Heinrich Heine

Bách khoa toàn thư mở Wikipedia
Bước tới: menu, tìm kiếm
Heinrich Heine
Sinh 13 tháng 12 năm 1797
Düsseldorf, Đức
Mất 17 tháng 2 năm 1856
Công việc sáng tác thơ, văn
Trào lưu văn học lãng mạn

Christian Johann Heinrich Heine (tên khi sinh là (tiếng Hebrew) Harry Chaim Heine; 13 tháng 12 năm 1797 – 17 tháng 2 năm 1856) là một trong những nhà thơ nổi tiếng ở Đức.

Tiểu sử[sửa | sửa mã nguồn]

Heine được sinh ra trong một gia đình Do Thái đã có sự biến đổi về văn hoá ở Düsseldorf, Đức. Bố của ông là một thương gia. Khi việc kinh doanh của ông bị thất bại, Heine được gửi tới Hamburg, ở nơi đó, ông chú giàu có Salomon đang làm chủ ngân hàng, đã khuyến khích ông tham gia công việc kinh doanh. Sau khi Heiner thất bại trong lĩnh vực này, ông quay sang nghiên cứu về luật tại các trường Đại học Göttingen, Đại học BonnĐại học Humboldt, nhưng ông đã nhận ra rằng mình thích văn học hơn luật, mặc dù ông đã nhận được bằng tốt nghiệp vào năm 1825, cùng thời gian đó, ông đã quyết định chuyển từ đạo Do Thái sang đạo Tin Lành. Việc này cần thiết do sự đối xử khắt khe những người Do Thái tại nhiều vùng nước Đức; nhiều trường hợp, họ còn bị cấm làm việc ở một số vị trí. Điều này bao gồm cả cho những bài giảng tại trường đại học, là những tham vọng đặc biệt của Heine. Khi Heine tự biện minh cho mình trong cuộc đối thoại với người khác thì việc chuyển đổi đó là "cái vé cho việc được tham gia văn hoá châu Âu", mặc dù nó chẳng chứng minh được gì - và nhiều người khác ví dụ anh em họ và nhà soạn nhạc hảo tâm Giacomo Meyerbeer, thấy việc làm này không cần thiết để đạt được những điều đó. Phần lớn cuộc đời mình, Heine đấu tranh với những nhân tố không tương thích giữa con người Do Thái và Đức của ông.

Heinrich Heine, tranh vẽ của Moritz Daniel Oppenheim

Heine được biết đến với những lời thơ, phần lớn trong số đó (đặc biệt là những tác phẩm thời kỳ đầu của ông) đã được chuyển thành lời các bài hát, phần lớn được thực hiện bởi Robert Schumann. Những tác giả khác cũng đã dùng thơ của ông bao gồm Richard Wagner, Franz Schubert, Felix Mendelssohn, Fanny Mendelssohn, Hugo WolfJohannes Brahms; vào thế kỷ 20 thì là Hans Werner HenzeLord Berners.

Bài thơ đầu tay của Heine là Gedichte ("Những bài thơ"), sáng tác vào năm 1821. Mối tình cuồng si đơn phương của Heine với người em họ Amalie và Therese sau này đã truyền cảm hứng cho ông viết nên những vần thơ hay nhất; Buch der Lieder ("Quyển sách những lời hát", 1827) là tuyển tập đầu tiên có đầy đủ các bài thơ của ông.

Heine rời Đức và đến Paris, Pháp vào 1831. Ở đó, ông đã liên kết với nhóm chủ nghĩa xã hội không tưởng, bao gồm những người của Count Saint-Simon, người mà tuyên truyền một thiên đường theo chủ nghĩa quân bình không giai cấp dựa trên những người có tài thực sự.

Ông ở lại Paris đến cuối đời, ngoại trừ một lần quay lại Đức vào năm 1843. Tác phẩm của ông và những người khác mà bị coi như là có liên đới với cuộc cách mạng Young Germany vào năm 1835 đã bị cấm tại Đức.

Tuy nhiên, Heine vẫn tiếp tục viết về chính trị và xã hội của Đức. Heine viết Deutschland. Ein Wintermärchen (Nước Đức. Chuyện cổ tích mùa đông), một bản miêu tả chuyến tới Đức của ông năm trước và tình hình chính trị ở đó, vào năm 1844; người bạn của ông, Karl Marx, đã cho đăng bài này trong từ báo của ông Vorwärts ("Tiên tiến"). Heine cũng cchỉ trích về chính trị không tưởng ở Đức trong bài Atta Troll: Ein Sommernachtstraum (Atta Troll: Một giấc mơ đêm hè) vào năm 1847.

Heine đã phải chịu đau ốm nằm giường trong tám năm cuối cuộc đời mình (vài người đoán rằng ông đã bị bệnh đa xơ cứng hoặc giang mai). Ông mất ở Paris và muốn được chôn cất ở Nghĩa trang Montmartre.

Trong số những quyển sách đã bị đốt cháy ở Quảng trường Opern, Berlin vào năm 1933, sau khi Đức Quốc xã lùng sục Viện Tình dục học (Institut für Sexualwissenschaft), nơi những quyển sách của Heine - như là một điềm báo, một trong những dòng thơ nổi tiếng, "Khi họ đốt sách thì chính là họ cũng đang đốt cả loài người" (Almansor, 1821) - bây giờ đã được khắc sâu trên đất nơi đó.

Thật là thú vị khi nhận ra rằng, mặc dù đây chỉ là những câu nói, là việc Heine ban đầu chỉ muốn nhắc đến việc đốt kinh Koran của Tòa án Dị giáo Tây Ban Nha (Spanish Inquisition), trong nỗ lực để nhổ rễ đạo Hồibán đảo Iberia, trung tâm chính của văn hoá đạo Hồi trung cổ.

Với gần 10.000 nhạc phẩm thuộc đủ mọi thể loại, Heinrich Heine còn là một nhà thơ duy nhất của mọi thời đại và mọi nước có thơ được phổ nhạc nhiều nhất trên hành tinh này.

Câu nói[sửa | sửa mã nguồn]

  • "Tôi hôn, tức là tôi tồn tại"
  • "Nếu một người lúc nào cũng có thể mỉm cười được trước tất cả mọi điều thì chắc chắn người đó trong lòng phải có một rạn nứt đau đớn"
  • "Cái người làm cho tôi ghét nhất, không phải người tôi yêu, cũng không phải người tôi ghét mà chính là người không làm cho tôi yêu mà cũng chẳng làm cho tôi ghét. Đó là con người nhạt".

Một số tác phẩm nổi tiếng[sửa | sửa mã nguồn]

Tượng của Heine ở trung tâm Berlin
Tượng của Heine trong nghĩa trang Cimetière de Montmartre, Paris
  • Du bist ein Blume (Em như một đoá hoa - Viết về mối tình đơn phương của Heine với người em họ Amalie)
  • Im wunderschönen monat Mai (Trong tháng 5 rực rỡ)
  • Auf Flügeln des Gesanges
  • Gedichte, 1821
  • Tragödien, nebst einem lyrischen Intermezzo, 1823
  • Reisebilder, 1826-31
  • Die Harzreise, 1826
  • Ideen, das Buch le Grand, 1827
  • Englische Fragmente, 1827
  • Buch der Lieder, 1827
  • Französische Zustände, 1833
  • Zur Geschichte der neueren schönen Literatur in Deutschland, 1833
  • Die romantische Schule, 1836
  • Der Salon, 1836-40
  • Über Ludwig Börne, 1840
  • Neue Gedichte, 1844 - Thơ mới
  • Deutschland. Ein Wintermärchen, 1844 - Đức
  • Atta Troll. Ein Sommernachtstraum, 1847
  • Romanzero, 1851
  • Der Doktor Faust, 1851
  • Les Dieux en Exil, 1853
  • Die Harzreise, 1853
  • Lutezia, 1854
  • Vermischte Schriften, 1854
  • Letzte Gedichte und Gedanken, 1869
  • Sämtliche Werke, 1887-90 (Số 7)
  • Sämtliche Werke, 1910-20
  • Sämtliche Werke, 1925-30
  • Werke und Briefe, 1961-64
  • Sämtliche Schriften, 1968
  • Bài thơ Anh và em do Thái Bá Tân dịch:
Anh và em không hẹn,
Cùng đi chuyến xe đêm.
Hai đứa cười vui vẻ,
Chỉ mình anh với em.
 
Sáng ra ta kinh ngạc,
Thấy người khách thứ ba
Là tình yêu lậu vé
Lén vào ngồi bên ta.

Bản tiếng Anh[sửa | sửa mã nguồn]

  • The Complete Poems of Heinrich Heine. Phiên bản tiếng Anh do Hal Draper, Suhrkamp/Insel Publishers Boston, 1982. ISBN 3-518-03048-5

Một số bài thơ đã dịch ra tiếng Việt[sửa | sửa mã nguồn]

Mein süßes Lieb, wenn du im Grab
Mein süßes Lieb, wenn du im Grab,
Im dunkeln Grab wirst liegen,
Dann will ich steigen zur dir hinab,
Und will mich an dich schmiegen.
 
Ich küsse, umschlinge und presse dich wild,
Du Stille, du Kalte, du Bleiche!
Ich jauchze, ich zittre, ich weine mild,
Ich werde selber zur Leiche.
 
Die Toten stehn auf, die Mitternacht ruft,
Sie tanzen im luftigen Schwarme;
Wir beide bleiben in der Gruft,
Ich liege in deinem Arme.
 
Die Toten stehn auf, der Tag des Gerichts
Ruft sie zu Qual und Vergnügen;
Wir beide bekümmern uns um nichts,
Und bleiben umschlungen liegen.
 
Du hast Diamanten und Perlen
Du hast Diamanten und Perlen,
Hast alles, was Menschenbegehr,
Und hast die schönsten Augen -
Mein Liebchen, was willst du mehr?
 
Auf deine schönen Augen
Hab ich ein ganzes Heer
Von ewigen Liedern gedichtet -
Mein Liebchen, was willst du mehr?
 
Mit deinen schönen Augen
Hast du mich gequält so sehr,
Und hast mich zu Grunde gerichtet -
Mein Liebchen, was willst du mehr?
 
Wer zum ersten Male liebt
Wer zum ersten Male liebt,
Seis auch glücklos, ist ein Gott;
Aber wer zum zweiten Male
Glücklos liebt, der ist ein Narr.
 
Ich, ein solcher Narr, ich liebe
Wieder ohne Gegenliebe!
Sonne, Mond und Sterne lachen,
Und ich lache mit - und sterbe.
 
Ich hab im Traum geweinet
Ich hab im Traum geweinet,
Mir träumte, du lägest im Grab.
Ich wachte auf, und die Träne
Floß noch von der Wange herab.
 
Ich hab im Traum geweinet,
Mir träumt', du verließest mich.
Ich wachte auf, und ich weinte
Noch lange bitterlich.
 
Ich hab im Traum geweinet,
Mir träumte, du bliebest mir gut.
Ich wachte auf, und noch immer
Strömt meine Tränenflut.
 
Wandere!
Wenn dich ein Weib verraten hat,
So liebe flink eine Andre;
Noch besser wär es, du ließest die Stadt -
Schnüre den Ranzen und wandre!
 
Du findest bald einen blauen See,
Umringt von Trauerweiden;
Hier weinst du aus dein kleines Weh
Und deine engen Leiden.
 
Wenn du den steilen Berg ersteigst,
Wirst du beträchtlich ächzen;
Doch wenn du den felsigen Gipfel erreichst,
Hörst du die Adler krächzen.
 
Dort wirst du selbst ein Adler fast,
Du bist wie neugeboren,
Du fühlst dich frei, du fühlst: du hast
Dort unten nicht viel verloren.
 
Weltlauf
Hat man viel, so wird man bald
Noch viel mehr dazu bekommen.
Wer nur wenig hat, dem wird
Auch das Wenige genommen.
 
Wenn du aber gar nichts hast,
Ach, so lasse dich begraben –
Denn ein Recht zum Leben, Lump,
Haben nur die etwas haben.
Em thân yêu, một mai này em chết
Em thân yêu, một mai này em chết
Người ta chôn em trong mộ tối đen
Thì khi đó anh sẽ chui xuống huyệt
Không sợ gì, anh ôm chặt lấy em.
 
Anh ghì em vào sát ngực và hôn
Lên cái xác lạnh lẽo và câm nín
Anh khóc lên, run rẩy và ngã xuống
Anh cũng trở thành xác chết như em.
 
Khi đêm đến những âm hồn thức dậy
Họ cùng nhau nhảy múa, cả đám đông.
Nhưng anh và em nằm yên ở đấy
Anh trong vòng tay ôm chặt của em.
 
Ngày Phán xét kèn gọi những âm hồn
Ai sẽ được lặng yên, ai đau khổ
Nhưng anh và em, hai đứa chẳng cần
Ôm lấy nhau ta nằm yên trong mộ.
 
Em có cả kim cương và ngọc bích
Em có cả kim cương và ngọc bích
Là những gì thiên hạ vẫn đi tìm
Và em có đôi mắt vô cùng đẹp
Em yêu ơi còn ao ước gì hơn?
 
Vì đôi mắt của em vô cùng đẹp
Anh gửi về nguyên cả một đoàn quân
Những bài hát của trái tim tha thiết
Em yêu ơi còn ao ước gì hơn?
 
Trong tim anh, đôi mắt này tuyệt đẹp
Đã đặt vào dấu vết của đau thương
Vì đôi mắt anh sẵn sàng xin chết
Em yêu ơi còn ao ước gì hơn?
 
Ai là kẻ mới biết yêu lần đầu
Ai là kẻ mới biết yêu lần đầu
Cứ đau khổ đi – ngươi là Thượng đế
Nhưng ai người đã yêu lại lần sau
Còn đau khổ quả là không biết nghĩ.
 
Tôi đang yêu – tôi người không biết nghĩ
Đi yêu người nhưng người chẳng yêu tôi.
Sao cười tôi, cả mặt trời cũng thế
Tôi cũng cười nhưng cười để chết thôi.
 
Anh đã khóc trong giấc mơ của mình
Anh đã khóc trong giấc mơ của mình
Vì thấy em đã nằm yên trong mộ
Anh tỉnh giấc, và bây giờ dòng lệ
Vẫn chảy dài trên đôi má của anh.
 
Anh đã khóc trong giấc mơ của mình
Vì thấy em không còn yêu anh nữa
Anh tỉnh giấc, và đã khóc nức nở
Khóc thật lâu cho cay đắng cuộc tình.
 
Anh đã khóc trong giấc mơ của mình
Khi thấy em vẫn yêu anh như thế
Anh tỉnh giấc, và bây giờ dòng lệ
Vẫn chảy thành dòng trên má của anh.
 
Đi lang thang
Nếu đàn bà bỏ bạn, thì hãy quên
Đừng tin tưởng gì ở lòng chung thủy
Mà tốt nhất là hãy lo gậy bị
Để lên đường, để cất bước lang thang.
 
Bạn sẽ thấy một hồ nước màu xanh
Những cây liễu cúi mình bên hồ nước
Cho điều bất hạnh của mình, hãy khóc
Một chút và sẽ thấy nhẹ lòng hơn.
 
Khi bạn đứng trước trùng điệp núi non
Bạn nấc lên, thấy vô cùng ái ngại
Nhưng khi bạn đã đứng trên đỉnh núi
Sẽ nghe ra tiếng kêu của đại bàng.
 
Và bạn giống như đại bàng ở đó
Bạn bắt đầu lại cuộc sống của mình
Bạn tự do và sẽ cảm thấy rằng
Mất mát vừa rồi là không đáng kể.
 
Dòng đời
Nếu bạn có rất nhiều
Trời còn cho nhiều nữa.
Nếu có rất ít ỏi
Cái cuối cũng đi tiêu.
 
Nếu quả bạn rất nghèo
Thì chúng tôi chôn bạn
Đời này chỉ đáng sống
Người có gì đấy thôi.
Bản dịch của Nguyễn Viết Thắng

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

Tham khảo[sửa | sửa mã nguồn]

Liên kết ngoài[sửa | sửa mã nguồn]