sự liên quan phòng thủ, phản công hay tấn công. Chiến thuật quân sự hiệu quả nhất luôn thích ứng với môi trường hình thành của nó.

Chiến thuật quân sự không chỉ bị chi phối bởi điều kiện tự nhiên, mà còn chịu sự chi phối bởi điều kiện kinh tế-xã hội. Chẳng hạn, quân kháng chiến ở các thuộc địa chống lại quân đội phương Tây vốn hùng mạnh hơn thường chọn lựa các chiến thuật phù hợp với sự yếu kém của mình về vật chất, như vũ khí và phương tiện chiến tranh,...

Trong việc thực thi chiến đấu trên chiến trường, trong một trận đánh cụ thể, quân đội có thể sử dụng một chiến thuật quân sự, nhưng thông thường luôn có sự sử dụng nhiều chiến thuật quân sự trong cùng một trận đánh. Chúng được vận dụng một cách trình tự hoặc kết hợp. Một ví dụ điển hình là các trận chiến trên sông Bạch Đằng trong lịch sử Việt Nam, ban đầu quân Việt sẽ tấn công thu hút thủy quân đối phương rồi sử dụng chiến thuật giả vờ rút lui để dẫn dụ họ theo đuổi nhằm đánh một trận đánh với chiến thuật phục kích, khi quân đội đối phương rơi vào bẫy định sẵn của trận địa cọc sắt, thuyền chiến của họ bị đâm thủng, chiến thuật dùng cọc gỗ với đầu bọc sắt là chiến thuật thủy chiến đặc trưng, độc đáo trong lịch sử quân sự Việt Nam.

Phân loại[sửa | sửa mã nguồn]

Theo nguyên tắc chiến đấu[sửa | sửa mã nguồn]

  • Chiến thuật dàn hàng

Một cách khá phổ biến, khi các đội quân đối mặt nhau, họ dàn quân thành hàng ngang đối mặt. Lý do là để đối phương không bao vây được. Không thể dàn quân quá mỏng vì đối thủ có thể sử dụng chiến thuật áp đảo lực lượng. Mặt khác, không thể tập trung lực lượng quá tập trung dẫn đến bị bao vây hoặc trở thành đích bắn dễ dàng của địch. Rất nhiều cuốn sách được viết, bàn luận về dàn quân sao cho hợp lý.

  • Giữ khoảng cách

Các đội quân, khi dàn quân thành hàng ngang, thường dàn quân ngoài tầm phát huy hiệu quả của vũ khí đối phương. Thực tế này là bất biến trong suốt lịch sử quân sự. Điều này là bởi người lính sẽ được an toàn cho đến khi đội quân sẵn sàng giao chiến. Ngay khi một toán quân nào tiến lên gần tầm phát huy của vũ khí đối phương, nó sẽ bị tiêu diệt. Tuy vậy, nếu đối phương không nhận ra sự tiếp cận này hoặc bởi toán quân kia ẩn náu và tấn công bí mật hoặc tấn công quá nhanh khiến đối thủ không phản ứng kịp, toán quân nhỏ có thể gây thiệt hại to lớn cho đối thủ. Khi toán quân này tiếp cận được đối phương, các thành phần lực lượng khác sẽ tiến theo sau và nhanh chóng tràn qua lỗ thủng trên trận tuyến đối phương, quay trở lại tấn công từ phía sau, tạo thành thế trận bao vây.

Giữ khoảng cách là vấn đề chung của nghệ thuật quân sự - kể cả kỹ năng chiến đấu cá nhân, như quyền Anh, Taekwondo hoặc đấu kiếm, khoảng cách là vấn đề tối quan trọng. Một lưu ý rất cần thiết là không có hai người, hai trung đội, hay hai đội quân có khoảng cách tác chiến và năng lực giống nhau (nhận biết khác biệt này là nền tảng trong chiến lược, nó cũng quan trọng với chiến thuật). Một cách để nghĩ về khoảng cách và tầm quan trọng của nó là tưởng tượng hai võ sĩ quyền Anh đối mặt nhau. Một người có cánh tay dài hơn đối phương tới 15 cm, anh ta sẽ có thể đánh trúng đối phương trong khi không bị với tới. Trong nhiều bài học quân sự về chênh lệch khoảng cách có trận đánh Agincourt, trong đó các cung thủ Anh được sử dụng trước tiên để đối phó với các hiệp sĩ cưỡi ngựa. Địa thế cũng là một yếu tố trong trận đánh kinh điển đó.

  • Cơ động

Một trong những cách tốt nhất để xuyên thủng chiến tuyến hoặc vây hãm đối phương là sử dụng các phương tiện vận chuyển. Trong quá khứ, phương tiện vận chuyển cơ bản là ngựa. Ngày nay, xe tăng, các phương tiện thiết giáp chở người, máy bay, máy bay lên thẳng và máy bay thả dù được huy động. Những phương tiện này cho phép binh lính bao vây hoặc vòng ra phía sau đối phương, tiếp cận các lực lượng từ phía sau trong khi khối quân cơ bản vẫn đang tấn công trực diện.

Các phương tiện vận chuyển luôn tốn kém hơn là xây dựng lực lượng bộ binh, vì thế, các lực lượng cơ động cao chỉ chiếm một phần trong tổng số quân đội. Tính hữu dụng của những đội quân này là ở tính cơ động và với trường hợp cơ động trên mặt đất, chúng nhanh chóng xuyên thủng chiến tuyến đối phương, áp đảo, chia cắt và tiến ra phía sau kẻ thù. Xe tăng hiện đại được sử dụng gần giống như ngựa trong các chiến trận cổ đại; kỵ binh có thể tạo ưu thế cho bất kỳ đội quân nào.

Trước kia, có ý kiến rằng tính cơ động chỉ phục vụ các mục đích di chuyển và trinh sát. Điều này không đúng, bởi vì kỵ binh trong mọi thời đại đều có mục đích đầu tiên và trên hết là vượt lên trên đối phương và chia cắt chúng, làm chúng trở nên yếu thế rồi sau đó bị áp đảo và đè bẹp nhưng đôi lúc chúng ta phải sửa đổi tính cơ động của quân đội trong thời hiện đại tính cơ động phải tính đến các trường hợp xảy ra với quân đội của mình làm sao cho thiệt hại quân đội của mình sao là nhỏ nhất nhưng cái quan trọng là phải giành được chiến thắng.

Tuy quân đội đông đi chăng nữa cũng không bằng quân đội ít nhưng tính cơ động cao có ý chí cao. Như chúng ta biết khi quân đội dù ít nhưng họ dám hi sinh để giành chiến thắng họ biết tận dụng thời cơ thì dù quân đối phương có mạnh đến đâu cũng có sơ hở của mình.

Quân đội mà ít hơn đối phương thì chúng ta sẽ có cách đó chính là tập trung một ít lực lượng của gây hoang mang cho họ bằng cách dùng pháo trong chiến tranh bây giờ gây ra bất ngờ cho định một phần quân đội xe tăng tấn công gây cho địch bị thương vong quân đội bộ binh tấn công vào yểm trợ xe tăng đội pháo phải tinh toán sao cho yểm trợ xe tăng và bộ binh đánh vào và ở đây tính bất ngờ và tính cơ động phải đặt lên hàng đầu vì quân ta ở đây đang ít hơn địch và vẫn giành chiến thắng không cần đông quân.

  • Bảo vệ

Trên chiến trường, việc bảo vệ hiển nhiên là rất cần thiết. Có một số biện pháp bảo vệ là để quân đội:

  1. Ngoài tầm phát huy của vũ khí đối phương
  2. Ẩn náu, không bị phát hiện thì không bị tấn công
  3. Mang giáp có thế chống đỡ được vũ khí đối phương ở một mức độ nào đó. Xe tăng là một ví dụ về hình thức giáp bảo vệ
  4. Xây dựng đồn lũy, tường, hào, bãi mìn ngăn cản đối phương và phòng thủ chống lại vũ khí đối phương.

Theo kỹ năng chiến đấu cá nhân[sửa | sửa mã nguồn]

Kỹ năng chiến đấu bao gồm tất cả những chiến thuật ở trên áp dụng đối với cá nhân hoặc theo nhóm. Ở cấp độ cá nhân, tốc độ và chính xác là những yếu tố quan trọng nhất.

  • Chính xác

Càng chính xác càng tốt để có thể đánh trúng đối phương trong khi đối phương còn ở ngoài tầm tấn công là kỹ năng cơ bản. Nhớ rằng đối thủ có xu hướng ở ngoài tầm tấn công, vì thế nếu có thể đánh trúng đối phương ở tầm xa là một lợi thế lớn. Điều này cần nhiều luyện tập và phát triển các kỹ thuật vũ khí ưu việt hơn.

  • Tốc độ

Tối cần thiết là đánh được đối phương trước khi đối phương đánh trả. Có nghĩa là phải hành động nhanh hơn đối thủ. Và, như đề cập ở trên, phải chính xác cho dù hành động ở tốc độ cao.

  • Tự bảo vệ

Các kỹ năng bảo vệ ở trên cũng áp dụng đúng với từng chiến binh. Huấn luyện tự bảo vệ trên chiến trường cũng quan trọng như huấn luyện sử dụng vũ khí hiệu quả.

Theo tình thế chiến đấu[sửa | sửa mã nguồn]

Theo môi trường và lực lượng[sửa | sửa mã nguồn]

  • Chiến thuật không quân
  • Chiến thuật hải quân
  • Chiến thuật bộ binh
  • Chiến thuật pháo binh
  • Chiến thuật đơn vị cơ giới
    • Chiến thuật tăng-thiết giáp
  • ...

Theo cách thức chiến đấu[sửa | sửa mã nguồn]

Trong khi tham chiến, chiến thuật là mưu kế sử dụng trên chiến trường để giành thắng lợi. Có 2 cách cơ bản để tiêu diệt một đội quân: tiêu diệt nó bằng giao chiến hoặc cắt các nguồn tiếp tế khiến nó không duy trì được vũ khí, không còn thuốc men, lương thực, nước uống và cuối cùng là kiệt sức.

Trong cả hai cách, vây hãm là phương pháp hữu dụng. Nếu giao chiến, đội quân bị vây hãm sẽ bị tấn công từ mọi hướng, khiến nó chống trả khó khăn. Nếu không giao chiến, vây hãm sẽ cắt đứt các nguồn tiếp tế. Bởi lý do đó, vây hãm là một trong những chiến thuật trung tâm trong chiến tranh. Đánh vu hồi là hình thức vây hãm ở mức độ thấp hơn.

Đứng thứ hai sau vây hãm là chiến thuật áp đảo lực lượng, tập trung vào bộ phận yếu hơn của đối thủ, tấn công bất ngờ đến mức chúng thậm chí còn chưa sẵn sàng đối mặt với nguy cơ. Với chiến thuật này, bao vây là không cần thiết, bởi phía ta có thể tiêu diệt một phần quân địch bằng một đòn đánh đầy uy lực, rồi sau đó tập trung lại và tiếp tục áp đảo các phần khác của đội quân đối phương (còn gọi là tiêu diệt từng bộ phận). Gây bất ngờ và che giấu phân bố lực lượng, cơ động và xác định rõ mục đích là những yếu tố chủ chốt của chiến thuật này bởi nó phụ thuộc vào việc đối phương phân tán lực lượng mỏng và không biết được điểm tấn công, trong khi đó đội quân tấn công tập trung lực lượng dày đặc tại một địa điểm và tiêu diệt dứt điểm đối phương theo cách của họ.

Để đối phương phân tán lực lượng, cần phải làm chúng không xác định được khối chủ lực, mục đích và địa điểm tấn công tiếp theo. Điều này thực sự rất khó bởi đối thủ cũng có khả năng phát hiện việc tập trung lực lượng và phản ứng bằng cách đưa chủ lực tới đối mặt. Vì vậy chiến thuật này thông thường chỉ thực hiện khi có ưu thế sức mạnh nên ngay cả khi đối thủ tập trung lực lượng, họ cũng không thể đương đầu nổi.

Danh sách[sửa | sửa mã nguồn]

Bài chi tiết: Danh sách các chiến thuật quân sự

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Binh pháp Tôn Tử, Tôn Tử, Chương VIII.

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]